C¹ CHUYN SHOPPING KIU "TR TH¨"
MÃy tuÀn nay, nhiu bån bè cho chúng tôi bit r¢ng mi ngày Çi làm v h thÜ©ng nhÆn ÇÜ®c nh»ng thÜ pre-approved (ÇÒng trܧc, hay chÃp thuÆn trܧc) cûa các hãng credit cards (thÈ tín døng). Nh»ng hãng này hÙa së cho nào là gold cards (thÈ vàng), nào là free annual fee (miÍn chi phí niên liÍm), nào là credit line hay là credit limit (sÓ tin tÓi Ça ÇÜ®c sº døng) thÆt nhiu... ñc nh»ng thÜ Ãy, có khi trong lòng r¶n rã lên khát vng Çi shopping cho Çã Ç©i, cho xä láng. Trܧc Çây ª bên nhà, Çâu có Çiu kin mà Çi shop vì thiu tin (và cÛng ch£ng có ai cho mình mua chÎu) mà nu có tin thì hàng hóa Çâu có nhiu hay Çâu có ÇËp nhÜ bên này mà mua. Nói nhÜ th thì bån m§i hiu cho r¢ng trong nhiu ngÜ©i chúng ta, con ma Çi shopping dÜ©ng nhÜ lÄn quÃt Çâu Çây, cái lòng thèm thuÒng Çi shopping dÜ©ng nhÜ bÎ Ùc ch hay bÎ dÒn nén ª nÖi nào Çó mà chÌ ch© có dÎp là bung ra, là ngóc ÇÀu dÆy. Nói nhÜ nhà phân tâm hc Sigmund Freud, lòng ham muÓn Çi shopping dÜ©ng nhÜ bÎ dÒn nén vào tim thÙc hay vô thÙc gì Çó và chÌ có dÎp là thò ÇÀu ra mà tung hoành cho Çã. M¶t ngÜ©i bån cûa chúng tôi còn bàn thêm r¢ng anh thích cái tØ "trä thù" hay "bÕ ghét" l¡m. Ví dø khi anh ra khÕi tù, anh bäo tôi: "Thôi mình tìm cái gì æn cho bÕ ghét, æn Ç trä thù nh»ng tháng ngày phäi nhÎn Çói trong tù." Th ÇÃy, có lúc chúng ta cÛng rÖi vào tâm trång Çi shopping Ç trä thù, Ç bù låi nh»ng ngày tháng thèm thuÒng Çi shopping Çn nhÕ rãi. Có khi trong bån và trong tôi có m¶t ni thèm nhÜ th.
CÁI Gµ C¬NG SHOP!
Trong cÖn thèm nhÜ th, trong lúc thiu tin Çi shop mà g¥p phäi cái credit cards thì còn gì qu b¢ng, giÓng nhÜ buÒn ngû g¥p chiu manh hay khát g¥p nܧc... M¶t sÓ ngÜ©i còn quan nim r¢ng ª Hoa Kÿ này ai mà ch£ng n®, không n® không phäi là dân MÏ. Mua cái nhà, n® m¶t sÓ gÀn kinh khûng. Ch£ng lë mua cái nhà m§i, mà ÇÆu phäi cái xe cÛ trên drive way thì coi sao ÇÜ®c, låi phäi Çi tìm chic xe m§i cho nó "match" (h®p) v§i cái nhà m§i. Bån bè Çn nhà chÖi, thÃy nhà m§i, thÃy xe m§i, ch£ng lë máy móc ÇÒ dùng trong nhà låi cÛ, th là phäi Çi tÆu b¶ xa lông m§i, máy CD m§i... Tôi có m¶t ngÜ©i bån "m¡c bnh" Çi shop kiu nhÜ th, shop Çn n® ngÆp ÇÀu, ht dùng tin mình låi dùng tin cûa con shop tip, ngÜ©i con bèn than van "to ting" v§i ông già: "Ba Öi, Çâu phäi cái gì ngÜ©i ta có là mình phäi có Çâu ba? Ba và cä nhà së bÎ n® ngÆp ÇÀu, phäi trä n® cht luôn Çó!" Ông bån già vÅn hiên ngang Çi shop tip coi nhÜ th gian này Çâu có gì mà s®.
Nhiu ngÜ©i qua lâu hiu cu¶c sÓng Hoa Kÿ hÖn thì s® phäi n® l¡m.
M¶t ông bån còn tán vào: "Trong mÃy tháng trܧc mùa shopping - mùa Thanksgiving, mùa lÍ Giáng Sinh, mùa Tt Tây, các hãng credit cards thÜ©ng tåo ra "cÖn løt" thÜ m©i khách hàng n¶p ÇÖn xin thÈ credit cards. Các hãng credit cards "sæn lùng" nh»ng khách hàng cûa h m¶t vài tháng trܧc mùa mua s¡m bªi h tin r¢ng càng cÃp nhiu thÈ credit cards cho khách hàng, khách hàng së sº døng nhiu hÖn và nhÜ th hãng credit cards së thu hoåch mùa "b¶i thu". Trong suÓt m¶t næm, các công ty buôn bán chÌ ch© Çn mùa này. Thành công trong mùa này là thành công trong cä næm và ngÜ®c låi. Các hãng credit cards cÛng vÆy, h tÆn døng mùa shopping hàng næm Ç kim thêm khách hàng. Chúng tôi tin r¢ng hÀu ht các bån hay gia Çình các bån ít ra cÛng nhÆn m¶t vài thÜ "pre-approved" nhÜ th trong vài tuÀn qua.
Nu chÌ cÀn có thêm vài ba thÈ m§i v§i credit limit cûa mi thÈ gÀn vài ngàn MÏ kim, chúng ta së có trong tay khä næng tiêu xài lên Çn mÙc vài ba chøc ngàn MÏ kim cÛng là chuyn thÜ©ng, së tha hÒ shopping tùy thích, æn tiêu xä láng khi cÀn hay mua nh»ng gì lâu nay mình ܧc ao mà chÜa mua ÇÜ®c! Có nhiu ngÜ©i âm thÀm "cÃt" nh»ng cái thÜ Çó vào m¶t ch nào Çó Ç không bao gi© thÃy låi bªi h s® bÎ Çi vào m¶t con ÇÜ©ng nguy him, con ÇÜ©ng không km ch ni mong muÓn tiêu xài cûa mình Ç rÒi n® ngÆp ÇÀu. Mi ngÜ©i có m¶t cách riêng Ç xº l nh»ng thÜ kiu "pre-approved" nhÜ th cûa các hãng credit cards.
C÷N ÁC MNG CÑA CREDIT CARDS: N!
N® credit cards là m¶t trong nh»ng cÖn ác m¶ng hay câu chuyn hãi hùng mà nhiu ngÜ©i hin nay Çang träi qua.
Trong lÎch sº mÃy ngàn næm cûa con ngÜ©i, tØ lúc con ngÜ©i bit phát minh ra tin và bit xài tin, chúng ta có m¶t thói quen: Dùng giác quan Ç cäm giác vic tiêu tin cûa mình. ñÒng tin dù là b¢ng gì Çi n»a (ví dø nhÜ tin giÃy, tin c¡c, tin b¢ng kim loåi gì Çó...) khi xài là trao cho ngÜ©i khác, không còn trong tÀm tay sª h»u cûa mình n»a. Mi lÀn tiêu xài là mi lÀn túi vÖi, mi lÀn ví xËp hay mi lÀn tay cÀm së bÎ lÕng Çi. Cái cäm giác Çó, chúng ta cäm nhÆn ÇÜ®c và do vÆy thÜ©ng chúng ta s® tiêu l¡m vì s® cäm giác mÃt Çi, s® cäm giác không còn n»a. Th nhÜng, khi xài credit cards, thÜ©ng chúng ta không có cäm giác Ãy. Chic thÈ vô tri nhÜng ÇÀy quyn næng Ãy Çâu có giäm trng lÜ®ng khi bÎ "chà" nhiu lÀn. M¶t ngÜ©i bån cho bit lÀn nào cÀm cái bill hay credit card statement là anh hoäng hÒn bªi bà xã "chà" d» quá. Anh Çem chuyn ra nói thì s® v® buÒn mà không nói thì s® lún sâu vào n®. M¶t hôm, anh Çành phäi "nghin ræng" lÃy can Çäm "trình bày" cho v®. Nghe xong, ngÜ©i v® thông cäm v§i ni lo cûa anh ta, nhÜng t¿ than r¢ng: "Không ng© mình tiêu cÛng d» thÆt!".
Cái câu nói Çó thÆt là kinh khûng: Nhiu lúc chúng ta không bit r¢ng mình Çang xài bao nhiêu qua credit cards; cÙ "chà" và tin cÙ âm thÀm chåy ra nhÜ không hËn ngày v... ñn lúc nhìn låi con sÓ n®, thì ôi thôi, không ng©... Quä là ch» không ng© ÇÀy kh° Çau.
C¹ MT CUC CHIN NHÐ TH: CUC CHIN ñU THOÁT KH½I N CREDIT CARDS.
RÃt nhiu ngÜ©i tåi Hoa Kÿ này có rÃt nhiu thÈ credit cards trong tay. Có ngÜ©i có nhiu credit cards Çn ni mà chúng ta tܪng r¢ng h Çang chÖi credit card collection (sÜu tÀm credit cards). Credit cards là m¶t phÜÖng tin th©i thÜ®ng trong lÓi sÓng hin nay. Th nhÜng, bÃt cÙ cái gì nu chúng ta xài quá tay, xài không Çúng, Çu gây nh»ng hÆu quä không tÓt cä.
NgÜ©i vit có m¶t ngÜ©i bån. Trong th©i Çi hc, anh xin ÇÜ®c khá nhiu thÈ và anh xài trên nh»ng credit line cûa các thÈ Çó. Sau khi ra trÜ©ng, các thÈ credit line cûa các credit cards cûa anh bÎ xài såch và có m¶t th©i gian không trä n°i cä minimum payment. Chuyn này dÅn Çn hai hÆu quä: ThÙ nhÃt, anh bÎ cái gi là "bad credit" và thÙ hai là n® "ngÆp ÇÀu" tØ tin n® Çn tin lãi chÒng chÃt lên. Sau khi có vic làm, hai phÀn ba sÓ lÜÖng cûa anh là Ç trä tin lãi, m¶t phÀn ba còn låi dùng Ç sÓng qua ngày. Nu không có bin pháp Ç¥c bit nào Çó, n l¿c nào Çó, cä Ç©i chÌ là m¶t s¿ kéo dài giÓng nhau: Çi làm Ç trä n® credit cards là chính và sÓng là chuyn phø.
N® credit cards là m¶t Çiu kinh khûng mà chúng ta thÜ©ng không "quan trng hóa" vÃn Ç ngay tØ ÇÀu, tuy vÆy m¶t sÓ ngÜ©i cÛng Çã s§m tÕ ra "cänh giác" vic "chà" cards cûa mình.
M¶t vòng trong internet, chúng tôi thÃy m¶t vÃn Ç ÇÜ®c nhiu ngÜ©i Ç¥t ra và quan tâm, Çó là: "Làm sao thoát ra khÕi n® credit cards?"
Nhiu ngÜ©i ÇÜa ra nhiu giäi pháp thÆt thú vÎ nhÜng nhìn chung nh»ng câu trä l©i Çu là m¶t kinh nghim riêng, m¶t quyt tâm riêng Ç thoát ra khÕi n® credit cards.
M¶t sÓ ngÜ©i cho r¢ng cu¶c chin thoát ra khÕi n® credit cards là cu¶c chin ÇÃu "t¿ giäi phóng mình" hay "cu¶c chin ÇÃu Ç trª nên t¿ do".
M¶t sÓ Ç nghÎ r¢ng: "Hãy lÃy tÃt cä credit cards và ܧp lånh nó. ñúng vÆy, hãy ܧp lånh nó trong ngæn Çá cûa tû lånh và bÃt cÙ khi nào mà bån muÓn sº døng nó, bån së mÃt nhiu th©i gian Ç sÃy khô nó và lúc Çó bån t¿ nói v§i mình r¢ng thôi thì không nên c¶ng thêm vào danh sách n® nÀn n»a. Hãy cÓ thoát ra khÕi n®...". ñc kin Çó, chúng ta thÃy cä m¶t quyt tâm to l§n Ç vÜ®t ra khÕi cu¶c sÓng n® ngÆp ÇÀu, Ç trª thành ngÜ©i t¿ do...
M¶t ngÜ©i khác có tên là Neil Schebetta còn ÇÜa ra m¶t danh sách 11 Çiu cÀn phäi làm Ç giúp bån thoát ra khÕi thäm cänh n® credit cards, Ç trª thành ngÜ©i thoát n®... 11 Ç nghÎ Çó nhÜ sau:
1/. Phäi thØa nhÆn r¢ng n® là m¶t vÃn Ç cûa Ç©i sÓng.
2/. Gom tÃt cä giÃy n® (bill) vào m¶t hÒ sÖ riêng.
3/. Tính ra t°ng sÓ n®, mÙc lãi suÃt, và phân loåi theo ngày tháng phäi trä tin.
4/. LÃy ví ra, lÃy tÃt cä nh»ng credit cards bÕ vào m¶t phong thÜ và dán kín .
5/. Hãy cÓ g¡ng sÓng qua m¶t ngày mà không sº døng bÃt cÙ thÈ credit nào Ç không tæng thêm n® n»a.
6/. Sau khi sÓng qua m¶t ngày không n® nÀn nhÜ th, bån hãy làm m¶t møc tiêu khác: sÓng m¶t ngày khác không n® nÀn tip.
7/. Hãy tip tøc ngày này qua ngày n cho Çn khi bån chû Ƕng không sº døng credit cards n»a.
8/. Khi kÿ hån trä tin t§i, lÃy tin ra khÕi nhà bæng, mua money order Ç trä.
9/. Tr¿c tip mang tin Çi trä (trong Çiu kin có th). ThÆt là cÀn thit cho bån khi phäi tr¿c din v§i món n® cûa mình và nhÆn thÙc r¢ng mang n® dÍ hÖn trä n®.
10/. Trä nhiu hÖn sÓ tin trä tÓi thiu mà hãng credit cards yêu cÀu Ç giäm n® xuÓng nhanh hÖn.
11/. T¿ thܪng cho mình b¢ng cách mª trÜÖng møc tit kim (savings account) dù cho chÌ bÕ vào m¶t sÓ tin tÓi thiu.
Låi m¶t lÀn n»a, chúng ta thÃy quyt tâm thÆt cao Ç thoát ra khÕi n® cûa ngÜ©i tØng n® credit cards.
M¶t kin khác cÛng khá hay là tåo ra Credit Cards File (HÒ sÖ các thÈ credit cards). HÒ sÖ này giúp bån nh§ rõ nhiu chuyn tØ chuyn bån có bao nhiêu thÈ tín døng, credit limit là bao nhiêu, khi nào mua thÙ gì v§i card nào, Çã trä lúc nào và bao nhiêu, lãi suÃt cao hay thÃp, n® hin nay là bao nhiêu, lúc nào phäi trä... B¢ng cách làm này, bån luôn có thÙc v tình hình n® nÀn và mua s¡m cûa bån. Tuy mÃt công m¶t t, nhÜng phÀn thܪng låi l§n bªi vì bån chû Ƕng ÇÜ®c tình hình tài chánh cûa bån, không mÃt kim soát vÃn Ç quan trng cûa bån và gia Çình bån.
M¶t ngÜ©i bån khác k låi kinh nghim nhÜ sau: "Nu bån có Çû tin Ç trä toàn b¶ n® credit cards, hãy nên làm nhÜ th ngay lÆp tÙc, dù r¢ng Ç th¿c hin vic Ãy, bån phäi dùng tin v hÜu (401k, IRA...) cûa bån. Nu bån loåi h£n n® credit cards toàn b¶, và hån ch sº døng credit cards, bån së bÎ ngåc nhiên kinh khûng khi thÃy mình có tin Ç th¿c hin nh»ng møc tiêu khác trong Ç©i cûa bån mà xÜa nay chÜa bao gi© dám nghï Çn. GÀn Çây, tôi trä xong n® credit cards Çn vài ngàn Çô la và tit kim ÇÜ®c vài træm hàng tháng tØ vic trä tin lãi." NgÜ©i này còn cho r¢ng nh© vic giäi quyt n® credit cards, anh ta Çã tåo ra s¿ thoäi mái trong tin luân lÜu (cash flows) và quan trng hÖn là cänh thoát n®.
Trong danh sách các kin Çóng góp và thäo luÆn v n® credit cards mà chúng tôi có ÇÜ®c, có Çn vài træm kin mà trên Çây là m¶t vài kin tiêu biu.
Nhìn chung có hai cách Ç giäi quyt và nh»ng kin Çó nêu lên: ThÙ nhÃt, t¿ mình chû Ƕng hån ch hay hûy bÕ thói quen xài credit cards m¶t cách quá tay mà chuyn này không dÍ dàng tí nào, luôn Çòi hÕi nghÎ l¿c bªi phäi tØ bÕ m¶t thói quen, m¶t tâm l cÓ h»u ÇÜ®c hình thành qua bao nhiêu næm tháng. Trong m¶t nghïa nào Çó, bÕ m¶t thói quen cÛng khó, nhÜng tåo m¶t thói quen m§i, thói quen không xài credit cards, cÛng không dÍ gì. ThÙ hai, hãy cÓ trä hÖn mÙc minimum payment (mÙc tÓi thiu) mà nhà bæng yêu cÀu Ç tæng nhanh vic giäm n®. Dù dùng ngôn ng» gì, dù nói bao nhiêu Çiu, cæn bän lÆp luÆn cûa nhóm kin trên cÛng th hin hai yêu cÀu Çó mà thôi Ç thoát n® credit cards.
Bån cÛng cÀn nên nh§ m¶t Çiu là thành tích xÃu trong hÒ sÖ tín døng cûa bån thÜ©ng tÒn tåi Çó cho Çn 7 næm và trong trÜ©ng h®p khai phá sän, hÒ sÖ xÃu Çó tÒn tåi Çn 10 næm. ñiu này ch¡c bån cÛng không muÓn nu bån còn nh»ng chuyn liên quan Çn tài chánh, tín døng và thÜÖng måi. Càng nghï nhÜ th, quyt tâm hån ch tåo ra n® và quyt tâm thoát n® (nu có) càng månh më hÖn.
NGU Gµ M B½ CREDIT CARDS!
Trong lúc nhiu ngÜ©i lên án credit cards, coi nh»ng tÃm thÈ này là nguyên nhân cûa nh»ng chuyn Çau kh°, nh»ng chuyn hãi hùng, hay nguÒn gÓc cûa n® ngÆp ÇÀu,... thì cÛng có nhiu kin ca ng®i thÈ credit cards nhÜ là m¶t sáng ch thÆt tuyt v©i, và thÆt là "ngu" nu bÕ Çi nh»ng thÈ nhÜ credit cards. Dܧi Çây là m¶t Çoån ng¡n cûa Joexer ÇÜ®c trích tØ m¶t cu¶c trao ǰi nhau v vic nên c¡t bÕ credit cards hay không trên h thÓng internet: "Credit cards có th là ngÜ©i bån tÓt nhÃt cûa gi§i mày râu hay cûa phái yu nu nó ÇÜ®c sº døng m¶t cách thông minh. Làm sao bån có th dùng tin cûa ngÜ©i khác free (không phäi trä tin lãi) trong vòng 30 ngày? CÙ trä såch sÓ tin phäi trä (balance) hàng tháng, bån Çâu phäi trä tin lãi. HÖn th n»a, nh»ng thÈ credit cards có chÜÖng trình "thܪng" (bonus) nên cái chÜÖng trình này còn trä tin cho bån n»a chÙ. Cho t§i gi© này, tôi Çã kim ÇÜ®c trên 75 MÏ kim qua thÈ DISCOVER và hÖn giá trÎ 50 MÏ kim khác ÇÜ®c trä b¢ng xæng v§i hai thÈ credit cards khác cûa tôi. Tôi chÜa h trä m¶t xu tin lãi nào cä. NhÜ th tôi có ÇÜ®c thêm 125 MÏ kim trong túi, và tin cûa tôi vÅn còn n¢m trong ngân hàng Ç sinh lãi, trong lúc Çó tôi xài tin cûa h. ThÆt là m¶t quÓc gia tuyt v©i."
NhÜ th, bên cånh nh»ng ngÜ©i tÓ cáo muÓn bÕ hay ít ra cÛng muÓn quên lãng credit cards, cÛng có nh»ng l luÆn khá s¡c bén bin h¶ cho l®i ích cûa vic sº døng thÈ credit cards.
CON NGÐI - BIÊN GII GI A THIÊN ñNG V ñA NGC
DÜ©ng nhÜ trit gia Hegel tØng nói r¢ng con ngÜ©i là gåch nÓi, là giao Çim, là l¢n ranh phân Çôi gi»a th gi§i thiên Çàng và ÇÎa ngøc, gi»a thánh thÀn và qu sÙ...
CÛng vÆy, cÛng chính cách sº døng hay låm døng, cÛng chính s¿ tính toán ch¥t chë hay lÓi sÓng bØa bãi cûa chúng ta, nh»ng tÃm thÈ credit cards trª nên là nh»ng phÜÖng tin tÓt lành hay nh»ng bܧc lún sâu hÖn vào nh»ng cÖn ác m¶ng. Chính chúng ta m§i là nguÒn gÓc cûa hånh phúc hay kh° Çau chÙ không phäi là nh»ng chic thÈ vô tri và lånh lùng kia.
ñôi khi vic bit, hay hành Ƕng nhÆn thÙc không cÛng chÜa Çû, mà có khi còn Çòi hÕi cä quyt tâm n»a. Trong m¶t lá thÜ khác, m¶t ngÜ©i khác thú nhÆn r¢ng anh ta thØa hiu chuyn nhÜ trên, chuyn nu trä ht tin thiu trong tØng tháng, anh ta không chÌ không sa lÀy vào n®, không bÎ lãi mË ÇÈ lãi con Çè n¥ng ngÆp ÇÀu, th nhÜng anh ta vÅn bÎ quyn rÛ, cám d vào con ÇÜ©ng shopping b¢ng thÈ và sau m¶t th©i gian ng¡n, n® chÒng chÃt lên Çn ngÆp ÇÀu.
TØ nh»ng suy nghï nói trên, chúng ta thÃy r¢ng credit cards Çúng thÆt là con dao hai lÜ«i. Bån cÀn dao, và sº døng dao Ç c¡t nh»ng thÙ khác, nhÜng có khi con dao cÛng làm ÇÙt tay bån, làm bån phäi chäy máu.
ñØng vì chäy máu mà v¶i cho r¢ng con dao là vÛ khí nguy him. CÛng ÇØng vì l®i ích thái rau hay ÇÒ æn cûa nó thÆt tuyt mà chúng ta quên r¢ng con dao cÛng có lúc làm thÜÖng t°n con ngÜ©i. VÃn Ç không phäi là con dao, không phäi là credit cards, mà là cái ÇÀu cûa ngÜ©i sº døng nh»ng thÙ Ãy sao cho Çúng cách, sao cho có l®i cho mình nhÃt.
Chính vì th, vic t¿ hc, t¿ tìm hiu, t¿ khai sáng mình trong vic sº døng credit cards (và cä nh»ng thÙ khác) trª nên cÀn thit hÖn bao gi© ht.