LTS: K giä Emily Thornton cûa tåp chí Kinh T ViÍn ñông tØ Hà N¶i nhÆn xét v tình trång xe hÖi tåi Vit Nam trong sÓ báo ngày 19-10-95. Bài vit này do TrÀn ñÙc Sánh chuyn ng».
VÃn Ç là cÛng giÓng nhÜ 72 triu ngÜ©i Vit Nam khác, ông ta chÜa có Çû tin. ñây là m¶t nܧc, l®i tÙc ÇÀu ngÜ©i hàng næm m§i chÌ ÇÜ®c US$200, và phÜÖng tin di chuyn ph° bin nhÃt là xe trâu, xe Çåp, và xe g¡n máy. ñÜ©ng sá thì còn thô sÖ, Ça sÓ xe chåy Çu là các loåi xe cÛ. BÓn hãng ch tåo xe hÖi hoåt Ƕng ª Vit Nam hin Çang tính thu nhÕ låi. NhÜ vÆy tåi sao các hãng xe hÖi låi ùn ùn kéo t§i Vit Nam?
GiÓng nhÜ tÃt cä nh»ng cu¶c trin lãm khác, cu¶c trin lãm này cÛng Çû l b¶: h thÓng Çèn chiu sáng, máy quay phim, máy video theo dõi tình hình, nhåc rock mª thÆt l§n, nh»ng cô gái trÈ ÇËp - nhiu cô mæc ÇÒ da beo - ÇÙng phát chÜÖng trình và t¥ng phÄm. RÃt nhiu hãng xe hÖi l§n: Ford, Chrysler, Toyota, Mitsubishi và BMW Çu Çem ra trình làng nh»ng chic xe bóng láng. Mi hãng bÕ ra US$100,000 Ç t° chÙc.
Cu¶c trin lãm xe hÖi ª Hà N¶i ÇÜ®c th¿c hin Çúng tiêu chuÄn cûa nh»ng cu¶c trin lãm xe ª Detroit, Tokyo. Tuy nhiên, Hà N¶i còn lâu l¡m m§i Çu°i kÎp nh»ng thành phÓ này. Chào mØng khách t§i thæm Hà N¶i và Cu¶c Trin Lãm Auto Vit Nam 95. Khoäng 60 hãng xe Çã có sän phÄm trÜng bày v§i hy vng chim ÇÜ®c m¶t ch trong thÎ trÜ©ng xe hÖi ÇÀy trin vng ª Vit Nam. Nhiu hãng Çã có k hoåch Ç ch tåo xe hÖi ª Vit Nam.
Không thiu khách hàng t§i chiêm ngÜ«ng các tác phÄm cûa h. Nhìn chic Jeep Wrangler cûa Hãng Chrysler, m¶t sï quan Vit Nam, 45 tu°i, xut xoa: "T§ mà mua là phäi mua cái này, lái nó m§i h®p v§i Çàn ông!"
VÃn Ç là cÛng giÓng nhÜ 72 triu ngÜ©i Vit Nam khác, ông ta chÜa có Çû tin. ñây là m¶t nܧc, l®i tÙc ÇÀu ngÜ©i hàng næm m§i chÌ ÇÜ®c US$200, và phÜÖng tin di chuyn ph° bin nhÃt là xe trâu, xe Çåp, và xe g¡n máy. ñÜ©ng sá thì còn thô sÖ, Ça sÓ xe chåy Çu là các loåi xe cÛ. BÓn hãng ch tåo xe hÖi hoåt Ƕng ª Vit Nam hin Çang tính thu nhÕ låi. NhÜ vÆy tåi sao các hãng xe hÖi låi ùn ùn kéo t§i Vit Nam? H muÓn có ch ÇÙng trên m¶t thÎ trÜ©ng tuy nhÕ nhÜng hÀu nhÜ chÜa h ÇÜ®c khai thác. Còn Chính Phû Vit Nam thì khuyn khích các hãng xe t§i v§i hy vng hc hÕi ÇÜ®c kÏ thuÆt làm xe hÖi Ç xây d¿ng công nghip xe hÖi riêng cûa Vit Nam vì xe hÖi ÇÜ®c coi biu tÜ®ng cûa m¶t nܧc công nghip.
Tuy nhiên, vì s¿ xung Ƕt quyn l®i gi»a hai bên, cuÓi cùng, chÜa ch¡c có bên nào Çåt ÇÜ®c kÿ vng. Các hãng làm xe thÃy thÎ trÜ©ng Vit Nam nhÕ quá mà låi có quá nhiu hãng cånh tranh nên không muÓn xây d¿ng nh»ng nhà máy hin Çåi nhÜ phía chính phû mong muÓn. ñn næm 2026 là kÿ hån Vit Nam phäi bãi bÕ hàng rào quan thu Ç hàng hóa t¿ do cånh tranh v§i các nܧc khác trong KhÓi ASEAN. Lúc Çó, công nghip xe hÖi Vit Nam có th là m§i chÌ thu¶c vào hång nhì, cånh tranh trong nܧc cÛng còn chÆt vÆt, nói gì t§i cånh tranh ª thÎ trÜ©ng nܧc ngoài. Khó lòng Vit Nam có th xuÃt khÄu xe hÖi ª vào th©i Çim Çó.
Nu nh»ng chuyn trên Çây xäy ra Çúng nhÜ d¿ liu thì nguyên nhân là bªi vì tham vng cånh tranh cûa chính phû quá l§n so v§i khä næng kinh t Vit Nam có th th¿c hin. Næm 2026, khi nh»ng hãng xe liên doanh ÇÀu tiên ÇÜ®c cÃp giÃy phép hoåt Ƕng, ngÜ©i ta nghï r¢ng së chÌ có Ƕ bÓn hãng lt ÇÜ®c vào thÎ trÜ©ng Vit Nam. NhÜng ÇÀu næm nay, Ƕt nhiên, chính phû mª toang cºa, cÃp giÃy phép cho bÃt kÿ hãng xe nào muÓn vào làm æn ª Vit Nam.
M¶t vài ngÜ©i cho r¢ng Çây chÌ là m¶t phÀn trong n l¿c muÓn mª r¶ng thÎ trÜ©ng toàn din cûa chính phû. Không riêng xe hÖi, nhÜng, gÀn Çây, các hãng truyn tin và xi mæng nܧc ngoài cÛng ÇÜ®c chính phû cÃp giÃy phép cho vào hoåt Ƕng vì Vit Nam Çang có nhiu nhu cÀu trong các lãnh v¿c Çó.
NhÜng trong lãnh v¿c xe hÖi, Vit Nam không có nhu cÀu, Çó chính là Çim khác bit quan trng. BÓn hãng làm xe Çang hoåt Ƕng ª Vit Nam hin nay là Mekong Corp., Vietnam Motors, Daewoo Motor và Mitsubishi liên doanh v§i Vina Star Motors cÛng chÜa bán ÇÜ®c ht sÓ xe làm ra (phÀn l§n là l¡p ráp tØ các b¶ phÆn r©i nhÆp tØ NhÆt.) Vina Star, do Çó, cho bit, næm nay, h chÌ làm 600 xe minibus thay vì 1,000 chic nhÜ Çã d¿ tính. T°ng Giám ñÓc Vina Star là Ô. Shunroku Atarashi, nói: "ChÜa ch¡c gì chúng tôi Çã bán ÇÜ®c ht."
Tuy nhiên, Ô. Bùi Huy Hùng, Phó Giám ñÓc Væn Phòng Ñy Ban H®p Tác và ñÀu TÜ, nghï r¢ng cÃp giÃy phép cho tÃt cä các hãng là Çiu tÓt. Ông này nói: "CÙ Ç cho h t¿ do cånh tranh v§i nhau."
Các hãng xe nܧc ngoài hæm hª nhäy vào Vit Nam. Sau khi Hoa Kÿ bÕ cÃm vÆn vào ÇÀu næm 2026, lÆp tÙc có nhiu hãng n¶p ÇÖn xin giÃy phép. Riêng næm nay, chính phû Çã cÃp giÃy phép liên doanh cho tÃt cä sáu hãng, và có th còn có thêm m¶t hãng n»a s¡p sºa xin ÇÜ®c giÃy phép. Các viên chÙc cho bit, s¡p sºa ngÜng vic cÃp giÃy phép, nhÜng t§i lúc Çó thì ít nhÃt cÛng Çã có 11 hãng làm xe cånh tranh nhau trong m¶t thÎ trÜ©ng tÜÖng ÇÓi nhÕ. Næm rÒi, tåi Vit Nam, chÌ bán ÇÜ®c tÃt cä 11,500 chic xe m§i - trong Çó có 4,000 xe du lÎch. SÓ xe này chÌ b¢ng m¶t ngày sän xuÃt ª NhÆt.
T§i næm 2026, mÜ©i hãng làm xe Çã ÇÜ®c cÃp giÃy phép có th cho ra 120,000 chic mi næm, gÒm xe täi, xe but và xe du lÎch. Nhu cÀu xe hÖi, ª Vit Nam, lúc Çó m§i chÌ tiêu thø ht khoäng già m¶t phÀn næm sÓ này.
Trong m¶t thÎ trÜ©ng mà bÕ ra US$2,800 Ç mua m¶t cái xe g¡n máy Honda Dream Çã là sang nhÃt rÒi, vic bán chic xe hÖi v§i giá US$10,000 không phäi chuyn dÍ. Giám ÇÓc Phòng Quan H QuÓc T, B¶ Công Nghip N¥ng là Ô. TrÀn Minh HuÃn, nói: "Tôi không hiu tåi sao nh»ng hãng xe hÖi l§n nhäy vào Çây."
L do rÃt ÇÖn giän: sau khi quan sát thÎ trÜ©ng xe hÖi ª nܧc bên cånh là Thái Lan, các hãng xe l§n muÓn xí ch trong thÎ trÜ©ng xe hÖi tÜÖng lai ª Vit Nam. Trong næm 2026, thÎ trÜ©ng xe hÖi ª Vit Nam tæng trܪng 20%, gÃp Çôi mÙc tæng trܪng l®i tÙc tính theo ÇÀu ngÜ©i GDP. Vit Nam là nÖi duy nhÃt trong Vùng ñông Nam Á còn sót låi Ç các hãng xe hÖi PhÜÖng Tây hy vng chim lïnh. Nh»ng nÖi khác trong vùng này, xe NhÆt Çã làm bá chû và xe PhÜÖng Tây chÌ hy vng g¥m dÀn dÀn thêm ÇÜ®c nh»ng ming nhÕ. (Tám mÜÖi-læm phÀn træm xe hÖi ª Vit Nam hin nay là xe NhÆt, nhÜng nhÆp cäng v§i giá rÃt Ç¡t.)
ThÎ trÜ©ng xe hÖi Vit Nam tæng trܪng nhanh, nhÜng b¡t ÇÀu b¢ng m¶t cæn bän quá nhÕ. Trin vng nª r¶ chÜa th xäy ra trong m¶t th©i gian ng¡n. ñåi din cho Hãng Chrysler ª Vit Nam là Ô. Ralph Vance Peacock, nói: "Mi ngÜ©i kÿ vng, nó së gia tæng nhanh nhÜ m¶t ÇÜ©ng th£ng trên biu ÇÒ. NhÜng chuyn Çó chÜa bit bao gi© m§i xäy ra."
HÖn n»a, vì có quá nhiu hãng nhäy vào nên nhiu công ty Çã tính thu hËp quy mô hoåt Ƕng so v§i d¿ tính ban ÇÀu. Lúc ÇÀu, 10 hãng xe m§i ÇÜ®c giÃy phép d¿ ÇÎnh bÕ vào sÓ vÓn US$650 triu so v§i sÓ vÓn US$150 triu cûa các công ty hin Çang hoåt Ƕng hin nay. NhÜng bây gi©, nhiu công ty Çã có giÃy phép Çang suy tính låi, tìm cách chÌ bÕ vào m¶t sÓ vÓn tÓi thiu Ç gi» ch, ch© t§i lúc thÎ trÜ©ng trª nên l§n månh.
Hãng Chrysler, ch£ng hån, lúc ÇÀu ÇÎnh lÆp m¶t nhà máy làm xe h®i hin Çåi v§i phí t°n US$181 triu Ç sän xuÃt 17,000 xe mi næm, và có th bao gÒm cÖ sª cä cho nh»ng nhà cung cÃp. NhÜng hin nay, Ô. Peacock cho bit, "Chúng tôi Çang thu hËp quy mô låi."
T§i Tháng Chín m§i Çây, Hãng Toyota còn d¿ ÇÎnh làm 10,000 xe m¶t næm k tØ næm 2026. NhÜng bây gi©, h rút xuÓng, chÌ còn 3,000 xe trong næm 2026, và Çn næm 2000 m§i tæng lên 10,000 cái. T°ng giám ÇÓc cûa Toyota Mortor Vit Nam nói: "Lúc trܧc, chúng tôi nghï, chÌ có næm hãng ráp xe ª Çây. Bây gi©, chúng tôi Çang xem xét låi quy mô làm æn và có th rút b§t sÓ vÓn xuÓng."
HÆu quä là các hãng làm xe nܧc ngoài së không ÇÜa nhiu kÏ thuÆt hin Çåi và các thit bÎ Ç¡t tin vào Vit Nam. Khi sÓ lÜ®ng xe làm ra chÌ ª mÙc Ƕ 10,000 cái m¶t næm thì vic thit lÆp các nhà máy t¿ Ƕng tÓi tân là Çiu bÃt l®i v m¥t kinh t. T°ng giám ÇÓc Mekong, hãng làm xe h®p doanh ÇÀu tiên ª Vit Nam, là Ô. Naoki Tatebe, nói: "Chính phû chÌ có ÇÜ®c nh»ng kÏ thuÆt ÇÖn giän. NhÜng sau Çó, h së nhÆn thÃy cÀn phäi có kÏ thuÆt cao cÃp m§i xây d¿ng ÇÜ®c công nghip làm xe hÖi."
M¶t bÃt l®i khác cho các hãng sän xuÃt xe hÖi ª Vit Nam hin nay là xe l¡p ráp phäi cånh tranh v§i xe cÛ nhÆp khÄu. HÒi næm rÒi, chính phû Çã cÃm nhÆp loåi xe này, nhÜng gÀn Çây låi cho phép nhÆp trª låi. Theo Ô. Tatebe, Çiu này "không làm các nhà bÕ vÓn phÃn khªi."
M¶t sÓ ngÜ©i cho r¢ng các hãng làm xe nܧc ngoài së không Çem kÏ thuÆt làm xe t¿ Ƕng hin Çåi vào Vit Nam. Giám ñÓc Vietnam Motors là Ô. Edgar Chiongbian, nói: "BÃt cÙ trÜ©ng h®p nào, cÛng không th ÇÜa kÏ thuÆt thÜ®ng hång Çó vào Vit Nam. Bªi vì Çây là m¶t nܧc thu¶c Th Gi§i ThÙ Ba. Không th có chuyn Çó."
NhÜng nhÜ th không có nghïa là các hãng làm xe së sº døng kÏ thuÆt sÖ Ç£ng rÈ tin Ç làm xe ª Vit Nam. Vì nhiu hãng chia nhau m¶t thÎ trÜ©ng nhÕ nên h phäi nghï t§i chuyn xuÃt khÄu xe Çi bán ª các nÖi khác. ñåi din cûa Fords Vietnam là Ô. Murray Gilbert nói: "Chuyn gay go nhÃt là phäi làm xe Çåt tiêu chuÄn quÓc t v§i m¶t sÓ lÜ®ng ít."
NhÜng sän xuÃt xe ª Vit Nam Ç xuÃt khÄu cÛng không phäi dÍ. Vit Nam sº døng xe tay lái ª bên trái trong khi nh»ng thÎ trÜ©ng l§n tiêu thø xe xung quanh nhÜ Thái Lan, Indonesia låi có tay lái bên phäi. Còn Cam BÓt, Lào, Min ñin thì là nh»ng thÎ trÜ©ng quá nhÕ, còn nhÕ hÖn cä Vit Nam, không Çáng k.
Bây gi©, Chính Phû Vit Nam Çang tìm cách b¡t các hãng làm xe phäi th¿c hin d¿ án. Chính phû Ãn ÇÎnh, trong vòng ba tháng, ban giám ÇÓc phäi triu tÆp và phäi bÕ vào ít nhÃt m¶t phÀn-ba sÓ vÓn cûa d¿ án; nu không, giÃy phép së bÎ thu hÒi.
S¿ lo l¡ng, hÓi hä cûa chính phû không phäi không có l do. ñn næm 2026, Vit Nam b¡t bu¶c phäi bÕ hàng rào quan thu Ç hàng hóa cûa các nܧc khác trong Hip H¶i Các Nܧc ñông Nam Á t¿ do cånh tranh v§i hàng hóa cûa Vit Nam. Lúc Çó, thu nhÆp cäng xe 200% hin nay së phäi rút xuÓng chÌ còn 5% là tÓi Ça.
T§i lúc Çó, nu Vit Nam sän xuÃt ÇÜ®c nh»ng chic xe Çåt tiêu chuÄn quÓc t, h së chim th thÜ®ng phong vì nhân công ª Vit Nam quá rÈ so v§i các nÖi khác. NhÜng nu chÜa sän xuÃt ÇÜ®c xe Çû sÙc cånh tranh, Vit Nam së không bao gi© làm n°i n»a vì vào th©i Çim Çó, xe làm ª các nܧc lân cÆn së tràn ngÆp thÎ trÜ©ng Vit Nam.
Th©i gian cånh tranh gÃp rút khin Chính Phû Vit Nam bu¶c các hãng làm xe phäi tæng dÀn sÓ b¶ phÆn làm tåi Vit Nam. Trong giÃy phép có ghi: trong vòng næm næm ÇÀu, sÓ b¶ phÆn sän xuÃt tåi ch là 5%, và së tæng lên m¶t phÀn-ba sau mÜ©i næm. Quá trình ch tåo các b¶ phÆn tåi ch së không th nhanh ÇÜ®c. Ngay cä Nam Triu Tiên và ñài Loan hin nay cÛng vÅn còn phäi nhÆp các b¶ phÆn r©i tØ NhÆt Bän. Sau ba næm hoåt Ƕng, Hãng Mekong m§i chÌ ch tåo ÇÜ®c chÜa ÇÀy 1% các b¶ phÆn tåi ch.
Vic Vit Nam có nhiu hãng sän xuÃt xe l§n khin cho nhiu hãng làm các sän phÄm liên quan Çn xe hÖi cÛng muÓn nhäy vào làm æn ª Vit Nam. Công ty làm vÕ xe Yokohama Tyre, Công ty làm các b¶ phÆn Çin tº Nippon Denso, và m¶t công ty làm kính xe hÖi cûa NhÆt Çang d¿ tính xin giÃy phép liên doanh ª Vit Nam. Theo Ô. Atarashi, m¶t l do khác khin nh»ng công ty trên vào Vit Nam là vì h muÓn tránh nån lên giá cûa ñÒng Yen.
NhÜng ÇÓi v§i các b¶ phÆn chính nhÜ h¶p sÓ và Ƕng cÖ thì vÃn Ç låi khác. Vì nh»ng b¶ phÆn này không th l¡p ráp vào các loåi xe khác nhau, và thÎ trÜ©ng Vit Nam låi quá nhÕ không th sän xuÃt m¶t loåi xe v§i sÓ lÜ®ng l§n nên nh»ng hãng làm xe không th nào ch tåo các b¶ phÆn chính Çó tåi Vit Nam ÇÜ®c.
Chính phû Çang d¿ ÇÎnh ra nh»ng luÆt g¡t gao hÖn n»a Ç bu¶c các hãng xe phäi sän xuÃt tåi ch. NhÜ vic sÖn xe ch£ng hån, các hãng làm xe bu¶c phäi th¿c hin tåi ch k cä sÖn lót.
M¶t vài hãng xe cho r¢ng có th chính phû Çang t¿ b¡n vào chân mình bªi vì, m¶t ngÜ©i xin miÍn nêu tên nói: "Chính phû bäo phäi làm các b¶ phÆn tåi ch, nhÜng låi ra gi§i hån, không ÇÜ®c cho ra quá 2026 xe m¶t næm. NhÜ th thì vô phÜÖng các hãng làm xe có th làm æn. Và do Çó,dù cho chính phû có làm cách nào chæng n»a, vic ch tåo các b¶ phÆn tåi ch cÛng không th th¿c hin n°i."
Trong khi Çó, h thÓng thu má cÛng không có tính cách khuyn khích các công ty nܧc ngoài sän xuÃt hàng tåi ch. LÃy ví dø trong lãnh v¿c Çin tº ch£ng hån, Công Ty Daewoo Corp. cho hay, h sän xuÃt ti vi và Çèn hình Ç ráp ti vi tåi Vit Nam, và phäi chÎu thu 8% cho mi cái Çèn hình. Trong khi Çó, nu nhÆp Çèn hình tØ ngoài vào, h chÌ phäi trä thu 5% m¶t cái. T°ng Giám ñÓc Daewoo Vit Nam là Ô. Joo Sung Kim, nhÆn xét: "Không có gì khuyn khích Ç chúng tôi ÇÀu tÜ sän xuÃt sän phÄm tåi ch cä."
Ô. Kim lo, së phäi ÇÓi phó v§i vÃn Ç này trong lãnh v¿c xe hÖi vì Hãng Daewoo Çang thäo luÆn v§i Chính Phû Vit Nam Ç th¿c hin các d¿ án làm vÕ xe và sÖn xe tåi Vit Nam, và m¶t phÀn các sän phÄm này së Ç cung cÃp cho nhà máy sän xuÃt xe hÖi cûa Daewoo xây d¿ng gÀn Hà N¶i.
BÃt cÙ các b¶ phÆn ÇÜ®c ch tåo tåi Çâu, các hãng làm xe cÛng bu¶c phäi ráp xe tåi ch Ç có th cånh tranh trên thÎ trÜ©ng xe hÖi Vit Nam.
ñ bäo v các hãng ráp xe tåi Vit Nam, chính phû Çang dÀn dÀn chÃm dÙt vic nhÆp khÄu xe. (B¶ Công Nghip N¥ng hy vng së hoàn tÃt k hoåch t°ng th v công nghip xe hÖi cûa Vit Nam vào cuÓi næm nay.) Ngoài ra, các viên chÙc cho bit, tØ næm t§i, tÃt cä các công ty nܧc ngoài kinh doanh tåi Vit Nam, së không còn ÇÜ®c phép nhÆp hai chic xe miÍn thu n»a.
Ô. Hùng ª U Ban H®p Tác và ñÀu TÜ Nhà Nܧc, tuyên bÓ: "Chúng tôi có rÃt nhiu hãng sän xuÃt xe trong nܧc, tåi sao låi phäi Çi nhÆp khÄu xe?".