&
GII "OSCAR"
LÐU HIU NHÂN 
Có lë ÇÓi v§i ngÜ©i Vit Nam chúng ta, nói riêng, và nh»ng ngÜ©i thu¶c các s¡c dân thiu sÓ khác tåi Hoa Kÿ, nói chung, giäi "Oscar" cho "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" (Best Foreign Language Film) vÅn là giäi thܪng ÇÜ®c Ç¥c bit quan tâm, theo dõi nhiu nhÃt. Trܧc Çây, tØ næm 2026 Çn næm 1955, giäi thܪng này ÇÜ®c mnh danh là giäi ñ¥c Bit Danh D¿ (Special/Honorary Award), và không nhÃt thit ÇÜ®c trao t¥ng hàng næm. La Strada cûa Çåo diÍn Ý lØng danh Federico Fellini là phim ÇÀu tiên ÇÜ®c chn Ç mang danh hiu "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" trong lÍ "Oscar" lÀn thÙ 29 (1956).
Trong giäi "Oscar" næm nay, có tÃt cä 41 quÓc gia trên th gi§i gºi phim v tham d¿, ít hÖn næm rÒi v§i con sÓ k løc 45 quÓc gia tham d¿. Vì mi nܧc chÌ có th ÇÜ®c Çåi din b¢ng m¶t phim duy nhÃt, thành thº phim d¿ tuyn cûa nܧc nào cÛng thÜ©ng là phim xuÃt s¡c và tiêu biu nhÃt trong næm do ban giám khäo hay ûy ban Ç¥c trách Çin änh cûa nܧc Ãy tuyn chn. Nh»ng phim Çåi din không cÀn phäi ÇÜ®c trình chiu trܧc tåi các råp cûa quÆn håt Los Angeles trong vòng ít nhÃt 7 ngày nhÜ các phim khác. Låi n»a, nh»ng phim này có quyn tham d¿ tranh giäi trong các th loåi khác, miÍn sao h¶i Çû nh»ng Çiu kin quy ÇÎnh cho các th loåi Ãy mà thôi. Trong khi Çó, nh»ng phim không ÇÜ®c tuyn chn Ç tranh giäi "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" vÅn có th d¿ tranh các giäi khác, nhÜng khi Ãy Çiu kin trình chiu tåi L.A. nhÜ vØa nói trên phäi ÇÜ®c thÕa mãn trܧc tiên.
ñim qua danh sách các quÓc gia tham d¿ giäi "Oscar" næm nay, tôi ngåc nhiên khi không thÃy s¿ tham gia cûa Vit Nam. Tôi cÙ tܪng th nào Vit Nam cÛng së tranh giäi b¢ng phim Cyclo cûa TrÀn Anh Hùng, vÓn Çã Çoåt ÇÜ®c giäi "Golden Lion" tåi ñåi H¶i ñin nh Venice, nhÜ trܧc Çây Çã tØng tham d¿ v§i Mùi ñu ñû Xanh.
Tܪng cÛng nên nh¡c låi, Mùi ñu ñû Xanh, phim ÇÀu tay cûa TrÀn Anh Hùng, Çã ÇÜ®c Vin Hàn Lâm Ç nghÎ vào vòng chung kt cùng v§i Belle Epoque cûa Tây Ban Nha, Farewell My Concubine cûa HÒng Kông, Hedd Wyn cûa Anh QuÓc và The Wedding Banquet cûa ñài Loan. Tuy thÃt trÆn trܧc Belle Epoque, Mùi ñu ñû Xanh phá k løc là phim Vit Nam ÇÀu tiên ÇÜ®c tuyn chn vào vòng chung kt cûa giäi "Oscar" và Çã có công l§n trong vic gi§i thiu phim Vit Nam Çn khán giä trên toàn th gi§i, hay nói theo lÓi MÏ là "put Vietnamese movies on the map." Trª låi vÃn Ç tåi sao Vit Nam không Ç cº Cyclo làm phim Çåi din, tôi nghï Çn hai giä thuyt. ThÙ nhÃt, m¥c dù nói ting Vit Nam và ÇÜ®c quay tåi Vit Nam v§i hÀu nhÜ toàn b¶ diÍn viên là ngÜ©i Vit Nam (chÌ trØ tài tº HÒng Kông LÜÖng Triu VÏ trong vai Nhà ThÖ du Çäng), Cyclo låi hoàn toàn do ngÜ©i Pháp h®p tác sän xuÃt (Les Productions Lazennec) và phø trách v phÜÖng din kÏ thuÆt; thành thº có th vܧng vào tình trång "song tÎch," và bÎ Vin Hàn Lâm tØ khܧc nhÜ trÜ©ng h®p phim Red næm rÒi cûa Çåo diÍn Krzysztof Kieslowski vØa m§i qua Ç©i. Giä thuyt thÙ hai cÛng có th chính nhà nܧc C¶ng Sän Vit Nam không muÓn Ç cº Cyclo Çi tranh giäi "Oscar" vì Cyclo l¶t trÀn m¥t trái nghèo nàn, ÇÀy t¶i ác cûa xã h¶i Vit Nam ngày nay; làm nhÜ th ch£ng khác nào t¿ bôi tro, trét trÃu vào m¥t mình hay sao. Ch¡c ch¡n tôi së nh© Çåo diÍn TrÀn Anh Hùng làm sáng tÕ vÃn Ç trên nhân dÎp anh Çn Hoa Kÿ tháng Sáu t§i Çây, trong chuyn Çi c° Ƕng quäng bá (promotion tour) cho Cyclo khi phim này ÇÜ®c phát hành trình chiu trên toàn nܧc MÏ.
CÛng nhân Çim qua danh sách các phim Çåi din, tôi thÃy m¶t sÓ phim Çáng nêu lên nhÜ Jonah and the Pink Whale cûa Bolivia, m¶t phim rÃt "båo" và "erotic" ÇÜ®c trình chiu tåi ñåi H¶i ñin nh Cinequest cûa San Jose tháng Hai næm nay; Summer Snow cûa HÒng Kông ÇÜ®c trình chiu tåi ñ.H.ñ.A (ñåi H¶i ñin nh) QuÓc T NgÜ©i MÏ gÓc Á Châu tåi San Francisco do NAATA t° chÙc vào tháng Ba vØa qua; và 3 phim hin Çang ÇÜ®c trình chiu là Gazon Maudit (French Twist) cûa Pháp, m¶t phim hài hܧc v "ménage à trois" v§i n» tài tº Tây Ban Nha khä ái Victoria Abril; The White Balloon, m¶t phim trÈ em cûa Iran; và The Flower of my Secret cûa Çåo diÍn Pedro Almodóvar, ngÜ©i ÇÜ®c xem nhÜ "bad boy" cûa nn Çin änh Tây Ban Nha.
Trong sÓ 41 phim tham d¿, næm phim Çã ÇÜ®c chn vào vòng chung kt là All Things Fair cûa Thøy ñin; Antonias Line, m¶t phim mang n¥ng tính "feminist" Çn tØ Hòa Lan, k låi cu¶c Ç©i cûa m¶t phø n» nông dân và cháu ch¡t cûa bà; Poussières de vie (Dust of Life) cûa Algeria, d¿a theo tiu thuyt "La Colline de Fanta" cûa nhà væn Duyên Anh, thuÆt låi sÓ phÆn hÄm hiu cûa SÖn, m¶t th¢ng bé MÏ lai bÎ b¡t hc tÆp lao Ƕng khi min Nam søp Ç°; O Quatrilho cûa Ba Tây; và LUomo Delle Stelle (The Star Maker), phim m§i nhÃt cûa Çåo diÍn Ý lØng danh Giuseppe Tornatore, ngÜ©i Çã tØng Çoåt giäi "Oscar" v§i Cinema Paradiso (2026), nói v m¶t tên lÜ©ng gåt chuyên kim sÓng b¢ng cách måo nhÆn là ngÜ©i Çi tìm tài næng m§i (talent scout) cho các hãng phim. Tܪng cÛng nói thêm, Antonias Line Çã ÇÜ®c trình chiu trong Çêm Khai Måc cûa Cinequest và Dust of Life ÇÜ®c trình chiu tåi ñ.H.ñ.A. QuÓc T San Francisco næm rÒi. Hin nay, Antonias Line và The Star Maker Çang ÇÜ®c trình chiu tåi các råp ÇÎa phÜÖng.
ñúng theo s¿ d¿ Çoán cûa nhiu ngÜ©i, chú tÜ®ng vàng "Oscar" Çã lt vào tay Marleen Gorris, n» Çåo diÍn cûa Antonias Line trong Çêm phát giäi thÙ Hai, 25 tháng Ba vØa qua. NhÜng may m¶t Çiu, lÀn này Marleen Gorris không b¡t chܧc theo Çåo diÍn Nga Nikita Mikhalkov trong bu°i lÍ phát giäi næm rÒi, bÒng thêm cô con gái Nadia lên sân khÃu Ç nhÆn lãnh giäi "Oscar" cho Burnt by the Sun.
CuÓi cùng, sau Çây là phÀn dành cho các bån thích "trivia." V sÓ phim ÇÜ®c tuyn chn vào vòng chung kt cûa giäi "Oscar" cho "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt," Pháp là quÓc gia chim k løc v§i 28 phim, theo sau là Ý v§i 25 phim (k luôn næm nay), và hång ba là Tây Ban Nha v§i 15 phim. V sÓ phim th¡ng giäi, Pháp và Ý ÇÜ®c xp ÇÒng hång nhÃt v§i t°ng sÓ 12 phim (trong Çó Çã tính ba phim Çoåt giäi Special/Honorary Awards), sau Çó Thøy ñin, Liên Xô (hay C¶ng Hòa Nga sau này), và NhÆt Bän ÇÒng hång nhì v§i ba "Oscars" th¡ng ÇÜ®c. Riêng NhÆt Bän, ba "Oscars" này Çu là giäi "Special/Honorary Awards."
Nu không k Çn The Dear Hunter (Best Picture & Best Director, 2026) và Platoon (Best Picture & Best Director, 1986) là hai phim n°i ting có chû Ç v Chin Tranh Vit Nam, khi nói v nh»ng phim có liên quan ít nhiu Çn Vit Nam mà chú tÜ®ng vàng "Oscar" ghé m¡t Çn, ngoài Mùi ñu ñû Xanh nhÜ Çã Ç cÆp ª trên, ta phäi nh¡c Çn Indochine
, trong mùa "Oscar" lÀn thÙ 65 (1992) Çã Çoåt giäi "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" và Catherine Deneuve cÛng ÇÜ®c Ç nghÎ giäi "Best Actress." Indochine k låi mÓi tình tay ba gi»a Catherine Deneuve, Phåm ñan Linh trong vai cô con nuôi Camille, và Vincent Perez trong vai ngÜ©i sï quan hào hoa, v§i bÓi cänh cûa nh»ng næm tháng chin tranh khi nn thÓng trÎ cûa Th¿c Dân Pháp tåi ñông DÜÖng s¡p tàn røi. Mong r¢ng trong m¶t tÜÖng lai thÆt gÀn, nh»ng ngÜ©i làm phim Vit Nam, nhÃt là nh»ng ngÜ©i trÈ hin Çang sÓng tåi häi ngoåi, bit Çem các kin thÙc kÏ thuÆt Çin änh tân kÿ hc ÇÜ®c tåi xÙ ngÜ©i, hòa h®p v§i tâm tình dÎu dàng và sâu s¡c cûa ngÜ©i Vit Nam Ç làm thành nh»ng cuÓn phim bÃt hû xÙng Çáng v§i giäi "Oscar."