Nܧc MÏ giÓng nhÜ là m¶t thÙ Liên Hip QuÓc v s¡c dân và væn hóa vÆy. Tôi không hiu r¢ng liu có m¶t s¡c dân nào trên th gi§i này mà không có m¥t ª m¶t quÓc gia có lë thu¶c vào loåi Ça chûng nhÃt th gi§i này không.
ChÌ cÀn Çi m¶t vòng quanh thành phÓ San Jose, thành phÓ bän ÇÎa cûa Vit Magazine, chúng tôi Çã thÃy m¶t nܧc MÏ muôn m¥t rÒi. Thành phÓ này có lë là m¶t trong nh»ng thành phÓ tiêu biu cûa xÙ c© hoa vì nó có Çû cä mi s¡c dân tØ ngÜ©i MÏ gÓc Phi châu, gÓc Âu châu, gÓc Nam MÏ, gÓc Á châu... ñc báo lâu lâu thÃy khu hc chánh này, khu hc chánh n tìm tr® l giáo viên ting nܧc này, ting nܧc n mà nhiu khi tên ngôn ng» nghe còn lå ho¡c. SÓ hc sinh m§i Çn tØ m¶t vùng ÇÃt xa lå, tØ m¶t bÓi cänh ngôn ng» và væn hóa xa lå ngày càng gia tæng.
M¶t ngÜ©i MÏ Çã nói m¶t câu nói thÆt Ƕc Çáo mà tôi tØng Çc Çâu Çó nhÜ sau: "Không cÀn phäi Çi ra ngoåi quÓc m§i nghiên cÙu nn væn hóa cûa các s¡c dân khác. MÏ, chúng ta có Çû cä mi nn væn hóa cûa các dân t¶c khác nhau trên th gi§i. Trong m¶t khía cånh nào Çó, Çó là m¶t s¿ may m¡n cho dân MÏ mà các dân t¶c khác không dÍ gì có ÇÜ®c."
Nu chÌ gi§i hån trong phåm vi æn uÓng mà thôi, nܧc MÏ du nhÆp hÀu ht nh»ng món æn tinh túy cûa nhiu dân t¶c. ChÌ cÀn lái xe vòng vo trong thành phÓ, chúng ta thÃy nào là Shusi, Taco, Phª, Pizza, Spaghetti, Kao-pad, Kim chi, Cà ri... MuÓn æn món NhÆt, có món NhÆt. MuÓn æn các món Trung Hoa, có tim Tàu. MuÓn æn các món Thái, ñåi Hàn, Vit Nam, Cam BÓt, v.v... cÛng có Çû cä, gÀn nhÜ ch£ng thiu thÙ gì.
M¶t hôm n, tin sï Phan Công Chánh " giáo sÜ Trit tåi San Jose State University " m©i chúng tôi Çi æn trÜa tåi nhà hàng Thep Thai cûa ngÜ©i Thái Lan tåi sÓ 23 North Market Street, San Jose, California. Sau khi æn trÜa xong, giáo sÜ Chánh nói: "Mi lÀn vào nh»ng nhà hàng nhÜ th, mình không chÌ æn mà còn có dÎp khám phá væn hóa cûa dân t¶c Çó. Çây, có nhiu nhà hàng cûa các s¡c dân khác nhau, và ÇÀy tính væn hóa. RÃt tic, vÃn Ç này chÜa ÇÜ®c các nhà hàng mình chú trng Çúng mÙc. Hôm nào, Vit Magazine nên làm m¶t chû Ç v vÃn Ç này Ç khuyn khích vic phát trin væn hóa trong nhà hàng Çi." Tôi nghe nh»ng thao thÙc cûa giáo sÜ Chánh và nghï r¢ng së có m¶t lúc nào Çó Vit Magazine së Ç cÆp vÃn Ç này. Th nhÜng, th©i gian trôi qua khá lâu, vÃn Ç này vÅn còn n¢m Çó trong trí nh§ mà vÅn chÜa có dÎp khai thác.
M¶t hôm n, tôi låi g¥p giáo sÜ Shelton cûa trÜ©ng San Jose City College. Bà hÕi tôi: "Nghe r¢ng dân Vit Nam có Çn cä træm ngàn dân tåi San Jose, và tôi muÓn tìm hiu thêm các vÃn Ç væn hóa cûa dân t¶c này, nhÜng ch£ng bit Çi Çâu." M¶t vÃn Ç ÇÖn giän nhÜ th mà nhiu khi trä l©i cÛng ch£ng dÍ tí nào. Té ra, nhiu lúc các biu tÜ®ng væn hóa Ç¥c trÜng cûa m¶t dân t¶c kh£ng ÇÎnh tính chÃt hin h»u cûa dân t¶c Çó trong th gi§i Ça chûng và Ça væn hóa này.
M¶t hôm khác, tôi ngÒi nghe chÜÖng trình tivi, Çài sÓ 67, thÃy m¶t sÓ ngÜ©i MÏ bàn nhau v cách æn phª. Khi bàn v cách æn, vÃn Ç Çã sang m¶t lãnh v¿c khác rÒi, Çâu phäi là vÃn Ç æn n»a mà là vÃn Ç væn hóa æn uÓng cûa m¶t dân t¶c.
Qua m¶t vài tip xúc hån hËp nói trên, vÃn Ç væn hóa trong nhà hàng, væn hóa æn uÓng là m¶t vÃn Ç ÇÜ®c con ngÜ©i quan tâm nhiu.
MT V¼NG ñI N V THY
Nh»ng nhà hàng cûa các s¡c dân khác th nào? Trên l ÇÜ©ng Market Street tåi San Jose vào bu°i trÜa khá Çông ngÜ©i qua låi, tôi thÃy tÃm bäng nhÕ: Thai Buffet v§i nh»ng món æn b¢ng ting Thái (ÇÜ®c chua thêm b¢ng ting Anh) ÇÜ®c d¿ng trên lÓi Çi. Nu chÌ th, không có gì là Ç¥c bit cä. ñiu Ç¥c bit là trên bäng quäng cáo Çó, có hình m¶t cô gái Thái Çang ch¡p tay gây s¿ chú . ñi Çâu mà thÃy m¶t cô gái chÃp tay quÃn sà rông, chúng ta nghï ngay r¢ng h là ngÜ©i Thái, giÓng nhÜ thÃy tà áo dài là nghï ngay Çn dân Vit Nam vÆy. TÃm bäng nhÕ Ãy, khin chúng tôi chú hÖn v nhà hàng này. Nhìn vào nhà hàng, ngay sau chic cºa s° kính là m¶t tÜ®ng PhÆt kiu Çiêu kh¡c Ç¥c trÜng cûa Thái Lan làm ngÜ©i ta chú tính chÃt væn hóa Thái cûa nhà hàng này. Çây, không chÌ có ÇÒ æn Thái mà còn là m¶t bÙc tranh thu nhÕ nhÜng ÇÀy biu tÜ®ng v væn hóa Thái. Khi bܧc vào bên trong nhà hàng, chúng tôi khá ngåc nhiên khi thÃy kin trúc bên trong ÇÀy tính chÃt væn hóa Thái. Phía trong là m¶t ngôi nhà tÜ®ng trÜng kin trúc Thái Lan v§i mái nhn ho¡c ÇÜ®c giao chéo trên ÇÌnh và vÜÖn lên cao vút. Trên m¶t vÎ trí trang trng trong cæn nhà tÜ®ng trÜng Ãy là bÙc änh chân dung cûa ñÙc Vua và Hoàng HÆu Thái Lan. Dù xa xÙ, v§i ngÜ©i Thái, hình änh hoàng gia là biu tÜ®ng cûa s¿ kt h®p, s¿ Çoàn kt, là linh hÒn cûa ngÜ©i Thái. Phía dܧi bÙc chân dung cûa hoàng gia Thái là m¶t bÙc tranh hoành tráng thÆt l§n cô Çng væn hóa Thái hay sinh hoåt Thái nhÜ kin trúc Thái, Çàn voi và lÍ h¶i c° truyn Thái... Ngôi nhà b¢ng ván g nhÜ kiu kin trúc truyn thÓng tåi Thái Lan và ngay c°ng ra vào là câu ting Thái SALA THEPTHAI. Phía dܧi hai bên c°ng là nh»ng dòng ch» Thái trông thÆt lå và quyn rÛ. Bàn gh bên trong cÛng có khá nhiu b¶ theo kiu Thái, nhÃt là b¶ sa lông ngay c°ng vào cæn nhà Thái. Trên mi bàn æn là nh»ng khæn träi bàn kiu Thái Lan thuÀn túy. Trên nh»ng bÙc tÜ©ng xung quanh là nh»ng hình änh cô gái Thái æn m¥c lÍ phøc c° truyn, múa theo vÛ Çiu truyn thÓng Thái Lan. Phía dãy b© tÜ©ng bên kia là nh»ng tÜ®ng ngÜ©i Thái, nam có và n» có, Çang ÇÙng ch¡p tay. Nh»ng pho tÜ®ng này không m¥c áo, trên ngÜ©i ÇÀy trang sÙc Thái, và trên ÇÀu là m¶t ch§p nón cao v©i v®i, nhn ho¡c nhÜ m¶t lâu Çài c° Thái Lan. Ngay bàn trä tin là m¶t dãy tÜ®ng ca vÛ nhåc sï Thái cÛng v§i lÓi trang phøc c truyn Çang ngÒi chÖi nh»ng nhåc cø c° truyn Thái...
Nhìn nh»ng khung cänh Ãy, tôi có cäm giác mình Çang Çi vào m¶t bäo tàng vin nho nhÕ cûa Thái Lan, giúp tôi khám phá và hiu nhiu hÖn nn væn minh Thái và nn væn hóa Thái mà lâu nay tôi chÜa có dÎp hiu tÜ©ng tÆn. DÜ©ng nhÜ tôi bÎ no bªi "món æn" væn hóa Thái, trܧc khi thܪng thÙc các món æn Thái, cÛng quyn rÛ không kém.
M¶t vài ngày sau Çó, tôi và m¶t ngÜ©i bån trong ban biên tÆp Çi Çn m¶t quán æn NhÆt, quán Okayama, ª 565-A N, 6th Street, San Jose. Sª dï chúng tôi Çn quán này là vì theo l©i gi§i thiu cûa m¶t ngÜ©i bån, quán này ÇÜ®c quäng cáo nhÜ là: "Escape to Japan for Authentic Japanese Cuisine." ñó là m¶t nhà hàng nhÕ trong khu phÓ NhÆt ª San Jose. Bܧc vào cºa, chúng ta thÃy không khí NhÆt ngay. Ting nhåc c° truyn NhÆt nhË nhàng vang ra kh¡p phòng. Trên không gian cæn phòng nho nhÕ là nh»ng chic Çèn lÒng tÙ giác mà xung quanh ÇÜ®c bc b¢ng nh»ng mänh giÃy tr¡ng trông thÆt là NhÆt Bän. Xung quanh tÜ©ng là nh»ng mái nhà kiu NhÆt nhô ra tØ trong vách khin ngÜ©i ta cäm thÃy m¶t không khí khá NhÆt Bän ª bên trong. TÜ©ng ÇÜ®c d¿ng theo lÓi NhÆt, v§i nh»ng khung b¢ng g và giÃy dày màu tr¡ng Çøc. NgÜ©i bån æn cùng cho bit r¢ng xung quanh là kin trúc và trang trí kiu NhÆt bªi ª NhÆt nhà cºa ÇÜ®c xây b¢ng vÆt liu nhË vì s® Ƕng ÇÃt. Cái Ç¥c bit mang s¡c thái ÇÆm nét cûa nhà hàng này là b¶ ÇÒ æn. NgÜ©i phøc vø chÌ dn ra m¶t Çôi ÇÛa tre mà thôi, không có mung nïa dao gì cä. ñïa chén Çu mang kiu NhÆt. Chic khay dn ÇÒ æn ÇÜ®c chia làm bÓn h¶c: h¶c l§n Ç¿ng cÖm, ba h¶c nhÕ Ç¿ng ÇÒ æn và rau. Bình trà và chén trà cÛng theo kiu NhÆt thuÀn túy. Tuy chÜa phäi là trà Çåo cûa NhÆt, nhÜng cho ta m¶t cäm giác v kiu cách Ƕc Çáo cûa NhÆt. Trong hÖn m¶t gi© æn trÜa, chúng tôi phÀn nào có cái cäm giác thoát khÕi cu¶c sÓng Hoa Kÿ, Ç sang NhÆt và hܪng thø khung cänh væn hóa NhÆt và cách æn uÓng cûa NhÆt Bän.
Chúng tôi cÛng Çã Çi Çn m¶t sÓ nhà hàng Tàu nhÜ Fung Lam, nhà hàng Ý, ñåi Hàn... HÀu ht nh»ng nhà hàng Çó Çu cÓ g¡ng gi» bän s¡c væn hóa cûa dân t¶c mình không chÌ trong món æn uÓng không thôi mà còn cä trong khung cänh và cách æn uÓng. Các nhà hàng Çó có khi ÇÜa mình Çi vào th gi§i væn hóa cûa quÓc gia Çó.
Vào nh»ng nhà hàng nhÜ th, chúng ta có cäm giác du lÎch væn hóa hÖn là thÕa mãn cäm giác Çói cûa bao tº mà thôi.
TRÔNG NGÐI LI NGH¸ ñN TA
ThÆt ra mà nói, ngÜ©i Vit mình Çã ÇÜa nhiu món æn làm cho ngÜ©i MÏ thích và làm phong phú hóa Ç©i sÓng Äm th¿c cûa Hoa Kÿ. HÀu ht ngÜ©i MÏ và các s¡c dân khác Çu bit Çn ch»: PH cûa Vit Nam. Nhiu ngÜ©i MÏ còn b¡t ÇÀu bit Çn bún bò, bành bèo... Phª bây gi© rÃt ph° bin và ch¡c së ph° thông trong m¶t ngày gÀn Çây nhÜ pizza, spaghetti hay taco...
Nhà hàng Vit ngày càng thu hút khách ngoåi quÓc rÃt nhiu. Th nhÜng, thú thÆt mà nói rÃt ít có quán nào tØ Orlando, Atlanta, Seattle, San Jose và cä ª Santa Anna có khung cänh væn hóa Vit thÆt s¿. M¶t ngÜ©i bån nghe tôi nói nhÜ th Çã phê bình tôi m¶t cách n¥ng n: "BÒ Çòi hÕi gì nhiu th, bit bao h¶i Çoàn muÓn xây d¿ng m¶t trung tâm væn hóa Vit mà còn làm chÜa n°i huÓng hÒ gì m¶t nhà hàng Vit v§i nhiu hån ch cûa riêng nó? Thèm thì chÎu, nhÜng khó th nào làm ÇÜ®c."
Tôi cÛng nghï vÆy, th nhÜng, chúng ta mong r¢ng rÒi Çây m¶t sÓ nhà hàng Vit nào Çó së chæm chút hÖn v khung cänh væn hóa Ç nhà hàng cûa chúng ta không chÌ là m¶t nÖi Ç æn không thôi, Ç thÕa mãn cái Çói không thôi mà còn là nÖi gi§i thiu væn hóa, k cä væn hóa æn uÓng cûa dân Vit cho th h con em l§n trên ÇÃt MÏ và cho cä các s¡c dân khác.
Chúng tôi cÛng bit m¶t sÓ nhà hàng có nh»ng cÓ g¡ng nhÜ th nhÜng còn ít quá. Ngoài nhà hàng Golden Chopsticks mà anh Châu vit trong sÓ này, chúng tôi còn bit nhà hàng Khanhs Garden tåi Seattle cÛng có nh»ng khung cänh khá ÇÀy væn hóa Vit nhÜ cänh vinh quy v làng v§i: "Kiu anh Çi trܧc, võng nàng theo sau" nhÜ trong th©i xÜa ª Vit Nam.
Chúng tôi hy vng r¢ng rÒi Çây së có nh»ng nhà hàng Vit Nam ÇÀy væn hóa nhÜ th.