VIT O
Ngܩi Vit, mng lܧi k thut
v cuc cch mng thng tin
Bi Anh ng "Virtual Vietnam" ca Andrew Lm,
ng trn The San Jose Mercury News, Sunday, October 12, 1997 ("Opinion")
PHM CH dch

H
m kia, khi ang lܧt trn mng lܧi World Wide Web, ti tnh c chm vo mt khong thuc thi xa xa ca mnh: mt khu vc mng lܧi (Web site) bn lun v cc tiu thuyt ca nh vn Trung hoa Louis Cha, bt hiu Kim Dung (Yin Jong) m cc b chܪng tng nui nng tr tܪng tܮng th u ca ti.
Vo nhng bui chiu ngi džc sch Kim Dung trong vܩn hoa ca m ti, ti cng tng l mt anh hng ang i tm: ti i tm kim quyn sch b mt, vi nhng b quyt v k thut v cc chiu Ƕc, ti nh bt qun cܧp trn cc nh ni ph tuyt, v luyn hc cao siu thut ngh ca cc s ph lp d, sng trong hang . K nim cui cng ti cn li ca Vit Nam trܧc khi bܧc ln chic phi c vn ti C-130 lc nhc ngܩi t nn Vit kinh hong vo thi chin tranh Vit-Nam kt thc cng chng ly g lm gh rn hay y nܧc mt c. Va nghin ngu xong trang cui ca quyn "Anh Hng X iu," ti tܪng tܮng nh mnh ang leo ln mt con chim khng l bay v phng ng, v mt ci huyn thai v y v b.
Trong thi gic gi, tiu thuyt Kim Dung qu l mt th v m tr con v ngܩi ln NJu hn hoan džc, nhng qua lu ri. Vy m 22 nm sau, v xa cch c mt th gii, k c hin li trn mn nh my in ton ca ti: tiu s ca Kim Dung v s hiu bit ca ng v chܪng thut, lch s, thuc Bc v c nhc, tt c NJu ܮc phi by v truyn b xu rng, bn ci v khen ngi.
Mt cng ng Vit-Nam ton cu ang t t cu to trn Internet. Khu vc http://www.vnet.org, m qua ti tm li ܮc Kim Dung, to cho ti mt "cy cu tuyt diu giao tip vi vn ho Vit-Nam." V tht vy! Qua ca ng , ti gn nh nhy ܮc vo tc khc nhng vng khc, nh: VietPoetry (Th Vit), VietTech (K thut Vit), VietSoft (Nhu liu Vit), VietStory (Truyn Vit), VietMusic (Nhc Vit), VietTravel (Du lch Vit), VitNews (Tin tc Vit), v nhiu hn na. Trong th gii digital ny, ti tm thy VirtualVietnam ("Vit o").
Vng, mt ngܩi vi mt my in ton v mt modem c th tm ܮc gn nh tt c nhng g "Vit-Nam," t nhng toa ch dn gia chnh ljn cch hn h, t nhng bi hc s ljn cc d kin v bu phm, tem c v tin ng cc xa, t t vi Vit ljn nhc c truyn, t tho lun v nhng tr gii tr tiu khin ti a phng ljn bn ci v chnh tr bn nh.
Trong tc phm "Tribes," Joel Kotkin miu t mt b lc th gii vi tinh cht i th nh l mt nhm phi hp ܮc mt thc mnh m v qu kh chung ca mnh vi "hai yu t quyt nh cho thnh cng trong th gii mi: phn tn a l v lng tin tܪng vo tin b khoa hc." Nhng v d chnh ca Kotkin gm c ngܩi Do Thi, Tu, Nht v n. Cc nhm , trng cy vo tng i v tn cn nhau, to ra nhng h thng th gii cho php h "hot Ƕng hp lc ra ngoi nhng gii hn ca quc gia v a phng."
Ngܩi Vit hi ngoi lm sao giu c, ni kt v vng vng kinh t ܮc nh cc v d ng Kotkin a ra? Nhng khong 2 triu ngܩi chng ti phn tn trn khp nm chu t khi chin tranh chm dt, v, tuy nhng nhm sc tc khc c th cng c "lng tin vo tin b khoa hc," ngܩi di dn Vit dܩng nh chuyn bin nim tin thnh mt th tn gio mi.
V khng u khc, lng tin vo khoa hc r rt hn l ti Thung lng Silicon ny. Gio s Chung Hong Chng, dy khoa nghin cu Vit-M ti i hc San Francisco State, ni: "Ngܩi M gc Vit hܪng ܮc nhiu, ܮc li lc ca s phn thnh k thut cao t thp nin 80. Tht khng phi l iu ngu nhin m dn s Vit hi ngoi li sng ti Qun Santa Clara."
Theo ng Chng, i vi mt nhm di dn yu km v sinh ng nhng vi kht vng cao Nj tin thn, cch hay nht l tr thnh nhng k thut gia. "Bn c th ܮc hun luyn cha y 6 thng ri ra lm ܮc 12 ng mt gi. Ngܩi Vit lm thm gi ph tri, vo cui tun, v nhiu ngܩi cn gnh c hai, ba jobs."
ng Nguyn Xun Nam, ch bt ca Vit magazine, mt tp ch th gii vi bn doanh ti San Jose, by t: "D nhin, chin thut khng chm dt y. Ngܩi ln th i hc tr li, v chng ti ni cho my a nh l phi hc, phi chm ch hc, ǥc bit l cc mn khoa hc. Nu chng ta c mt ǥc tnh dn tc, th l: Chng ta ǥt gio dc ln trn ht. Ti Thung Lng Hoa Vng, rt cuc ngܩi Vit ta hot Ƕng c hai u ca k ngh hi-tech (lp trn cao v lp sn xut dܧi)."
Vi t bo Vit ln mng lܧi v online cch y ba nm, ng Nam coi mi lin h ca ngܩi Vit vi k thut khoa hc tiThung lng Silicon nh mt cuc tnh, khi ngܩi di dn ln mnh trong mt vng t tt lnh. "Chng ti gi Silicon Valley l Thung Lng Hoa Vng. Cng tng t nh mt cuc ǰ x nhau i tm vng mi, ch khc mt iu l nay vng ܮc thay th bng cc microchips."
Thi ti tt nghip i hc UC Berkeley cch y 10 nm, c trong 10 ngܩi ca Hi Sinh vin Vit-Nam, th c 7 ngܩi u ngnh k s, v chn trn mܩi thuc cc ngnh khoa hc. Cc bn cng lp cng chng phi cn ri lp hc Nj i tm vic lm. Cc jobs ljn tm h. My hng hi-tech t chc cc bui phng vn ngay ti khun vin trܩng v mܧn lin nhiu ngܩi ti ch.
Tht khng ngc nhin khi mt cu ht a phng c tnh cch "phong giao Vit" duy nht ܮc sng to ti hi ngoi trong 22 nm qua ca ngi cuc sng sung tc Silicon Valley: "Chng tch, v li, i lm cng sp, cn g sܧng hn?" (chng technician, v lm assembly...)
Tht ra, cng c th sܧng hn na, nh lm ch cng ty mnh, chng hn. Anh L Canh, 34 tui, l mt trong 3 ngܩi hn vn ti Whistle Communications, kin to mt ci my Nj gii quyt nhng vn NJ nh tr v chui chm vo mng lܧi Internet. So snh vi ǩi sng min ng Hoa K, anh Canh thch ci m anh gi l "vn ho ca Thung lng Silicon."
"Mnh l ai, hay da mnh mu g khng quan trng. Khi mnh c tin v kh nng, mnh c th leo ln. Cng nh mt th th-ch khen thܪng cng lao vy."
Anh Canh lu : "Khc vi ngܩi Tu em theo nhiu ca ci khi h dn ljn Silicon Valley, a s ngܩi t nn Vit khng c g ngoi ch. Vy m nay c gn 5 ngܩi ch hng v tng gim c l cu t nn. Nhiu ngܩi bn ti ra sng lp hng ring ca h, hoc tham gia vo nhng cng ty ln mi ln. By gi cng ng chng ta c nhiu gng Nj noi theo."
Anh David L, ch tch ca cng ty Net Images, l mt trong nhng gng sng . Tng l mt ph ch tch ca Sigman Designs (mt cng ty do ngܩi Vit lm ch), David ng u mt cng ty kin to v qun l nhng khu vc trn mng lܧi cho mt s khch kh ng dܧi ci tn tng hp Vietgate. Anh ngh rng giai on sng cn qua ri i vi cng ng ngܩi Vit, nhܩng ch cho giai on ng ra t lp cng ty v t tm ch ng, khi m ngܩi Vit hi ngoi, nay vng tm v t tin, mun tip xc nhau.
Anh David L cho bit: "Ti i thm nhiu cng ng Vit trn khp x M v c gng thuyt phc cc cng ty v hng nh nhy vo mng lܧi qung co. Cc cng ng pht trin tt. V nh mt dn tc, chng ti ang ngy cng dng Internet Nj lin lc vi nhau, Nj bun bn v trao ǰi kin, Nj giao t v lin kt. l cch ca tng lai."
Ln ln ti M, ti tng xem mnh nh ngܩi t nn, mt ngܩi thuc mt cng ng ngܩi t nn v lu vong m gia ti l s tht trn. Ch trong my nm gn y, ti mi cm thy ci li nhn l c l, nhܩng ch cho mt thc mi v sng sa hn v vai tr ca mnhi trong th gii. Trong mt ngn ko thp cui, ti va mi tm ra gn y mt tm nh en trng phai m cho thy mt chic tu ch y ngܩi t nn, tay vy mnh. Mt ci c trng S.O.S. nh gi pht phi bay trn ct tu. Xung quanh h, bin Ƕng, go tht. Tuy nhin, mt my h rng sng nim hy vng.
c ܮc mt khi nim chng ta i xa ܮc ljn u ri, cc bn phi hnh dung cng chnh nhng ngܩi v con ci h lm vic nh k s hi-tech, khoa hc gia v k thut gia hai mi nm sau. Nhn h lp cc di v tinh trn nhng cn nh nm phng ca h ngoi . Nghe h bn v nhng cch mua, bn, gi c phn, i du lch Vit-Nam, tm trܩng t cho con ci. Nhn h ni chuyn vi nhau qua my in ton hoc lܧt lng trn h thng mng lܧi.
Xem h cܩi. Cho cng, h bit ch ng ca h trong Tn Th gii. Nay h l nhng kin trc s ca siu xa l tin tc, nhng ngܩi tin phong ca Thi i Thng tin !
