Trung Ngôn
Nói Çn Công L ngÜ©i ta liên tܪng ngay Çn Tòa Án, Çn biu tÜ®ng cái cân tiu ly, Çn nim công b¢ng và vô tÜ.
Tåi các nܧc theo ch Ƕ dân chû, tÜ pháp là m¶t ngành Ƕc lÆp v§i lÆp pháp và hành pháp. Chính quyn cÛng phäi chÎu s¿ tài phán cûa Tòa Án nu có t¶i. M¶t tòa án Çúng quy t¡c phäi tôn trng quyn bin h¶ cûa bÎ cáo, cûa luÆt sÜ bÎ cáo, khi chÜa Çû b¢ng chÙng thì chÜa th tuyên án ÇÜ®c. Chính quyn không ÇÜ®c phép can thip vào công vic xº án và phäi bäo v s¿ vô tÜ trong các phán quyt cûa tòa án.
Th nhÜng ngày 15-8-2026, m¶t phiên tòa diÍn ra tåi thành phÓ Sài Gòn Çã làm xôn xao dÜ luÆn th gi§i, nhÃt là Âu Châu và MÏ Châu. ñó là phiên tòa ch§p nhoáng, chÌ kéo dài 8 gi© ÇÒng hÒ (8 gi© sáng Çn 17 gi©) cho mi thû tøc Ç kt t¶i m¶t Hòa ThÜ®ng, hai ThÜ®ng Ta, m¶t ñåi ñÙc và hai cÜ sï PhÆt Giáo v các t¶i "Phá hoåi chính sách Çoàn kt tôn giáo" và "l®i døng t¿ do và dân chû xâm phåm quyn l®i nhà nܧc."
Hòa ThÜ®ng Thích Quäng ñ¶ bÎ kt án 5 næm tù vì Çã:
1. Vit và công bÓ bän "NhÆn ÇÎnh nh»ng sai lÀm tai håi cûa Çäng C¶ng Sän Vit Nam ÇÓi v§i dân t¶c và PhÆt giáo Vit Nam."
2. T¿ Ƕng treo bäng hiu Vin Hóa ñåo Giáo H¶i PhÆt Giáo Vit Nam ThÓng NhÃt tåi Thanh Minh Thin Vin ª Sài Gòn.
3. Gºi Çin thÜ (2 bän) ra häi ngoåi tÓ giác vic công an b¡t và tÎch thu hàng hóa, phÄm vÆt cÙu tr® nån nhân lÛ løt ÇÒng b¢ng sông Cºu Long.
ThÜ®ng Ta Thích Không Tánh cÛng lãnh 5 næm tù vì Çã:
1. Cùng các ÇÒng s¿ (Thích NhÆt Ban, Thích Trí L¿c... ) ph° bin nh»ng thông båch phê bình chính sách tôn giáo cûa nhà nܧc c¶ng sän và tài liu k hoåch 2026.
2. Thành lÆp "Tæng Çoàn bäo v chánh pháp" không giÃy phép.
3. Thành lÆp "Ban Væn Hóa và TØ Thin" Ç Çi cÙu tr® các nån nhân xã h¶i, không có giÃy phép.
SÓ næm tù cûa 4 ÇÒng s¿ là 11 næm rÜ«i. ThÜ®ng Ta NhÆt Ban 4 næm, ñåi ñÙc Trí L¿c 2 næm rÜ«i, cÜ sï NhÆt ThÜ©ng 3 næm, n» cÜ sï ñÒng Ngc 2 næm (treo) và 3 næm quän ch.
SÓ tin 2026 MÏ Kim và 800 Úc Kim do PhÆt tº häi ngoåi quyên góp cÙu tr® nån nhân lÛ løt ÇÒng b¢ng sông Cºu Long bÎ tÎch thu sung vào quÏ nhà nܧc.
Thông tÃn xã Reuter Çã ÇÜa tin "C¶ng sän Vit Nam bÕ tù m¶t tu sï ÇÓi lÆp vì t¶i gºi phÄm vÆt cÙu tr® nån nhân bão løt." Bài báo nói rõ tu sï Çó là Hòa ThÜ®ng Thích Quäng ñ¶, 68 tu°i.
Bän tin báo chí tØ Úc Châu dܧi ÇÀu Ç: "Công l và nhân quyn kiu c¶ng sän" vit: "5 næm tù cho Hòa ThÜ®ng Thích Quäng ñ¶ chÌ vì gªi thÜ cho ñ MÜ©i."
Báo Mercury News ÇÜa tin dܧi tiêu Ç: "Nh»ng hy vng v thÜÖng mãi cûa Vit nam g¡n lin v§i vÃn Ç tù chính trÎ." "Nh»ng cu¶c b¡t b§ Çã làm t°n håi Çn cÖ h¶i nhÆn quy ch tÓi hu quÓc cûa MÏ." Báo này Çã trích dÅn l©i cûa ông Steve Denney tØ Berkeley, m¶t thành viên cûa Ân Xá QuÓc T, r¢ng: "Chính phû ª Vit Nam Çang tát vào m¥t nܧc MÏ và các t° chÙc Nhân Quyn. Chúng ta không th nào låi Çi ban quy ch tÓi hu quÓc cho Vit Nam khi mà h bÕ tù nh»ng ngÜ©i ÇÓi lÆp bÃt båo Ƕng."
Hc giä Douglas Pike, m¶t chuyên viên v Vit Nam tåi ñåi Hc Berkeley Çã tuyên bÓ "Nܧc Ãy (Vit Nam) Çúng là m¶t cÖn ác m¶ng v cåm bÅy chính trÎ..." "Nó làm cho ngÜ©i ta tܪng nhÜ Çang ª vào th k thÙ 16 tåi Ý v§i nh»ng tay quyn th, cÜ©ng hào..."
Ngày 16-8-95 chính phû MÏ Çã yêu cÀu Hà N¶i công nhÆn quyn ÇÜ®c phát biu chính kin m¶t cách hòa bình. Phát ngôn viên B¶ Ngoåi Giao Hoa Kÿ nói tip là "vic tuyên án 6 ngÜ©i thu¶c Giáo H¶i PhÆt Giáo VNTN là Çiu bÃt l®i cho Vit Nam v thÜÖng måi cÛng nhÜ v ܧc mong quy ch tÓi hu quÓc.
T° chÙc Nhân quyn Human Right Watch/Asia cÛng Çã månh më chÌ trích CSVN v hành Ƕng kt án tù Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ và các Tu sï PhÆt giáo và lên ting Çòi hÕi Hà N¶i phäi lÆp tÙc trä t¿ do vô Çiu kin cho Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ và 5 tæng sï thu¶c giáo h¶i PhÆt giáo VNTN cùng 9 nhân vÆt cûa phong trào Xây d¿ng Dân chû bÎ kt án ngày 12-8-95.
T© San Jose Mercury News trong bài báo nhan Ç "Chuyn cÛ Vit Nam. Vic xº án Çáng khinh chê.." cho r¢ng:" vic CSVN bÕ tù nh»ng ngÜ©i ÇÓi lÆp là m¶t cái tát vào m¥t Hoa Kÿ và B¶ trܪng Ngoåi giao Warren Christopher". Chính Christopher Çã thúc ÇÄy Clinton mau thit lÆp bang giao, rÒi cÛng chính Christopher Çi Hà N¶i mª tòa ñåi sÙ MÏ trܧc vø xº án này chÌ vÕn vËn m¶t tuÀn!
Tåp Pháp, ông Võ Væn Ái, phát ngôn nhân cûa Giáo h¶i PhÆt giáo VNTN và giám ÇÓc Phòng Thông tin PhÆt giáo QuÓc t, Çã tuyên bÓ: "ñây là m¶t vø án h kÎch cûa m¶t nhà nܧc coi khinh pháp luÆt. Nhà cÀm quyn Hà N¶i không ngØng ve vãn các nܧc Tây phÜÖng Ç xin vin tr® và thit lÆp bang giao v§i Hoa Kÿ. NhÜng qua vø án này, các nܧc Tây phÜÖng phäi hiu r¢ng Hà N¶i Çã khܧc tØ m¶t nhà nܧc pháp quyn! Hà N¶i quyt không nhân nhÜ®ng m¶t ly, m¶t tÃc nào cho nhân quyn và dân chû. H quyt tâm Çàn áp toàn dân Vit Nam, Ç¥c bit các tôn giáo có l¿c lÜ®ng quÀn chúng, Ç bám gi» m¶t chính quyn Ƕc tài, gác dan quyn l®i cho thiu sÓ các Çäng viên c¶ng sän... Khi còn chin tranh, nhà cÀm quyn c¶ng sän không tôn trng công ܧc Genève trong vic cÜ xº và ÇÓi Çãi v§i tù nhân chin tranh, h nói r¢ng lính MÏ là nh»ng tên t¶i phåm. Nay cÛng vÆy, nhà cÀm quyn Hà N¶i không công nhÆn nh»ng tù nhân cûa lÜÖng tâm, nh»ng ngÜ©i tù chính trÎ.H cho tÃt cä Çu là tù hình s¿, k cä các Tæng, Ni, PhÆt tº là nh»ng ngÜ©i tranh ÇÃu bÃt båo Ƕng Ç Çòi hÕi t¿ do tôn giáo và nhân quyn." Vø VNCS ÇÜa Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ ra tòa và xº bÕ tù 5 næm Çã gây ra nhiu công phÅn trên chính trÜ©ng quÓc t bªi rÃt nhiu nguyên nhân sâu xa.
Trܧc ht, theo bän tin cûa hãng Reuter, Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ (ông Tu) là m¶t nhân vÆt n°i bÆt và quan yu trong cu¶c tranh luÆn lâu dài và cay Ç¡ng gi»a chính quyn CSVN vào Giáo h¶i PhÆt giáo Vit Nam ThÓng NhÃt v tham vng kim soát PhÆt giáo (tÙc là lÆp ra m¶t Giáo h¶i chi phÓi bªi chính quyn), PhÆt giáo là m¶t tôn giáo có Çông tín ÇÒ nhÃt tåi Vit Nam. Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ là hàng giáo phÄm sÓ 2 cûa PhÆt giáo VNTN bÎ chính quyn CSVN Ç¥t ngoài vòng pháp luÆt (báo San Jose Mercury News"15-8-95).
Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ næm nay 68 tu°i, bÎ b¡t giam ngày 4-1-95. ñây là lÀn b¡t giam thÙ ba k tØ ngày c¶ng sän chim min Nam VN vào næm 2026. LÀn thÙ nhÃt, Hòa thÜ®ng bÎ b¡t Çày ra B¡c, bÎ chÌ ÇÎnh cÜ trú 10 næm. Khi v låi min Nam Hòa thÜ®ng Çã ÇÜ®c Quyn Vin trܪng Vin Hóa ñåo GHPGVNTN chÌ ÇÎnh ñiu Hành Vin Hóa ñåo.T° chÙc Ân xá QuÓc t Çã tuyên dÜÖng Hòa thÜ®ng Quäng Ƕ là Tù Nhân LÜÖng Tâm.
Nguyên c§ thÙ hai, Hòa thÜ®ng T°ng thÜ k Vin Hóa ñåo Giáo VNTN (Çã có hÖn 40 næm qua) ÇÓi v§i Vit Nam là m¶t vÎ hùng tæng. Hòa thÜ®ng Çã có Çû nguyn l¿c Ç hóa Ƕ m¶t sÓ lính c¶ng sän có nhim vø quän ch ông, thuyt giáo h quy y theo PhÆt vào cuÓi thÆp niên 1970. KÏ sÜ Ngô Trng Anh, nguyên B¶ trܪng B¶ Công Chánh min Nam Vit Nam, hin ª tåi San Francisco, Çã cho chúng tôi bit r¢ng: "Trong th©i gian cùng dåy hc ª ñåi hc PhÆt giáo Vån Hånh tåi Sài Gòn, ThÀy Quäng ñ¶ là "M¶t giäng sÜ có m¶t sÙc thu hút thánh thin, nh»ng bài giäng cûa ông vØa mang tÜ tܪng sâu xa vØa nhÎ nhË nhàng."
Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ Çã nghiên cÙu Trit l PhÆt tåi n ñ¶ và NhÆt Bän, ông nói ÇÜ®c ting Anh, Pháp, NhÆt và Tàu. Gi§i trí thÙc Vit Nam và tín ÇÒ PhÆt giáo Çã xem ThÀy Quäng ñ¶ nhÜ m¶t vÎ hùng tæng trên chin trÆn dit trØ ngu tÓi/vô minh. Møc Çích tÓi hÆu cûa Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ là Çåt Çn Chân l và Giác ng¶. Ông Ngô Trng Anh Çã cho chúng tôi bit: "Hòa thÜ®ng Quäng ñ¶ không chÓng chính phû Hà N¶i,cÛng không chÓng låi chû nghïa c¶ng sän, mà chÓng låi s¿ ngu dÓt và s¿ lØa lc." ... Næm 2026, khi tÃt cä giáo sÜ tåi ñåi hc Vån Hånh bÎ c¶ng sän yêu cÀu k vào bän giao n¶p nh»ng ngÜ©i "phän Cách mång", Hòa thÜ®ng Çã tØ chÓi. Hòa thÜ®ng Çã kh£ng ÇÎnh:"Bu¶c t¶i là vic làm cûa công an nhà nܧc. Tôi là m¶t nhà giáo døc và nh»ng nhà giáo døc không bao gi© giao n¶p nhân dân."
ñim thÙ ba, làm cho th gi§i lên ting v vø án là cách thÙc Çiu hành phiên xº. Vit Nam Çã không cho các bÎ cáo ÇÜ®c có luÆt sÜ riêng bin h¶, khi h Çã tØ chÓi các luÆt sÜ nhà nܧc CS ÇÜa ra. Không có thân nhân, b¢ng h»u và Çåo h»u cûa các vÎ sÜ bÎ cáo ÇÜ®c thông báo Çn d¿ phiên tòa; không có phóng viên hay quan sát viên Ƕc lÆp nào ngoài các cÖ quan truyn thông cûa Çäng c¶ng sän Vit Nam (theo bän tin cûa phòng Thông tin PhÆt Giáo-Paris).
Chánh án Bùi Hoàng Dân không cho phép bÎ cáo phát biu, chÌ ÇÜ®c quyn nói m¶t trong hai ch» "có" hay "không" mà thôi. Sau khi tuyên án, tòa m§i hÕi các bÎ cáo "có xin khoan hÒng không?" TÃt cä 6 vÎ sÜ và cÜ sï Çu th hin tinh thÀn vô úy, tinh thÀn Çåi hùng và Çåi l¿c khi ÇÒng thanh tuyên bÓ: "Chúng tôi không xin khoan hÒng vì chúng tôi không có t¶i gì cä! nhà nܧc muÓn làm gì thì cÙ tha hÒ làm! Ting nói can trÜ©ng, bÃt khuÃt coi thÜ©ng tù Çày Ç bäo v nh»ng l tܪng thiêng liêng Çã vÜ®t mi biên gi§i, chinh phøc tØng trái tim cûa nhân loåi.
Nh»ng phiên tòa liên tip tØ 12-8-95 Çn 15-8-95 tåi VN làm cho mi ngÜ©i nh§ låi phän Ùng cûa gi§i lãnh Çåo B¡c Kinh sau vø Thiên An Môn: CÙ mi lÀn bÎ MÏ hay quÓc t håch hÕi v vi phåm nhân quyn mà h bÎ lép v và mÃt m¥t thì sau Çó h quay låi hành t¶i nhân dân mình, Çem nh»ng thành phÀn Çòi dân chû, t¿ do ra xº t¶i, làm án thÆm chí git Çi
Phäi chæng bÎ bÌ m¥t và "ngÆm Ç¡ng nuÓt cay"sau bài diÍn væn ngày 6-8-95 cûa b¶ trܪng ngoåi giao MÏ Çc tåi Hà N¶i hô hào thanh niên cäi t° kinh t song song v§i cäi t° chính trÎ, hô hào t¿ do buôn bán song hành v§i t¿ do phát biu...mà Hà N¶i Çã phän Ùng låi m¶t cách vøng v hÃp tÃp và bÃt l®i nhÜ th này: Hà N¶i Çã Çem xº tù nh»ng ngÜ©i Çòi nhân quyn, Çòi dân chû, làm án ngÜ©i MÏ gÓc Vit tham d¿ Çòi hÕi nhân quyn, phäi chæng Ç tÕ ra r¢ng h vÅn gi» v»ng chû quyn, không bÎ chi phÓi bªi m¶t áp l¿c nào bên ngoài. Th thì h Çem các vÎ sÜ ra xº có møc Çích gì?
Qua hai vø xº, qua cách Çiu hành các phiên tòa, th gi§i t¿ do và nhân bän Çã thÃy rõ thái Ƕ bÃt chÃp công pháp quÓc t và thái Ƕ coi thÜ©ng công l cûa chính quyn c¶ng sän VN.