BRIAN FOWLER
LTS: Chúng tôi xin ÇÜ®c dÎch låi bài vit cûa Brian Fowler nói v Ông David DÜÖng ÇÜ®c Çæng täi trên tåp chí Asia, Inc. sÓ tháng 8 næm 1994 - Asia là m¶t tåp chí chuyên v kinh t cûa Á châu mà trø sª chính Ç¥t tåi HÒng Kông và tÀm phát hành r¶ng trên kh¡p th gi§i. Bài Çã ÇÜ®c Çæng trên báo Th©i Báo (Oakland), do NguyÍn Khánh SÖn chuyn ng»).
Sau khi trÓn thoát khÕi Vit Nam næm 2026, David DÜÖng cùng gia Çình Çã tåo d¿ng lên m¶t cÖ sª tái ch ª tiu bang California v§i sän nghip 4.3 triu MÏ Kim.
Cách Çây 16 næm, David DÜÖng cùng nh»ng ngÜ©i thân trong gia Çình Çã sut ngã trên khoang m¶t chic thuyn Çánh cá p Ëp ÇÆu ngoài khÖi b© bin vùng phía Nam, Vit Nam. ñi ÇÜ®c 130 cây sÓ cách b© thì thuyn cht máy, rÃt may, m¶t chic tàu buôn cûa Nga Çn cÙu và kéo thuyn cûa DÜÖng v Phi LuÆt Tân. MÜ©i tám tháng sau, toàn th gia Çình ÇÜ®c ÇÎnh cÜ ª San Francisco, thu¶c tiu bang California. Là ngÜ©i l§n nhÃt trong sÓ 7 ÇÙa bé, David DÜÖng chæm chú hc ting Anh trong khi các chú bác cûa anh làm vic ª các tim phª, và mË quét dn ª các tim buôn. Bu°i tÓi, DÜÖng lang thang ª các ÇÜ©ng phÓ choáng ng®p ÇÀy kinh ngåc trܧc cänh nh»ng tòa nhà chc tr©i và ánh Çèn huÿnh quang sáng trÜng. Trong s¿ hiu kÿ không kém là nh»ng ÇÓng giÃy ph thäi cÛng nhÜ các thÙ rác khác, n¢m ng°n ngang trên nh»ng vÌa hè. Trܧc cänh tÜ®ng này, DÜÖng nhû thÀm: "Quä là m¶t s¿ hoang phí kinh khûng." Trܧc næm 2026, bÓ DÜÖng có c° phÀn trong m¶t công ty tái ch giÃy ª Sàigòn, nay gi là thành phÓ HÒ Chí Minh. Lúc còn ª Vit Nam, trong khi quan sát bÓ làm vic, DÜÖng nhÆn thÃy r¢ng trong ÇÓng rác kia, tim Än cä m¶t kho tàng tin båc. NhÜng kho tàng Çó nhiu nhÜ th nào ? KhÓi lÜ®ng rác càng nhiu thì tin càng nhiu! Vào khoäng th©i gian ÇÀu cûa thÆp niên 80, DÜÖng bung ra dÎch vø tái ch và cä gia Çình dÓc vÓn ling vào rác ph thäi Ç bin thành m¶t cÖ ngÖi trÎ giá Çn 4.3 triu MÏ Kim. NhÜng Çây không phäi là m¶t dÎch vø kinh doanh dÍ dàng. Lúc ÇÀu, DÜÖng ch£ng bit gì v m¶t công ty tái ch ª San Francisco. Bây gi©, 36 tu°i Ç©i, DÜÖng nh§ låi và cÜ©i: t Çn ni chúng tôi ch£ng bit cách xº døng cuÓn niên giám bÜu Çin n»a. Vì th, mi bu°i sáng, cä gia Çình DÜÖng xé lÈ ra, mi ngÜ©i theo m¶t chuyn xe but chåy các tuyn ÇÜ©ng khác nhau trong hy vng, tìm cho ÇÜ®c ÇÎa chÌ cûa công ty tái ch Ç bán giÃy ph thäi. Vào m¶t ngày thÆt may m¡n, mË DÜÖng Çã tìm thÃy m¶t công ty ÇÜ®c gi là "Independent Paper". Quä là m¶t s¿ khích l l§n lao cho gia Çình DÜÖng. Gia Çình DÜÖng vay ÇÜ®c 700 MÏ Kim cûa m¶t ngÜ©i bån ª Chinatown và vay thêm 2,000 MÏ Kim n»a cûa Ngân Hàng. TÃt cä sÓ tin này dùng Ç mua m¶t chic xe täi, loåi mà ngÜ©i ta Çã dùng qua rÒi. ñây là loåi xe täi có thùng dài chÙa ÇÜ®c nhiu hàng. Toàn gia Çình DÜÖng Çi räo kh¡p khu thÜÖng mãi mi ngày 2 lÀn, nh¥t, gom nh»ng t© giÃy ph thäi ngay khi ngÜ©i trông coi cºa hàng tÓng khÙ ra. Gia Çình DÜÖng bán nh»ng thÙ gom ÇÜ®c, hàng ngày kim ÇÜ®c tØ 100 Çn 120 MÏ Kim. Mi ngÜ©i trong gia Çình dÒn tØng ÇÒng MÏ Kim l®i tÙc vào công ty cûa mình. Và, dÀn dÀn, h tÆu ÇÜ®c m¶t Çoàn xe và hàng loåt máy móc Çóng kin Ç¡t tin Ç dùng Çóng gói giÃy ph thäi thành nh»ng khÓi lÜ®ng thu gn. Dang r¶ng hai cánh tay ra, DÜÖng nói r¢ng: "Vì Çây là nܧc MÏ nên bån có th mua ÇÜ®c tÃt cä mi thÙ v§i sÓ tin Ùng trܧc rÃt ít và chính sách tín døng cûa MÏ rÃt r¶ng rãi, dÍ dàng. Và, kh¡p nܧc MÏ, các cÖ quan tín døng Çu cho bån vay, và bån Çâu cÀn tin m¥t.
Vào næm 2026, gia Çình ÇÀu tÜ 15,000 MÏ Kim và khªi s¿ lÆp công ty tái ch ñông Tây. Sau m¶t næm, h låi ÇÀu tÜ thêm 60,000 MÏ Kim n»a vào cÖ sª làm æn và Ç¥t tên låi cho công ty là "Cogido Paper Corp." DÜÖng nói tên này khªi nguÒn tØ tên m¶t công ty có nhà máy giÃy l§n nhÃt Vit Nam vì ª Çây, bÓ DÜÖng là ngÜ©i có c° phÀn. "Cogido" phát trin rÃt nhanh chóng, vÜ®t khÕi phåm vi vùng vÎnh San Francisco, rÒi có m¥t ª Oakland vào næm 2026, và sau này låi lÆp chi nhánh ª gÀn San Jose. Næm 1989, DÜÖng bán "Cogido" vào khoäng 2 triu MÏ Kim cho Norcal Waste System Inc., m¶t công ty có cÖ sª chính tåi San Francisco; công ty này muÓn bành trܧng các hoåt Ƕng tái ch. Trong næm 1992, lÀn này DÜÖng låi thâm nhÆp vào thÎ trÜ©ng tái ch và ÇÀu tÜ 2.8 triu MÏ Kim cho m¶t công ty khªi nghip có tên gi California Waste Solutions Corp. DÜÖng bÒi thêm 600,000 MÏ Kim mua 6 chic xe täi loåi thu gom và 500,000 MÏ Kim vào chic máy Çóng kin loåi 200 mã l¿c có khä næng Çóng gói 35 tÃn giÃy ph thäi trong m¶t gi©. Trong næm 2026, thành phÓ Oakland Çã thܪng cho California Waste Solutions m¶t h®p ÇÒng 5 næm trÎ giá 4.5 triu MÏ Kim Ç thu gom giÃy ph thäi, lon thÙc uÓng và h¶p nh¿a Ç¿ng dÀu nh§t cho 35,000 gia Çình trong thành phÓ. B ngoài thì gia Çình DÜÖng coi nhÜ Çã làm æn cho chính phû. Theo nguÒn tin cûa gi§i công ngh, nói r¢ng s¡c luÆt cûa tiu bang California næm 1989, yêu cÀu các c¶ng ÇÒng hãy c¡t giäm nh»ng bãi ÇÃt chÙa rác, khoäng 25% cho næm 1995 và 50% cho næm 2000, nhÜ vÆy së tæng gÃp 4 lÀn lÜ®ng sän phÄm tái ch ª tiu bang California, t§i con sÓ chØng 20 triu tÃn. Các cÖ sª tái ch hy vng r¢ng chính quyn MÏ cûa T°ng ThÓng Bill Clinton b ngoài biu l¶ vic bäo v môi trÜ©ng së thông qua nh»ng s¡c luÆt Liên Bang Ç mª r¶ng thÎ trÜ©ng cho nh»ng hàng hóa tái ch. Cho Çn bây gi©, chính phû Çã cam kt t¿ mình mua nh»ng sän phÄm tái ch, tåm hoãn Çánh thu m¶t th©i gian ÇÓi v§i các nhà ch tåo nào xº døng ph phÄm tái ch và ÇÒng th©i Çánh thu n¥ng Ç làm nän lòng ngÜ©i tiêu thø sän phÄm m§i. Ngành công ngh môi trÜ©ng Hoa Kÿ vÓn Çã là m¶t dÎch vø hàng næm v§i sÓ tin 125 t MÏ Kim, dÎch vø ngon lành nhÜ vÆy, tåi sao chúng ta chÜa b¡t tay vào, và DÜÖng tiên Çoán r¢ng: "Phó T°ng ThÓng Al Gore, Ç¥c bit là ngÜ©i ûng h¶ môi trÜ©ng, Çiu này së có l®i cho thÎ trÜ©ng trong nܧc."
Vic thâm nhÆp dÍ dàng vào các thÎ trÜ©ng châu Á Çã Ç¥t các nhà tái ch nhÜ DÜÖng ª vÎ trí hàng ÇÀu. Næm ngoái, DÜÖng thu ÇÜ®c 3 triu MÏ Kim qua vic bán giÃy ph thäi cho các công ty ª ñài Loan, Nam Hàn, Trung QuÓc, Thái Lan, n ñ¶, NhÆt Bän và Phi LuÆt Tân và hy vng së ÇÄy con sÓ 3 triu lên 5 triu MÏ Kim trong nh»ng næm t§i.
Bây gi© DÜÖng cÓ g¡ng duy trì bÀu không khí gia Çình trong công chuyn làm æn nhÜ nh»ng ngày ÇÀu m§i lÆp nghip và hàng tháng, anh m©i 43 anh em công nhân Çn nhà anh æn thÎt nܧng. ñã lÆp gia Çình và có 3 con trai, DÜÖng xem chuyn làm æn cûa mình không phäi chÌ là ngÜ©i kim tin, khác hÖn. U«n ngÜ©i v phía trܧc trong dáng dÃp quä quyt, DÜÖng nói r¢ng: "Bây gi© công cu¶c làm æn rÃt tÓt ÇÓi v§i chúng tôi, tôi cÛng nghï së tÓt v§i các th h tÜÖng lai n»a. Và, vic làm æn này không chÌ dành cho chúng tôi, mà cho mi ngÜ©i vì ai cÛng phäi làm Ç cÙu và che chª cho quä ÇÃt mà chúng ta Çang sÓng."