Trung Ngôn
TuÀn Báo U.S. News & World Report 25-9-95 Çã nói Çn chû Ç "One nation, One language?" hay là trÆn chin v Anh ng» trên nܧc MÏ. Cu¶c vÆn Ƕng này Çã diÍn ra m¶t cách månh më khi nh»ng di dân cä h®p pháp lÅn bÃt h®p pháp Çã ÇÜa vào m¶t luÒng ngôn ng» ngoåi lai tràn ngÆp toàn nܧc MÏ. Cu¶c vÆn Ƕng Ç làm cho Anh ng» trª thành ting nói chính thÙc cûa quÓc gia này Çã ÇÜ®c 73% ngÜ©i MÏ nghï r¢ng Anh ng» së có th trª thành ngôn ng» chính thÙc cûa chính phû (theo cu¶c thæm dò cûa U.S. News). Phát ngôn viên cûa Hå vin Newt Gingrich, lãnh tø khÓi Ça sÓ ThÜ®ng vin Bob Dole và hÖn 1/3 dân biu ûng h¶ Ç nghÎ d¿ luÆt ÇÜa Anh ng» thành ting nói chính thÙc cûa nܧc MÏ. Tin t§i xóa bÕ song ho¥c Ça ng» trong m¶t quÓc gia nhÜ hin nay.
Báo Mercury News, sÓ Chû nhÆt 24-9-95 dܧi nhan Ç: Bilingualism and Insecurity: "Chû TrÜÖng Song Ng» và S¿ BÃt An" Çã ghi nhÆn r¢ng "làm cho Anh ng» trª thành ngôn ng» chính thÙc, xét theo Çåi th, là m¶t vÃn Ç chính trÎ chÙ không phäi là giáo døc." VÃn Ç xem ra khá t nhÎ và phÙc tåp.
Nhìn Låi Quá Trình và BÓi Cänh
1) Chû trÜÖng English only.
Ngay tØ ÇÀu cu¶c Cách mång cho Çn nay, nܧc MÏ Çã nhiu phen lo ngåi r¢ng các di dân ngoåi quÓc vÅn gi» ngôn ng» riêng cûa dân t¶c h và bin H®p Chûng QuÓc thành m¶t loåi tÆp h®p các b¶ låc. S¿ lo s® này t¿ nó Çã b¶c l¶ ra trong nh»ng bܧc giÆt lùi cûa tØng giai Çoån tØ T°ng ThÓng Benjamin Franklin, ông Çã báo Ƕng r¢ng các dân t¶c di cÜ Çn MÏ không bao gi© hc ting Anh, cho Çn giai Çoån Th Chin I, ngÜ©i ta Çã cÓ g¡ng ngæn ch¥n vic dåy ting ñÙc.
Nhà sº hc Arthur Schdesinger cho r¢ng Anh ng» là ngôn ng» cÀn thit Ç gi» cho quÓc gia thÓng nhÃt, nhÜng không chÃp nhÆn là nó Çang g¥p khûng hoäng.
Ông nói: "Hin nay nhiu ngÜ©i trên th gi§i nói ting Anh hÖn bao gi© ht." Do Çó khái nim r¢ng cÀn phäi bäo v Anh ng» b¢ng nh»ng Çåo luÆt cÜ«ng bách Anh ng» xem ra dÜ©ng nhÜ lÓ bÎch, kÿ cøc.
ThÆt vÆy, nhu cÀu h¶i nhÆp, nhu cÀu thÎ trÜ©ng Çã là nh»ng Ƕng l¿c t¿ nhiên, t¿ phát thúc ÇÄy mi ngÜ©i phäi hc Anh ng». Và thÎ trÜ©ng kinh doanh Çã là nÖi xem Anh ng» là ngôn ng» chính thÙc. Cu¶c Çiu tra v ngôn ng» cho thÃy 97% ngÜ©i MÏ Çã nói ting Anh khá và rÃt giÕi. Không th có "good job" nu không thông thåo Anh ng». Công trình khäo cÙu cûa bà Rossell cho thÃy r¢ng nh»ng di dân gÓc Hispanic muÓn ÇÜ®c ÇÒng hóa vào xã h¶i MÏ nhanh chóng hÀu ht Çã nói ting Anh trôi chäy... Th thì s¿ lo ngåi v Anh ng» vØa ÇÜ®c nhÃn månh bªi lãnh tø Ça sÓ ª ThÜ®ng vin nh¢m møc Çích gì? Phäi chæng ông Bob Dole nghï r¢ng vic ÇÜa Anh ng» trª thành ngôn ng» chính thÙc cûa quÓc gia së làm cho quÓc gia thÓng nhÃt khÕi bÎ chia rë, phân hóa?
Cu¶c Th chin thÙ I và chû nghïa quÓc gia bän ÇÎa Çã git cht nn giáo døc song ng». Ht tiu bang này Çn tiu bang khác Çã lÀn lÜ®t hûy bÕ các luÆt v song ng». M¶t sÓ tiu bang còn xem nh»ng giáo viên dåy hc b¢ng m¶t ngôn ng» nào khác v§i Anh ng» là m¶t t¶i phåm. ñây là s¿ kin rÃt khác v§i các th h Çn MÏ trܧc Th chin I, giai Çoån này ngÜ©i ta sÓng trong nn giáo døc "Ça ng»" (theo Lyons).
Hin nay, tåi Hoa Kÿ có ít nhÃt là 31.8 triu ngÜ©i dùng ngôn ng» khác v§i Anh ng» tåi nhà riêng và trong các sinh hoåt riêng. Hin có gÀn 56 thÙ ting khác nhau ÇÜ®c sº døng trong sÓ 5,190 sinh viên m§i tåi Florida.
Nh»ng ngÜ©i chû trÜÖng chÌ dùng Anh ng»-duy nhÃt (English-only), "ChÌ có Anh ng» thôi" trong Çó có cä nh»ng di dân vØa nhÆp cÜ và các nhà bäo thû, tin r¢ng vic thích nghi cho hÖn 300 ngôn ng» nói tåi Hip Chûng QuÓc Çã làm hå giäm chÌ sÓ hc Anh ng» và h¶i nhÆp cÛng nhÜ Ç trª thành MÏ.
H ÇÜa ra nh»ng s¿ kin Ç chÙng minh r¢ng dùng song ng», hay Ça ng» trong m¶t quÓc gia, nhÃt là trong giáo døc là m¶t sai lÀm gây nhiu tÓn kém, nn täng giáo døc 14 næm qua cûa California Çã bÎ áp l¿c và chÌ trích rÃt n¥ng n. Tiu bang California Çã chi 400 triu Çô-la Ç giáo døc 1 triu 200 ngàn trÈ em nói chút ít ting Anh ho¥c không bit ting Anh. Tiu bang Massachusetts Çã cung Ùng 24 ngoåi ng» cho nh»ng di dân thi b¢ng nhiu thÙ ting. T© khai thu cÛng ÇÜ®c in b¢ng ting Tây Ban Nha. Westminster, tiu bang California các hܧng Çåo sinh có th Çeo phù hiu b¢ng ting Vit Nam... Theo ông Mauro Mujica chû tÎch cûa nhóm "Anh ng»-duy nhÃt" cûa MÏ thì Çây là m¶t hin tÜ®ng "hoàn toàn Çiên rÒ" (Its completely insane). Bän thân Mauro Mujica là m¶t di dân tØ Chi-Lê, Çã nhÃn månh "Chúng ta không dành Ç¥c ân cho bÃt cÙ ai."
Chû trÜÖng loåi bÕ song ng» cûa nhóm U.S. English "Anh ng» cho nܧc MÏ" Çã tØng có nh»ng hành Ƕng thô båo, trong tám næm vØa qua, ÇÓi v§i m¶t sÓ thành viên sáng lÆp, cø th nhÜ John Tanton, m¶t thành viên cûa nhóm, khi ông vit m¶t bän ghi nh§ trong Çó có g®i r¢ng "ngôn ng» gÓc La-tinh nhÜ Tây Ban Nha, BÒ ñào Nha... có khä næng sáng tåo l§n hÖn "ngôn ng» gÓc Anglos" thì lÆp tÙc có hai giám ÇÓc thôi vic và Tanton bÎ khai trØ và nhóm này Çã tái lÆp uy th tØ Çó. Møc tiêu ÇÃu tranh "English First" (Anh ng» ÇÙng ÇÀu) v§i sáng lÆp viên Larry Pratt là m¶t nhà ÇÃu tranh không khoan nhÜ®ng.
Chû trÜÖng cÜ«ng bách Anh ng» Çã bÎ xem nhÜ là m¶t hành Ƕng có tính chÃt tuÀn t¿ tØ báo Ƕng Çn bài ngoåi mà thôi! Nh»ng bin pháp c¿c Çoan cûa luÆt Anh ng»-duy nhÃt bÎ phê bình là hà kh¡c và nghit ngã ÇÓi v§i các di dân ngoåi quÓc. Các nhà bäo tr® d¿ luÆt Çã xem nó nhÜ là m¶t thÙ tr® cÃp v ngôn ng» nên muÓn chÃm dÙt chÜÖng trình giáo døc song ng», bÀu phiu song ng», Ç tit kim tin dÎch thuÆt.
2) Chû trÜÖng duy trì song ng».
Nh»ng ngÜ©i chû trÜÖng duy trì nn giáo døc song ng» và bÀu phiu Ça ng» Ç¥t vÃn Ç: nh»ng di dân h®p pháp có th bÀu phiu không nu không có phiu bÀu song ng». Phäi chæng Çây là m¶t rào cän khác ÇÓi v§i di dân?
Nh»ng ngÜ©i cÙng r¡n cûa chû trÜÖng m¶t ngôn ng» duy nhÃt Çã trä l©i r¢ng hãy cô lÆp cách làm cûa ông cha ngày trܧc Çi. H quên r¢ng có rÃt nhiu b¢ng chÙng cho thÃy nh»ng ngÜ©i ñÙc ÇÀu tiên, nh»ng ngÜ©i Ý ÇÀu tiên Çn ÇÃt MÏ h Çã làm chû ting Anh m¶t cách nhanh chóng hÖn các Ç®t di dân Châu Á, Nga và Trung MÏ hin nay. Và lÆp luÆn cho r¢ng ngày nay nh»ng di dân m§i Çn không cÓ g¡ng hc Anh ng» Çã khó mà ÇÙng v»ng ÇÜ®c. Tåi San Francisco City College, mi løc cá nguyt có 20,000 ngÜ©i hc sinh ng» l§p tráng niên và danh sách Ç®i ch© dài vô tÆn... De Kalb County bang Georgia hin có 7,000 ngÜ©i l§n Çang theo hc Anh ng» và ª Brington Beach New York có 2,000 ngÜ©i Çang ch© Ç®i cÖ h¶i may m¡n Ç ÇÜ®c hc...
Ông Ron Pearlman ª Chicago Çã nhÆn ÇÎnh r¢ng: Nh»ng Ƕng l¿c kinh t thúc ÇÄy s¿ hc Anh ng» là m¶t s¿ kin dÜ©ng nhÜ Çã quá rõ ràng hÖn bao gi© ht. Vâng, bån có th kim sÓng ÇÀy Çû trong bÓi cänh m¶t s¡c dân lt vào trong vùng Chicago mà không bit ngôn ng» nào ngoài ting Ba Lan. NhÜng bån không th tin xa ÇÜ®c. "Ñy thác cho Anh ng» giÓng nhÜ là tin r¢ng m¥t tr©i së mc lên mi m¶t ngày." HÀu ht di dân Çn MÏ ai cÛng mong muÓn hc ÇÜ®c Anh ng».
Các nhà nghiên cÙu v ngôn ng» Çã xác ÇÎnh là hin nay trên th gi§i có khoäng 3,000 ngôn ng» Çang nói, con sÓ này không bao gÒm các th° ng» ÇÎa phÜÖng (dialects). Trong sÓ Çó có 19 ngôn ng» ÇÜ®c sÓ ngÜ©i dùng trên 50 triu cho mi thÙ nhÜ: ting Á-RÆp, Bengali, Trung Hoa, Anh, Pháp, ñÙc, n ñ¶, Ý, NhÆt, Vit Nam, Triu Tiên, Mã-Lai, Nam DÜÖng, BÒ ñào Nha, PunJab, Nga, Tây Ban Nha, Tamil.
M¶t sÓ quÓc gia trên th gi§i Çã sº døng Anh ng» làm ngôn ng» chính thÙc nhÜ: Phi LuÆt Tân, n ñ¶, Congo, Canada, Úc, Tân Tây Lan, v.v... Vic hc Anh ng» càng ngày càng gia tæng trên kh¡p th gi§i; hin có hÖn 400 triu ngÜ©i nói ting Anh và 297 triu ngÜ©i nói ting Tây Ban Nha.
3) Nguyên nhân thúc ÇÄy.
VÆy thì tåi sao, vì Çâu m¶t sÓ ngÜ©i MÏ phäi âu lo cho sÓ phÆn cûa Anh ng» trên nܧc MÏ?
Cái gì làm cho nhiu ngÜ©i MÏ n l¿c ÇÜa các ngôn ng» khác ra so sánh v§i Anh ng»? Phäi chæng qua ngôn ng» di dân Çã tÃn công vào nܧc MÏ ho¥c vào væn hóa Tây PhÜÖng?
TØ ngày D¿ luÆt 187 ÇÜ®c thông qua Çn nay, các nhà quan sát xã h¶i và chính trÎ nhÆn thÃy có m¶t ÇÜ©ng hܧng chính trÎ tØng bܧc tìm cách ÇÄy di dân ra bên l sinh hoåt xã h¶i MÏ.
Bܧc thÙ nhÃt: Nh¢m vào di dân bÃt h®p pháp, c¡t ht mi s¿ tr® cÃp.
Bܧc thÙ hai: Di dân h®p pháp (thÜ©ng trú nhân) chÜa nhÆp tÎch bÎ loåi khÕi 60 chÜÖng trình xã h¶i & y t cûa Liên bang.
Bܧc thÙ ba: M¶t ngôn ng», m¶t quÓc gia, hûy bÕ chÜÖng trình giáo døc song ng», lÃy Anh ng» làm ngôn ng» chính thÙc duy nhÃt trong mi sinh hoåt xã h¶i, chính trÎ.
Bܧc thÙ tÜ: Các công dân nhÆp tÎch phäi có 10 næm Çóng thu m§i ÇÜ®c hܪng các tr® cÃp an sinh xã h¶i, y t và l®i tÙc khi v già.
Trong bÓn bܧc trên, vÃn Ç ngôn ng» ÇÜ®c dÜ luÆn kh¡p nÖi bàn thäo rÃt sôi Ƕng. Vì Çây là m¶t vÃn Ç liên quan Çn nhiu lãnh v¿c cûa Ç©i sÓng con ngÜ©i vØa l thuyt vØa th¿c tiÍn.
Chû trÜÖng "One nation, One language" cho r¢ng thÓng nhÃt ngôn ng» là có th ÇÜa tÃt cä v m¶t mÓi, m¶t toàn th (a whole). Chû trÜÖng này rÃt Çúng, trên nguyên t¡c: "Ngôn ng» quyt ÇÎnh m¶t phÀn bän s¡c dân t¶c." M¶t dân t¶c thÜ©ng ÇÜ®c ÇÎnh nghïa nhÜ là m¶t tÆp th có cùng m¶t ngôn ng», m¶t phong tøc tÆp quán, có cùng m¶t nguÒn gÓc riêng. NhÜng rÃt him có nh»ng quÓc gia mà toàn dân nói cùng m¶t thÙ ngôn ng». Trung Hoa ch£ng hån, tuy vit cùng m¶t thÙ ch» nhÜng ngôn ng» nói khác nhau. n ñ¶ cÛng khó mà thÓng nhÃt ÇÜ®c ngôn ng»... Vic thÓng nhÃt ngôn ng» chÌ có th th¿c hin ÇÜ®c trong m¶t quÓc gia thuÀn chûng (homogeneous). NhÜng nên nh§ r¢ng, thÓng nhÃt ngôn ng» chÜa h£n là Çã thÓng nhÃt ÇÜ®c tܪng hay chí cûa toàn dân.
Riêng v MÏ quÓc, cái ngày 12 tháng 10, 2026 lúc 2 gi© sáng, Christopher Columbus lÀn ÇÀu tiên Ç¥t chân lên m¶t vùng ÇÃt xa lå mà ông gi là Tân Th Gi§i, Çó là Çäo San Salvador ª Bahamas nhÜng Columbus tin là hòn Çäo này cûa n ñ¶ n¢m gÀn NhÆt Bän và Trung Hoa. Trong vòng 30 næm ngÜ©i ta Çã nhÆn ra là Columbus Çã nhÀm, nhÜng vÅn tip tøc gi các th° dân ª Çây là "n ñ¶" và hòn Çäo ông ta Ç¥t chân lên là "Tây n" (West Indies). Ông Çã tuyên bÓ chû quyn cûa Tây Ban Nha. NhÜ vÆy là ngÜ©i Tây Ban Nha Çã Çn "vùng ÇÃt m§i" s§m nhÃt, sau Çó m§i có các cu¶c di dân khác tØ Âu Châu gÒm ñÙc, Anh, Pháp, BÒ ñào Nha... Trong các nhóm di dân Âu Châu ngÜ©i ñÙc chim Çåi Ça sÓ, th nhÜng ting ñÙc Çã không ÇÜ®c ph° bin r¶ng kh¡p nhÜ ting Anh. Tên cûa nܧc MÏ là "H®p Chûng QuÓc" và Ç¥c Çim cûa Hoa Kÿ là s¿ Ça dång væn hóa, mà væn hóa ÇÜ®c chuyn täi b¢ng ngôn ng». Có lë vì vÆy mà chính sách cûa B¶ Giáo Døc Hoa Kÿ không phäi chÌ nh¢m khuyn khích vic hc Anh ng» mà còn duy trì ngôn ng» riêng cûa các dân t¶c khác. M¶t luÆt sÜ ª Dallas County Çã nói: "Tôi së rÃt bÓi rÓi nu tôi chÌ nói ÇÜ®c có m¶t ngôn ng»." NhÜ vÆy, bit thêm m¶t ngôn ng» là m¶t Çiu Çáng t¿ hào. Vì hc thêm ÇÜ®c m¶t ngôn ng» nܧc khác, trí tu cûa con ngÜ©i së ÇÜ®c phong phú thêm v kin thÙc t°ng quát, v dân t¶c Çó... Bit Ç có th cäm thông và chia sÈ s¿ dÎ bit trong np sÓng.
Ngoài ra, ngÜ©i ra thÃy r¢ng chû trÜÖng English-only së ÇÜa Çn nhiu rÓi r¡m cho vic giao thÜÖng trên thÎ trÜ©ng quÓc t. Trong nn kinh t toàn cÀu, nh»ng ngÜ©i chÌ bit có m¶t ngôn ng» duy nhÃt là Anh ng» së bÎ r§t låi Ç¢ng sau. Cùng v§i khä næng sº døng computer, nhiu ngÜ©i MÏ Çã phát hin ra r¢ng thêm m¶t ngôn ng» thÙ hai (second language) së h»u døng trong vic tìm ÇÜ®c vic làm tÓt.
Trên thÎ trÜ©ng ngoåi thÜÖng, song ng» trª thành m¶t l®i khí và "Ƕc ng»" së g¥p nhiu khó khæn thua thit. V phÜÖng din tâm l, ngÜ©i nào cÛng mong muÓn nói ÇÜ®c nhiu ngôn ng». Næng khiu v ngôn ng» (language Skills ho¥c là don de langues) làm cho tâm trí mª r¶ng và có khä næng Çón nhÆn nhiu luÒng væn hóa cûa nhân loåi Ç làm phong phú kin thÙc và Ç©i sÓng.
CÖn Gió Kÿ ThÎ Ngôn Ng»
Qua nh»ng nhÆn ÇÎnh v l®i ích cûa song ng» cÛng nhÜ v th¿c th cûa H®p Chûng QuÓc Hoa Kÿ, có th kt luÆn r¢ng chû trÜÖng cûa m¶t sÓ tiu bang và m¶t sÓ ÇÎa phÜÖng trong vic ÇÄy månh "English-only" thành s¡c luÆt Çã tåo nên m¶t cÖn gió månh v kÿ thÎ ngôn ng» và Çem låi m¶t con sÓ k løc v ÇÖn khiu nåi, tÓ cáo, ta thán cho Ñy Ban Hoa Kÿ v CÖ H¶i ñÒng ñu trong Công n Vic Làm (U.S Equal Employment Opportunity Commission).
Tåi San Francisco, nhiu ngÜ©i bÎ tØ chÓi cÃp tín døng và bäo him chÌ vì h không nói ÇÜ®c ting Anh. Tåi New York, bnh vin Bellevue Hospital, Çåi Ça sÓ y tá là ngÜ©i Phi LuÆt Tân bÎ cÃm nói chuyn v§i nhau b¢ng ngôn ng» Tagalog. M¶t sÓ chû hãng và cÖ sª Çã tÆn døng luÆt "English-only" nhÜ là m¶t giÃy phép Ç th¿c hin kÿ thÎ (a license to discriminate). S¿ kin này Çã làm tæng ni s® hãi trên toàn quÓc ÇÓi v§i các s¡c dân thiu sÓ. Tåi tiu bang Texas, ª Amarillo, tòa Çã bÕ tù m¶t bà mË v t¶i "hành hå trÈ con" (child abuse) vì bà Çã nói ting Tây Ban Nha v§i con bà ª nhà riêng!
Tåi Monterey Park, California, m¶t nhóm công dân MÏ Çã tìm cách cÃm treo nh»ng bäng hiu b¢ng ting Hoa trên các cºa hành phøc vø mà hÀu ht khách hàng là ngÜ©i Á Châu!...
Qua các s¿ kin, phong trào c° vÛ cho Anh ng»-duy nhÃt này chÌ là s¿ l¥p låi m¶t giai Çoån lÎch sº kÿ thÎ và thành kin ÇÓi v§i nh»ng cÜ dân dùng ngôn ng» cûa dân t¶c h. Nhiu ngÜ©i MÏ gÓc da ÇÕ bÎ cÃm dùng ngôn ng» riêng cûa h. Næm 2026, LÆp pháp Louisiana Çã cÃm dùng ting Pháp trong trÜ©ng hc (dù hÀu hét di dân ª Çây là tØ Pháp Çn). HÆu quä là: mi ngÜ©i Çu bÕ hc và nhÃt ÇÎnh không hc cä Anh ng». CuÓi cùng, ting Pháp Çã ÇÜ®c phép trª låi trÜ©ng vào næm 2026. GÀn Çây nhÃt næm 1971, tåi Texas, nói ting Tây Ban Nha trong nhà cûa trÜ©ng công lÆp bÎ xem là bÃt h®p pháp...
LÎch sº låi tái diÍn, khi phát ngôn nhân cûa Hå vin Newt Gingrich, lãnh tø khÓi Ça sÓ ThÜ®ng vin Bob Dole và hÖn m¶t phÀn ba dân biu tuyên bÓ ûng h¶ luÆt "English-only". Cu¶c tranh luÆn Çang diÍn ra sôi Ƕng và gay g¡t trong các c¶ng ÇÒng và các t° chÙc công cÛng nhÜ tÜ v chû trÜÖng Ƕc ng» này.
Huyn Thoåi & Th¿c ChÃt cûa VÃn ñ
Chû trÜÖng "One nation, One language": ÇÜa ra hình tÜ®ng ÇËp Çë cûa m¶t quÓc gia thÓng nhÃt vì chÌ nói m¶t ngôn ng» duy nhÃt. Ngôn ng» chính thÙc së Çoàn kt dân t¶c và ÇÜa tÃt cä v m¶t khÓi. LÃy Anh ng» làm ngôn ng» chính thÙc së Çem låi l®i ích nhiu m¥t v kinh t cÛng nhÜ v chính trÎ. NhÜng Çây chÌ là huyn thoåi. M¶t nhà giáo døc MÏ, bà Charlene Cobb Çã nhÆn xét r¢ng: "ñÜa v m¶t cái toàn vËn t°ng th thì ÇËp vô cùng." VÃn Ç là làm sao các b¶ phÆn khác nhau cûa MÏ quÓc có th làm thành m¶t t°ng th. ñim gi§i hån cûa s¿ hòa tan mà nhiu ngÜ©i MÏ mong muÓn ª nÖi nào? ñn mÙc Ƕ nào? Tính khä thi cûa nó Çn Çâu?
Th¿c chÃt cûa vÃn Ç, có tính chÃt chính trÎ hÖn là Çi tìm s¿ thÓng nhÃt dân t¶c qua ngôn ng». Nh»ng ngÜ©i chû trÜÖng "M¶t dân t¶c, M¶t ngôn ng»" Çã l®i døng chiêu bài này Ç vÆn Ƕng chính trÎ, Ç kim phiu cûa khÓi cº tri da tr¡ng mà thôi. LuÆt English-only Çã ÇÜ®c ÇÜa ra sau khi Peter Wilson dùng chiêu hûy bÕ Affirmative Action Ç thÕa mãn cái gi là "s¿ phÅn n¶ cûa Çàn ông da tr¡ng." Wilson Çã trình bày luÆt Affirmative Action nhÜ m¶t "s¿ kÿ thÎ ngÜ®c ÇÓi v§i ngÜ©i da tr¡ng" trong lúc nó chÌ là m¶t loåi công l Çn bù và Çiu chÌnh nh»ng bÃt công ÇÓi v§i dân thiu sÓ. Bob Dole, Çã khôn ngoan và mÜu trí hÖn (sau khi thÃy s¿ thÃt båi cûa vic Çòi hûy bÕ Affirmative Action) ông ta nhÃn månh vÃn Ç "ngôn ng» chính thÙc duy nhÃt" trên ÇÃt MÏ. Nhóm chû trÜÖng nêu ra s¿ Çe da cûa Ça ng» và song ng» ÇÓi v§i Anh ng» Ç khÖi Ƕng cu¶c ÇÃu tranh... Xét trên bình din th¿c t thì Çây là m¶t cu¶c ÇÃu tranh "tào lao", "vô ích". Vì rõ ràng là Anh ng» Çang ÇÜ®c "thÜ®ng tôn" trên ÇÃt MÏ và trên th gi§i. Theo thÓng kê m§i nhÃt cûa U.S. News, thì hÀu ht 6.7 triu ngÜ©i không bit nói ting Anh ª MÏ sinh sÓng ª các vùng Tây Nam, Nam Florida và New York. T l không nói ÇÜ®c ting MÏ so v§i dân sÓ không Çáng là bao.
Do Çó, ngÜ©i ta thÃy rõ r¢ng tØ "Proposition 187" qua hûy bÕ Affirmative Action, Çn "Immigration Reform" rÒi "One nation, One language" dÜ©ng nhÜ bÓn mÛi này Çu tr¿c tip nh¡m vào các nhóm di dân tØ nܧc ngoài. ñây là nh»ng d¿ ÇÎnh thay Ç°i chính sách Çang gây chÃn Ƕng trong các s¡c dân thiu sÓ ÇÎnh cÜ tåi MÏ.
C¶ng ñÒng TÎ Nån Vit Nam tåi Hoa Kÿ ñã Nghï Gì v Các S¿ Kin Trên ñây?
Cho Çn nay dÜ©ng nhÜ các t° chÙc trong c¶ng ÇÒng tÎ nån Vit Nam chÜa có nh»ng cu¶c thäo luÆn chi tit v các vÃn Ç ÇÜ®c nêu ra trên Çây. Có lë vì các Çoàn th và t° chÙc trong c¶ng ÇÒng Çã quan tâm quá nhiu vào vic ÇÃu tranh cho t¿ do dân chû tåi quê nhà, quá lo l¡ng cho Çåi b¶ phÆn dân t¶c ª bên kia Thái Bình DÜÖng mà quên, ho¥c không Ç nhiu Çn nh»ng Çe da Çang nh¡m vào ch ÇÙng cûa các c¶ng ÇÒng thiu sÓ trong Çó Vit Nam là m¶t thành viên.
ThÓng kê m§i nhÃt cûa cÖ quan xã h¶i, cho bit có khoäng 74% ngÜ©i Vit l§n tu°i nhân tr® cÃp xã h¶i các loåi. Nh»ng ngÜ©i này vì tu°i tác, vì hoàn cänh Ç¥c bit cûa cá nhân nên g¥p khó khæn trong ngôn ng» và trong công æn vic làm nên phäi nhÆn tr® cÃp. Và nhÜ vÆy së bÎ änh hܪng n¥ng n bªi d¿ luÆt "10 næm Çóng thu" và "English-only" cÛng nhÜ "Hûy bÕ Affirmative Action" (nghïa là không có m¶t Ç¥c ân nào cho thiu sÓ).
RÃt mong qu vÎ lãnh Çåo các Çoàn th trong c¶ng ÇÒng Vit nghiên cÙu các vÃn Ç trên Ç có nh»ng hành Ƕng cø th cÀn thit cho vic bäo v Ç©i sÓng và s¿ an nguy cûa di dân.