HONG HI THÑY
LTS: Trên m¶t sÓ báo chí häi ngoåi, m¶t sÓ bài Çã Ç cÆp Çn dòng væn hc phän kháng ª trong nܧc, có cä nh»ng tác phÄm cûa nh»ng tác giä còn rÃt trÈ nhÜ Ly Thân cûa TrÀn Månh Häo... S¿ thÆt nhÜ th nào? Có chæng nh»ng tác giä trÈ thÆt s¿ phän kháng låi ch Ƕ c¶ng sän, ít ra cÛng qua tác phÄm cûa mình? Chúng tôi Çã nh© anh Hoàng Häi Thûy, m¶t nhà væn Çàn anh tØng bÎ kËt låi Sài Gòn Çn tháng 11, 2026, vit v Ç tài này. Tuy anh Ç cÆp Çn cu¶c sÓng mÃt t¿ do, bÎ b¡t, bÎ tù Çày cûa gi§i væn ngh sï min Nam sau næm 1975, nhÜng anh cÛng Çã nói Çn th h vit trÈ tu°i, nhÜ: "H vit mà không cÀn bÈ cong ngòi bút vì nh»ng ngòi bút cûa h Çã cong s¤n ngay tØ lúc h chÜa bit vit." Nhân lúc k nim 20 næm min Nam bÎ mÃt, cÛng là lúc 20 næm dân min Nam, trong Çó có gi§i nhà væn bÎ sÓng dܧi s¿ cai trÎ cûa c¶ng sän. Nh»ng væn ngh sï min Nam Çã bÎ ÇÓi xº th nào? M©i qu bån Çc bài vit dܧi Çây cûa nhà væn Hoàng Häi Thûy.
Bån ta,
Khi nghe bån ngÕ l©i muÓn tôi vit m¶t bài v "Nh»ng ngÜ©i vit trÈ hin nay ª Vit Nam," tôi nhÆn l©i. Hôm nay khi ngÒi vit theo l©i hÙa v§i bån, tôi thÃy nu bån Ç nghÎ tôi vit v nh»ng ngÜ©i vit già Çang sÓng ª Thành HÒ ch¡c h®p v§i tôi hÖn. Tôi, ngÜ©i sÓng ª Thành HÒ cho Çn tháng MÜ©i M¶t 2026 - ngày tôi r©i Thành HÒ lên phi cÖ sang Huê Kÿ - là mÜ©i chín næm sáu tháng, nhÜng tôi bit rÃt ít v cái gi chung là "væn hc ngh thuÆt Vit C¶ng" và gi riêng là "Nh»ng ngÜ©i vit trÈ ª Thành HÒ."
Tôi không bit v h là vì tôi không muÓn bit, vì tôi ch£ng cÀn bit, vì cái gi là væn hc ngh thuÆt cùng nh»ng ngÜ©i vit Ãy ch£ng có gì Çáng Ç tôi bit, Çáng Ç tôi mÃt công Çc. Trܧc khi nghï r¢ng tôi là kÈ kiêu ngåo rªm, hách sì s¢ng, xin bån cho tôi ÇÜ®c giäi thích.
TØ nh»ng næm 2026 tôi chÌ Çc nh»ng sách báo Vit C¶ng Ç tìm nh»ng cái xÃu xa, bÄn thÌu cûa ch Ƕ xã h¶i chû nghïa hin hình thÃp thoáng trên nh»ng trang giÃy, gi»a nh»ng dòng ch», Ç thÃy nh»ng ngÜ©i vit trong cái xã h¶i Çó dÓi trá, tâng bÓc ch Ƕ Çn nhÜ th nào. Næm 2026 ª cái gi là Tråi Lao ñ¶ng Cäi Tåo Z30A Xuân L¶c, ñÒng Nai, Phan NhÆt Nam lên thæm tôi. Sau mÜ©i tám næm cách bit, chúng tôi mØng tûi g¥p låi nhau. Nam nói qua cho tôi nghe v Ç©i sÓng cûa Nam ª Thành HÒ. Tôi hÕi cäm tܪng cûa Nam khi trª v Sài Gòn sau chuyn Çi mÜ©i phÀn cht cä mÜ©i. Nam nói:
- Em có BÓn Không: Không ñc, Không Xem, Không Nghe, Không Bàn...Tôi thÃy "BÓn Không" cûa Nam hay quá. Không Çc báo Vit C¶ng, Không Xem TV - Phim Vit C¶ng, Không nghe Çài phát thanh Vit C¶ng, Không bàn tán v bÃt cÙ vÃn Ç gì dính dáng Çn Vit C¶ng...
Báo l§n, báo nhÕ, báo ngày, báo tháng Vit C¶ng không Çáng Ç chúng tôi Çc. Bån có th cho tôi "bÓn không" vì m¥c cäm thua kém, vì tôi h©n giÆn nên chê bÕ tÃt cä nh»ng gì cûa nh»ng ngÜ©i chin th¡ng. Không phäi Çâu, thÜa bån. M¶t lÀn n»a tôi nói rõ: tôi không Çc sách báo Vit C¶ng vì cái gi là sách báo Çó không có gì Çáng Ç tôi Çc. Khi g¥p các thân h»u ª Çây, trên ÇÃt Xê-Kÿ này, có vài bån hÕi tôi nghï sao v cái gi là "væn ngh phän kháng" ª trong nܧc, nói rõ và Çúng hÖn là ª Hà N¶i, Çåi biu cûa cái gi là væn hc phän kháng Ãy là ngÜ©i vit n» DÜÖng Thu HÜÖng? Tôi thÃy buÒn vì anh em chúng tôi ª Thành HÒ, chúng tôi chÌ m§i vit m¶t vài bài than kh°, k l ni thÓng kh°, sÀu buÒn cûa nhân dân ta thôi, chúng tôi Çã bÎ nh»ng ngÜ©i c¶ng sän thù hÆn, cæm ghét, b¡t Çi tù mÜ©i næm. Hai ngÜ©i vit ra nܧc ngoài trong sÓ anh em chúng tôi bÎ Công An Thành HÒ b¡t tháng 5, 2026 là Hiu Chân NguyÍn Hoåt và DÜÖng Hùng CÜ©ng Çã cht trong ngøc tù Vit C¶ng.
Anh Hiu Chân NguyÍn Hoåt bÎ giam Çn cht vì t¶i ÇÎnh gºi TÆp Truyn "TÎ Bái" - truyn ngày xÜa Çæng theo kiu "phÖi-Ö-tông" trên nhÆt báo T¿ Do - ra nܧc ngoài. DÜÖng Hùng CÜ©ng cht trong tù vì t¶i vit và gºi Çæng ª nܧc ngoài bài "Nu anh TrÜÖng Chi ÇËp trai..." KhuÃt Duy Trác - LuÆt sÜ, sï quan kiêm ca sï Duy Trác - sau th©i gian tù Çày cäi tåo næm næm ngoài B¡c trª v, næm 2026 bÎ Công An Thành HÒ ÇÜa xe bông Çn nhà Çón vào Nhà Giam SÓ 4 Phan ñæng LÜu cho Çi ngÒi tù b¡t chܧc nhà thÖ TrÀn Væn HÜÖng Çn bÓn næm tr©i vì cái t¶i sáng tác bän nhåc "Sài Gòn chÌ vui khi các anh v..."
Bän nhåc cûa Duy Trác ÇÜ®c anh k tên Ve SÀu, Çæng trên m¶t tåp chí Vit ng» xuÃt bän ª Paris. Khi n¢m tình tang bên nhau trong Phòng TÆp Th 9 Khu ED Chí Hòa, Duy Trác nói v§i tôi:
- M¶t hôm bn mình cuÓc ª ven ÇÜ©ng vào tråi cäi tåo. ThÃy mÃy bà Çi thæm nuôi chÒng, bn mình hÕi: "Sài Gòn có gì vui không mÃy chÎ?" Có bà trä l©i: "Sài Gòn chÌ vui khi các anh v..." Mình nghe câu Ãy hay hay bèn làm bài "Sài Gòn chÌ vui khi các anh v..."Nhà soån nhåc Ve SÀu Duy Trác bèn bÎ Vit C¶ng b¡t, giam tù Çn bÓn næm chÌ vì m¶t phút xúc Ƕng, ting trái tim thÓt lên thành âm thanh. Khi thÄm vÃn anh, bn Công An Thành HÒ nhÃt ÇÎnh kt t¶i anh là "ch© Ç®i nh»ng ngÜ©i kháng chin quân trª v." "Các anh" trong "Sài Gòn chÌ vui khi các anh v" theo Công An Vit C¶ng là "các anh kháng chin quân, phøc quÓc quân..."
Chúng tôi không "khoe công ª tù." Nhiu ngÜ©i khác qua nh»ng cu¶c tù Çày c¿c nhc, thê thäm, tæm tÓi, Çau thÜÖng hÖn chúng tôi nhiu. Tôi chÌ k tình trång cûa chúng tôi Ç nói lên ting nói - tôi mong Çây là ting nói chung - cûa nh»ng væn ngh sï ta phäi sÓng trong gông cùm c¶ng sän ª Thành HÒ. Tôi nghï sao, tôi làm nh»ng gì, tôi có nh»ng phän Ùng gì v§i c¶ng sän, ch¡c các bån tôi cÛng nhÜ tôi. Chúng tôi thua trong trÆn Çánh mà nh»ng ngÜ©i c¶ng sän gi là trÆn chin giäi quyt dÙt khoát vic "ai th¡ng ai," chúng tôi Çành chÎu Ç¿ng tûi nhøc nhÜng chúng tôi không nÎnh b® nh»ng kÈ chin th¡ng, chúng tôi không ca hát, không nhäy múa hoan hô h.
Anh bån trÈ cûa tôi... Tôi ch¡c anh cÛng bit là nh»ng ngÜ©i c¶ng sän - theo l©i dåy cûa Lenin - phân chia "bån" và "thù" rõ rt. Tôi ch¡c bån bit rõ chuyn Ãy nhÜng bån chÌ quên nó khi bån hÕi kin tôi v nh»ng ngÜ©i vit trÈ ª quê hÜÖng ta.
Lenin chÃp nhÆn có ÇÃu tranh tÜ tܪng trong Çäng, nhÜng Lenin cÛng chÌ rõ cÀn phân bit "bån" và "thù." "Bån" có th có nh»ng kin bÃt ÇÒng v§i nh»ng chÌ thÎ cûa Çäng nhÜng Çó là vì thin chí, Çó là nh»ng ngÜ©i tÓt. Bn "kÈ thù" cÛng có nh»ng kin bÃt ÇÒng nhÜ "bån" nhÜng Çây là "bn xÃu," bn chÓng Çäng v§i ác , bn cÀn trØng trÎ th£ng tay. Nh»ng ngÜ©i c¶ng sän thÜ©ng suy diÍn "bån, thù" theo h. NhÜ th©i nh»ng væn ngh sï Nhân Væn Giai PhÄm phê phán chính sách quän l nhà nܧc cûa ñäng ª Hà N¶i nh»ng næm 2026, 1958, nh»ng l thuyt gia cûa ñäng gi h là "bn núp bóng Chû nghïa Mác-Lê Ç phá hoåi chû nghïa Mác-Lê."
Væn ngh sï chúng tôi kËt låi ª Thành HÒ bÎ nh»ng ngÜ©i c¶ng sän coi là "thù." TÃt nhiên chúng tôi bÎ h trÃn áp n¥ng n, tàn nhÅn, quá mÙc, quá Çáng. Ch£ng cÀn phäi nói rõ hÖn ch¡c bån cÛng thÃy nh»ng ngÜ©i c¶ng sän Çã ÇÓi xº v§i anh em chúng tôi ra sao và v§i nh»ng ngÜ©i "bån" cûa h ª Hà N¶i nhÜ th nào.
Tôi không ÇÜ®c vui l¡m khi nghe bån hÕi tôi v nh»ng ngÜ©i vit trÈ ª Vit Nam. Bån hÕi v nh»ng ngÜ©i Çó làm chi? Tôi không trách gì h. SÓng trong ch Ƕ c¶ng sän muÓn vit h phäi theo nh»ng quy luÆt cûa ch Ƕ Ãy. Tôi cÛng ch£ng cÀn phäi nh¡c låi chuyn c¶ng sän lØa bÎp, dÓi trá, tàn ác. Chuyn Çó ai cÛng Çã bit. ñó là chuyn thu¶c loåi "Bit rÒi. Kh° l¡m. Nói mãi..." Nh»ng ngÜ©i vit trÈ cÛng nhÜ già có truyn ng¡n, truyn dài ÇÜ®c Çæng trên các báo do Çäng c¶ng sän kim soát ª Vit Nam không có gì Çáng Ç tôi chú .
Trong mÃy tháng Tám, tháng Chín næm 2026 ª Thành HÒ tôi tØng thÃy t© tuÀn báo Thanh Niên, cÖ quan tuyên truyn cûa ñoàn Thanh Niên C¶ng Sän Thành PhÓ HÒ Chí Minh, m¶t t© báo ñäng-ñoàn ÇÜ®c tr® cÃp v tài chính, Çæng quäng cáo ª trang bìa nhÃt nh»ng bài vit v:
- Cu¶c Tình Tܧng Vïnh L¶c v§i N» ca sï Minh Hiu.Tôi không Çc t© Thanh Niên, tôi chÌ tình c© nhìn thÃy t© báo này ª såp báo và Çc thÃy báo quäng cáo hai bài gi là "phóng s¿" k trên. Hai bài Çó cho tôi thÃy nh»ng ngÜ©i vit báo ª Thành HÒ Çã ht nh¤n Ç tài. Nhân dân Çc mãi nh»ng bài tÓ cáo Çäng viên thÓi nát, tham nhÛng, dâm Çãng cÛng nhàm chán. Nhân dân ta, tuy không có trình Ƕ cao mÃy v chính trÎ, cÛng dÜ bit vì ñäng C¶ng Sän n¡m quyn, Ƕc tài, thao túng mi m¥t, Çàn áp tÃt cä nh»ng gì không thu¶c v Çäng, không phäi do Çäng, nên m§i có tình trång Çäng viên l¶ng quyn, bÃt chÃp pháp luÆt - th¿c ra c¶ng sän có pháp luÆt gì Çâu mà ta vu cho nh»ng ngÜ©i c¶ng sän cái t¶i "bÃt chÃp pháp luÆt" - Vic bn Çäng viên làm bÆy chÌ là nh»ng ung nht thÓi tha, lÀy nhÀy ª ngoài da. Cæn bnh n¢m sâu trong gan ru¶t. Vic tÓ cáo, trØng trÎ næm bäy anh chÎ Çäng viên chÌ là cách bôi thuÓc ÇÕ lên nh»ng ung nht ngoài da.
- Qu Tܧng Quân NguyÍn Væn Toàn ª Vùng Hai Quäng Ngãi.
ñã hai mÜÖi næm qua - th©i gian dài b¢ng khoäng th©i gian tØ 2026 Çn 1975 - nh»ng ngÜ©i dân Sài Gòn phäi sÓng ª Thành HÒ næm nay trên dܧi sáu mÜÖi tu°i còn mÃy ai nh§ Çn Tܧng Vïnh L¶c và n» ca sï Minh Hiu? Nh»ng ngÜ©i Thành HÒ næm nay ba mÜÖi tu°i ch¡c m¶t triu ngÜ©i không có lÃy n°i m¶t ngÜ©i bit hai nhân vÆt ÇÜ®c tuÀn báo Thanh Niên b§i móc Ç©i tÜ Ãy là ai. Khi nhìn thÃy t© báo quäng cáo hai bài vit v nh»ng nhân vÆt Sài Gòn cÛ sì, cÛ sÎt Ãy tôi th¿c s¿ ngåc nhiên. Tôi không ng© cái gi là báo chí C¶ng Sän Thành HÒ låi Çói Ç tài tàn t Çn nhÜ th.
Tôi thÃy nh»ng ngÜ©i vit trÈ ª Vit Nam ch£ng có gì Çáng Ç bån phäi hÕi. Phäi chi bån hÕi v nh»ng ngÜ©i vit già, nh»ng væn ngh sï cûa ta bÎ kËt låi ª Thành HÒ, tôi Ãm lòng hÖn.
Nhân dÎp này tôi muÓn nh¡c Çn m¶t ngÜ©i vit ª Hà N¶i. NgÜ©i vit này không còn trÈ n»a. ñó là NguyÍn Chí Thin.
Tôi có nghe nói Çn ThÖ NguyÍn Chí Thin, có nhìn thÃy tÆp thÖ cûa anh ª Sài Gòn nh»ng næm 2026, 1983. Khi sang Hoa Kÿ tôi m§i ÇÜ®c Çc kÏ nh»ng bài thÖ cûa anh. Tôi thÃy nu ta nói Çn chuyn "chÓng ñäng C¶ng sän b¢ng ThÖ Væn" thì chÌ có m¶t ngÜ©i min B¡c Çáng ÇÜ®c Ç cao. NgÜ©i duy nhÃt, cây bút duy nhÃt Çó là NguyÍn Chí Thin.
Tôi có vài ngÜ©i bån bÎ kËt låi ª Hà N¶i næm 2026. M¶t anh bån tôi nhanh chân vào ÇÜ®c Sài Gòn tìm thân nhân ngay tØ mÃy tháng ÇÀu sau Ngày Ba MÜÖi Tháng TÜ 75. Anh cho tôi bit:
- V§i bn c¶ng sän thì tÃt cä mi t¶i Çu có th tha thÙ ÇÜ®c. Riêng t¶i xúc phåm Çn Bác HÒ cûa chúng nó là chúng nó không tha.Næm 1977 tôi bÎ b¡t lÀn thÙ nhÃt. Công An Thành HÒ khám xét nhà tôi v§ ÇÜ®c tÆp thÖ tôi làm. Trong tÆp thÖ này có bài vÎnh MÜ©i Hai Con Giáp.
Xin k vài con cho dzui:
Gà què æn quÄn cÓi xay
ñùi teo, cÆt lép låi hay Ƕng tình
ñêm không chÎu ngû m¶t mình
Ngày thì gå mái cÙ inh cä nhà
Cà-ri ta Çn tim Chà
Mua næm bäy gói cho gà Çi Çoong...
ñó là VÎnh Gà. Và Gà là tu°i cûa Công Tº Hà ñông.
Nhiu loài ª bÄn hÖn tôiNæm Ãy, næm 2026, 1977, tôi sÓng buÒn phin, tôi làm Çû mÜ©i hai bài thÖ vÎnh MÜ©i Hai Con Giáp. TÆp thÖ con cóc này bÎ Công An Thành HÒ b¡t ÇÜ®c. TÆp thÖ Ãy hin n¢m trong Kho LÜu Tr» Tang VÆt cûa Công An Thành HÒ. RÃt tic tôi chÌ còn nh§ ÇÜ®c vài bài. Dܧi Çây là bài VÎnh Mèo:
Sao tôi mang ting Ç Ç©i: nhÜ Heo.
Chû v ch£ng kÎp Çi theo
Não nùng cám mÓc gÆp bèo phôi pha
B¿c mình vì ni ngÜ©i ta
L®n lành Çem ch»a hóa ra l®n què.
Mèo già Çuôi låi dài Çuôi
ñã không b¡t chu¶t, låi lÜ©i, ngû trÜa
LÜ«i dài chÌ giÕi lim bùa
Bao gi© hóa cáo cho ra Ba ñình.
Vào n¢m phòng bit giam ª Nhà Giam SÓ 4 Phan ñæng LÜu tôi s® hãi nh§ låi l©i cänh cáo cûa anh bån tôi: "ñØng bao gi© xúc phåm Çn Ông HÒ..." Tôi Çã dåi d¶t vit trên giÃy tr¡ng, m¿c Çen - bút sa, gà cht - nh»ng l©i ví von Bác HÒ muôn kính, ngàn yêu cûa nh»ng ngÜ©i c¶ng sän Vit Nam v§i loài cáo, tôi Çã cho con mèo già hóa cáo ra n¢m v§i "Bác," trong "Læng Bác" ª VÜ©n Hoa Ba ñình. DÍ s® hÖn và dÍ s® nhÃt là bài thÖ cóc nhái xúc phåm "Bác HÒ" Çó cûa tôi låi lt vào tay Công An Vit C¶ng.
Trên nh»ng trang thÖ NguyÍn Chí Thin tôi ngåc nhiên không hiu tåi sao, b¢ng cách nào m¶t ngÜ©i sinh trܪng ª min B¡c Xã H¶i Chû Nghïa nhÜ anh låi có th cao ting chºi th£ng Ông HÒ Chí Minh và ñäng C¶ng Sän Vit Nam d» d¶i, ngang tàng Çn nhÜ th. Tôi càng ngåc nhiên hÖn khi thÃy ngÜ©i dùng ThÖ chºi ông HÒ Chí Minh tàn t nhÜ NguyÍn Chí Thin vÅn sÓng sót tØ ngøc tù c¶ng sän Ç trª v Hà N¶i.
Không có gì quí hÖn Ƕc lÆp, t¿ do
Tôi bit nó, th¢ng nói câu nói Çó
Tôi bit nó
ñÒng bào min B¡c này bit nó
Vic nó làm, t¶i nó phåm ra sao
Nó ÇÀu tiên Çem râu nó bn vào
Hình xác lão Mao Lông Lá...
..........
Hôm nay MÜ©i Chín Tháng Ba
Tôi n¢m
Toan làm thÖ chºi Bác
VÀn thÖ m§i vØa phang phác
Thì tôi thôi
Tôi nghï Bác
Chính trÎ gia st rác
Không Çáng Ç tôi
ñ° mÒ hôi
Làm thÖ
Dù là thÖ chºi Bác
ñn th¢ng Mác
T° sÜ Bác
CÛng chºa ÇÜ®c tôi nguch ngoåc
vài câu
Thôi hÖi Çâu
M¥c thây bn væn sï cô ÇÀu
VuÓt râu, xoa ÇÀu, mÖn tr§n Bác
Th rÒi tôi Çi làm vic khác
K cha Bác.
SÓng ª nܧc ngoài, bån bit hÖn tôi v con ngÜ©i và thÖ NguyÍn Chí Thin. Trong sÓ mÃy triu ngÜ©i Çc sách báo ª quê hÜÖng ta, tôi nghï ch¡c không có lÃy m¶t ngàn ngÜ©i tØng Çc, tØng bit ThÖ NguyÍn Chí Thin.
Tôi xin li. Bån hÕi tôi nghï gì v nh»ng ngÜ©i vit trÈ ª Vit Nam, tôi trä l©i bån b¢ng nh»ng l©i vÃn vÜÖng nói Çn toàn nh»ng ngÜ©i vit không còn trÈ n»a. Tuy vÆy, tôi cÛng có m¶t câu nói v nh»ng ngÜ©i bån hÕi. Tôi thÃy tuyt Çåi Ça sÓ Çäng viên c¶ng sän Vit Nam là nh»ng ngÜ©i không có liêm sÌ. Nh»ng ngÜ©i vit trÈ, già ª Vit Nam trong ch Ƕ Xã h¶i Chû nghïa là nh»ng ngÜ©i không bit h° thËn. H vit mà không cÀn bÈ cong ngòi bút vì nh»ng ngòi bút cûa h Çã cong s¤n ngay tØ lúc h chÜa bit vit.
Go back to VIET Magazine 407 Home Page