NGUYN XUÂN NAM
Nói Çn Kh°ng giáo, nhiu ngÜ©i nghï Çn m¶t trit thuyt v xã h¶i, m¶t tôn giáo tØng m¶t th©i thÎnh trÎ tåi Á châu trong Çó có Vit Nam nhÜng bây gi© Çã trª nên li th©i, ít ai theo Çu°i...
Không chÌ th, m¶t sÓ kin còn kh£ng ÇÎnh ngay r¢ng Kh°ng giáo không còn phù h®p v§i xã h¶i và con ngÜ©i th©i nay; r¢ng Kh°ng giáo là m¶t quá khÙ - dù là quá khÙ vàng son Çi n»a - cûa lÎch sº loài ngÜ©i...
Trong bÓi cänh nhÜ th, phäi chæng Ç tài cûa bài vit này: "Kh°ng Giáo ñang Tìm Låi Th©i Kÿ Hoàng Kim Tåi Á Châu" là m¶t Çiu cÜ©ng Çiu, phi th¿c t?
Không h£n nhÜ th!
Trong mÃy chøc næm qua và nhÃt là hin nay, Kh°ng giáo Çang ÇÜ®c phøc hÜng trª låi ª nhiu quÓc gia Á châu và m¶t sÓ các nhà lãnh Çåo cûa các quÓc gia hùng månh cûa ñông, Nam, và cä B¡c Á Çang tìm thÃy trong Kh°ng giáo m¶t sÓ các "l©i giäi" cÀn thit cho các vÃn Ç quÓc gia cûa h, và do vÆy, h tìm Çn Kh°ng giáo nhÜ là m¶t cÙu cánh cho các vÃn Ç "trÎ quÓc" cûa h.
NH NG "MÔN ñ" HIN ñI CÑA KHNG GIÁO V AI?
GÀn Çây, ngÜ©i ta chú nhiu Çn thái Ƕ thay Ç°i tinh t cûa Giang Tråch Dân-Jiang Zemin, m¶t tay "trùm" cûa ñäng C¶ng Sän Trung QuÓc. Giang Tråch Dân b¡t ÇÀu sº døng nh»ng bài c° thi xen kë trong nh»ng bài diÍn væn cûa ông ta. Ngoài ra, ông ta còn ca ng®i các giá trÎ Çåo ÇÙc cûa ñÙc Kh°ng Phu Tº, m¶t trit gia cûa Trung QuÓc c° Çåi mà tØ lâu nh»ng ngÜ©i c¶ng sän hay dùng nh»ng l©i lë cay Ƕc Ç phê phán, lên án...
Thái Ƕ này cûa tay trùm ÇÕ Giang Tråch Dân khin mi ngÜ©i nghï r¢ng ông này ho¥c là Çang bÈ lái con tàu Trung QuÓc tØ hܧng "Mác-Lê-Mao" sang hܧng Kh°ng-Månh; ho¥c là Çang s¡m vai m¶t cách khéo léo vai trò "ngÜ©i có thin cäm v§i Kh°ng giáo" Ç lôi kéo nh»ng ngÜ©i theo khuynh hܧng yêu nܧc, dân t¶c chû nghïa ª Trung QuÓc; ho¥c là muÓn l®i døng m¶t sÓ giá trÎ tÜ tܪng cûa Kh°ng giáo Ç duy trì chû nghïa c¶ng sän Çang th©i suy vi...
ThÆt không dÍ gì Çoán ÇÜ®c ÇÜ©ng Çi cûa Giang Tråch Dân.
M¶t Çiu cÛng Çáng ghi nhÆn n»a là trong th©i gian qua, gi§i cÀm quyn Trung QuÓc tÕ ra "Üu ái" v§i Kh°ng giáo hÖn trܧc Çây. Ví dø nhÜ vào tháng 11, 2026; B¡c Kinh Çã t° chÙc lÍ khai måc H¶i Kh°ng Hc QuÓc T mà nhân vÆt thuyt trình chính cûa bu°i zlÍ nói trên låi là c¿u thû tܧng cûa Singapore, ông L Quang Diu - m¶t nhân vÆt n°i ting v vic duy trì và phát trin các "giá trÎ cûa Á châu."
Ngoài ra, m¶t vài thÆp niên trܧc Çây, các nhà lãnh Çåo cûa Á châu nhÜ Tܪng Gi§i Thåch - Chiang Kai-Shek cûa ñài loan, Park Chung-Hee cûa Nam Hàn... là nh»ng nhà ûng h¶ Kh°ng giáo.
NhÜ th, trong m¶t chØng m¿c nào Çó mà nói, Kh°ng giáo Çang ÇÜ®c m¶t sÓ nhà lãnh Çåo quÓc gia cûa m¶t sÓ quÓc gia phát trin cûa Á châu Üu ái và phát trin trong ngay th©i kÿ hin Çåi này vì nhiu l do khác nhau.
Vµ SAO MT S QUC GIA Á CHÂU TR LI VI KHNG GIÁO?
Có nhiu l do khác nhau ÇÜ®c các nhà nghiên cÙu Á châu ÇÜa ra Ç giäi thích cho hin tÜ®ng này.
Trܧc ht, chúng ta hãy thº phân tích vÃn Ç trong tình hình Trung QuÓc.
Ông Ding Xueliang - c¿u l thuyt gia cûa Trung QuÓc, hin Çang ª tåi HÒng Kông - ÇÜa ra nguyên nhân cho s¿ chuyn hܧng này nhÜ sau: "Khi nh»ng nhà lãnh Çåo nói b¢ng thÙ ngôn ng» c¶ng sän, không ai k cä hÀu ht gi§i chÙc trong chính phû l¡ng nghe cä. Do vÆy, h Çang sº døng chû nghïa dân t¶c và Kh°ng giáo nhÜ là m¶t s¿ thay th cho m¶t thÙc h Çã bÎ mÃt nim tin." V§i l luÆn này, Ding Xueliang cho r¢ng chû nghïa c¶ng sän là m¶t s¿ li th©i, Çang th©i kÿ suy vi và bÎ thay th bªi chû nghïa dân t¶c và Kh°ng giáo.
M¶t l do khác ÇÜ®c nêu ra nh¢m giäi thích hin tÜ®ng quay trª låi Kh°ng giáo chính là xã h¶i Trung QuÓc ngày nay cÀn Kh°ng giáo hÖn là cÀn chû nghïa c¶ng sän. Pete Engardio tåi HÒng Kông trong bài: "China-Move Over, Karl Marx - Here Comes Confucius" trên báo Business Week còn vit r¢ng s¿ hÒi phøc låi Kh°ng giáo ÇÜ®c xem nhÜ là m¶t "liu thuÓc tÓt" nh¢m trÎ "s¿ khûng hoäng Çåo ÇÙc" do s¿ cäi cách kinh t cûa ñ¥ng Tiu Bình gây ra. Cu¶c cäi cách kinh t cûa h ñ¥ng còn gây ra s¿ bæng hoåi v Çåo ÇÙc hin lan tràn trong xã h¶i Trung QuÓc mà ngÜ©i ta tin r¢ng Kh°ng giáo v§i nh»ng tiêu chuÄn cao v Çåo ÇÙc xã h¶i và cá nhân së góp phÀn duy trì låi cÖn søp Ç° Çåo l và Çåo ÇÙc ª Trung QuÓc ngày nay, nh¢m mang låi s¿ cân b¢ng gi»a phát trin kinh t và duy trì Çåo ÇÙc.
M¶t l do khác Ç phøc hÒi Kh°ng giáo trong lúc này tåi Trung QuÓc là Giang Tråch Dân muÓn d¿a vào Kh°ng giáo Ç duy trì chû nghïa c¶ng sän. NhÜ trên Çã nói, chû nghïa c¶ng sän Çang bÎ mÃt tín bªi quÀn chúng. Trong lúc Çó, Kh°ng giáo låi chû trÜÖng "tôn quân" (tôn trng chính quyn - respect for authority), do vÆy m¶t sÓ nhà lãnh Çåo Trung QuÓc muÓn khai thác yu tÓ tôn trng chính quyn Ç duy trì chû nghïa c¶ng sän, chính quyn c¶ng sän trên nn täng °n ÇÎnh xã h¶i (social stability). Pete Engardio vit: "But whoever the next strongman is, he will likely keep harping on the social stability and high ethical standard that are at the heart of Confucianism. Thats because Chinas leaders are searching for a way to maintain a grip on an increasingly skeptical and fragmented society..." Rõ ràng, dù ai làm lãnh Çåo Trung C¶ng Çi chæng n»a, ngÜ©i Çó vÅn cÀn Çn s¿ °n ÇÎnh xã h¶i và nh»ng nguyên t¡c Çåo ÇÙc cao mà nh»ng Çiu này låi là cÓt tûy cûa Kh°ng giáo. Nh© vÆy mà các tay trùm c¶ng sän Trung QuÓc m§i tip tøc cÀm gi» ÇÜ®c quyn l¿c cûa h trong m¶t xã h¶i ÇÀy hoài nghi và bÎ phân hóa. NhÜ th, có th nói r¢ng Trung QuÓc Çang phøc hÒi Kh°ng giáo nhÜng không phäi vì quyn l®i cûa chính Kh°ng giáo mà vì muÓn Kh°ng giáo trª thành m¶t công cø cho các nhà lãnh Çåo c¶ng sän ª Trung QuÓc tip tøc thÓng trÎ ÇÃt nܧc này.
MÅu sÓ chung mà các nhà lãnh Çåo (cä cÛ lÅn hin nay) cûa ñài Loan nhÜ Tܪng Gi§i Thåch, cûa Nam Hàn nhÜ Park Chung-Hee, cûa Singapore nhÜ L Quang Diu... là chính sách cai trΠǶc Çäng (one-party rule). Chính sách Ƕc Çäng cûa ba quÓc gia trên trong nh»ng th©i Çim khác nhau ÇÜ®c xem nhÜ là nh»ng mô hình mÅu h»u ích (useful model) trong th©i kÿ hin nay. Trong mô hình mÅu Çó, cä ba quÓc gia Çó vØa duy trì Ƕc Çäng, vØa c° súy Kh°ng giáo và vØa dành cho gi§i chuyên viên quän trÎ kinh t m¶t quyn hån r¶ng rãi hÖn, m¶t "ting nói" månh hÖn trong vic Çiu hành kinh t quÓc gia... Nh© k cÜÖng cûa xã h¶i ÇÜ®c duy trì theo tinh thÀn Kh°ng giáo, nh© °n ÇÎnh chính trÎ qua ch Ƕ Ƕc Çäng, nh© vic giao quyn quän trÎ kinh t cho chuyên viên... ba quÓc gia trên Çã nhanh chóng trª thành ba con rÒng cûa kinh t Á châu và th gi§i.
Chính nh»ng models này trª thành nh»ng khuôn mÅu cho Trung c¶ng hin nay. Và có nhiu d¿ Çoán cho r¢ng Vit Nam rÒi Çây cÛn së rÆp khuôn theo các useful models trên mà Trung c¶ng Çang theo. Gi§i nghiên cÙu Á châu cho r¢ng Vit Nam xÜa nay thÜ©ng "bay theo l¶ trình Trung QuÓc," và l©i d¿ Çoán trên càng có cÖ sª hÖn bªi Vit Nam cÛng tØng là m¶t vùng ÇÃt có håt giÓng Kh°ng giáo ÇÜ®c gieo trÒng trong nhiu th k trܧc Çây.
GIANG TRCH DÂN: ñÁNH BI VI HAI CON BI T Y
M¶t trong nh»ng vÃn Ç ÇÜ®c Ç¥t ra là: "con bài tÄy" thÆt s¿ cûa Giang Tråch Dân là gì? Kh°ng giáo và chû nghïa dân t¶c hay chû nghïa c¶ng sän?
Nhiu lúc Giang Tråch Dân có vÈ muÓn tåo ra cái vÕ bên ngoài cûa m¶t ngÜ©i ái quÓc, theo chû nghïa dân t¶c, c° súy các giá trÎ c° truyn cûa Trung QuÓc. Th nhÜng, có nhiu khi ông ta låi tÕ ra là m¶t tay c¶ng sän thuÀn túy, chÜa tØ bÕ "cái vÕ Mao Tråch ñông" và luôn mong muÓn có s¿ ûng h¶ cûa nh»ng ngÜ©i c¶ng sän theo trÜ©ng phái cÙng r¡n. M§i Çây ông ta låi còn tuyên bÓ: "ñåt ÇÜ®c chû nghïa c¶ng sän là møc Çích tÓi thÜ®ng cûa cu¶c Ç©i tôi." VÆy Çâu là "con bài tÄy" Çích thÆt cûa ông ta?
Giang Tråch Dân còn chÖi bài v§i hai con "bài tÄy" khác nhau nhÜ th Çn lúc nào?
ñâu phäi dÍ phân bit. M¶t ví dø gÀn Çây nhÃt là trÜ©ng h®p thay Ç°i s¿ ÇÓi xº v§i Zeng Guofan. Ông ta là m¶t nhà tÜ tܪng Kh°ng giáo n°i ting vào th k 19 cûa Trung QuÓc và tØng ÇÜ®c Tܪng Gi§i Thåch sùng bái nhÜ là hin thân cûa nh»ng l tܪng mà Tܪng Gi§i Thåch theo Çu°i trong cu¶c n¶i chin tåi Trung QuÓc tØ 2026 Çn 1949. Th nhÜng, tØ khi c¶ng sän lên cÀm quyn ª Trung QuÓc, Zeng Guofan bÎ lên án nhÜ là m¶t "tay phän cách mång Çn nôn mºa" (nauseating counter-revolutionary) vì tÜ tܪng và hành Ƕng Çàn áp th£ng tay cu¶c n°i dÆy cûa Thái Bình Thiên QuÓc mà ngÜ©i c¶ng sän cho là cu¶c n°i dÆy chÓng låi ch Ƕ phong kin cûa giai cÃp nông dân... Gi§i c¶ng sän tÄy chay và lên án Zeng Guofan Çn ni trong cuÓn sº chính thÙc "History of Modern China" Çã kt án Zeng Guofan là "m¶t tên phän Ƕng."
y th mà gÀn Çây, b¶ tiu sº ba cuÓn cûa Zeng Guofan låi ÇÜ®c bán Ç¡t nhÜ tôm tÜÖi, låi là m¶t best seller ª Trung QuÓc.
NhÜ th, có phäi thái Ƕ cûa Giang Tråch Dân, cûa ñäng C¶ng Sän Trung QuÓc ÇÓi v§i Kh°ng giáo Çã hoàn toàn thay Ç°i?
Hai lá bài tÄy dܧi bàn tay Giang Tråch thÆt không dÍ phân bit.
KHNG GIÁO KHÔNG QUYN R¬ THANH NIÊN BNG NHC POP V S GIU C¹!
DÀu ÇÜ®c các nhà cÀm quyn Trung QuÓc hin nay c° súy hay ph° bin Çi chæng n»a, Kh°ng giáo chÌ có khä næng tÒn tåi và phát trin Çích thÆt vào giai Çoån hin nay hay trong tÜÖng lai chính là nh© vào s¿ sùng bái cûa ngÜ©i dân, cûa xã h¶i. MÃt yu tÓ này, Kh°ng giáo khó mà tìm låi th©i kÿ hoàng kim cûa nó!
VÆy, ngÜ©i dân Trung QuÓc có còn sùng bái Kh°ng giáo không?
Tic thay, nh»ng nghiên cÙu gÀn Çây cho thÃy gi§i trÈ ngày nay th© Ö, ch£ng quan tâm Çn Kh°ng giáo b¢ng nhåc pop và s¿ giàu có cho chính h.
CuÓi th k 20, ÇÀu th k 21, có th Kh°ng giáo Çang tìm låi sÙc sÓng cûa nó trong các cung Çin cûa các nhà cÀm quyn cûa các quÓc gia hÖn là trong trái tim cûa ngÜ©i dân.
TÜÖng lai Kh°ng giáo së ra sao vÅn còn là m¶t dÃu hÕi mà mi câu trä l©i Çu s® r¢ng quá v¶i vàng...