VIET Magazine 506: OSCAR and The Viet Cinema
ñIN NH VIT NAM
&
GII "OSCAR"

LÐU HIU NHÂN
Có lë ÇÓi v§i ngÜ©i ViŒt Nam chúng ta, nói riêng, và nh»ng ngÜ©i thu¶c các s¡c dân thi‹u sÓ khác tåi Hoa Kÿ, nói chung, giäi "Oscar" cho "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" (Best Foreign Language Film) vÅn là giäi thܪng ÇÜ®c Ç¥c biŒt quan tâm, theo dõi nhiŠu nhÃt. Trܧc Çây, tØ næm 2026 ljn næm 1955, giäi thܪng này ÇÜ®c mŒnh danh là giäi ñ¥c BiŒt Danh D¿ (Special/Honorary Award), và không nhÃt thi‰t ÇÜ®c trao t¥ng hàng næm. La Strada cûa Çåo diÍn Ý lØng danh Federico Fellini là phim ÇÀu tiên ÇÜ®c ch†n Nj mang danh hiŒu "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" trong lÍ "Oscar" lÀn thÙ 29 (1956).

Trong giäi "Oscar" næm nay, có tÃt cä 41 quÓc gia trên th‰ gi§i gºi phim vŠ tham d¿, ít hÖn næm rÒi v§i con sÓ k› løc 45 quÓc gia tham d¿. Vì m‡i nܧc chÌ có th‹ ÇÜ®c Çåi diŒn b¢ng m¶t phim duy nhÃt, thành thº phim d¿ tuy‹n cûa nܧc nào cÛng thÜ©ng là phim xuÃt s¡c và tiêu bi‹u nhÃt trong næm do ban giám khäo hay ûy ban Ç¥c trách ÇiŒn änh cûa nܧc Ãy tuy‹n ch†n. Nh»ng phim Çåi diŒn không cÀn phäi ÇÜ®c trình chi‰u trܧc tåi các råp cûa quÆn håt Los Angeles trong vòng ít nhÃt 7 ngày nhÜ các phim khác. Låi n»a, nh»ng phim này có quyŠn tham d¿ tranh giäi trong các th‹ loåi khác, miÍn sao h¶i Çû nh»ng ÇiŠu kiŒn quy ÇÎnh cho các th‹ loåi Ãy mà thôi. Trong khi Çó, nh»ng phim không ÇÜ®c tuy‹n ch†n Nj tranh giäi "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" vÅn có th‹ d¿ tranh các giäi khác, nhÜng khi Ãy ÇiŠu kiŒn trình chi‰u tåi L.A. nhÜ vØa nói trên phäi ÇÜ®c thÕa mãn trܧc tiên.

ñi‹m qua danh sách các quÓc gia tham d¿ giäi "Oscar" næm nay, tôi ngåc nhiên khi không thÃy s¿ tham gia cûa ViŒt Nam. Tôi cÙ tܪng th‰ nào ViŒt Nam cÛng së tranh giäi b¢ng phim Cyclo cûa TrÀn Anh Hùng, vÓn Çã Çoåt ÇÜ®c giäi "Golden Lion" tåi ñåi H¶i ñiŒn nh Venice, nhÜ trܧc Çây Çã tØng tham d¿ v§i Mùi ñu ñû Xanh. Tܪng cÛng nên nh¡c låi, Mùi ñu ñû Xanh, phim ÇÀu tay cûa TrÀn Anh Hùng, Çã ÇÜ®c ViŒn Hàn Lâm NJ nghÎ vào vòng chung k‰t cùng v§i Belle Epoque cûa Tây Ban Nha, Farewell My Concubine cûa HÒng Kông, Hedd Wyn cûa Anh QuÓc và The Wedding Banquet cûa ñài Loan. Tuy thÃt trÆn trܧc Belle Epoque, Mùi ñu ñû Xanh phá k› løc là phim ViŒt Nam ÇÀu tiên ÇÜ®c tuy‹n ch†n vào vòng chung k‰t cûa giäi "Oscar" và Çã có công l§n trong viŒc gi§i thiŒu phim ViŒt Nam ljn khán giä trên toàn th‰ gi§i, hay nói theo lÓi MÏ là "put Vietnamese movies on the map." Trª låi vÃn NJ tåi sao ViŒt Nam không NJ cº Cyclo làm phim Çåi diŒn, tôi nghï ljn hai giä thuy‰t. ThÙ nhÃt, m¥c dù nói ti‰ng ViŒt Nam và ÇÜ®c quay tåi ViŒt Nam v§i hÀu nhÜ toàn b¶ diÍn viên là ngÜ©i ViŒt Nam (chÌ trØ tài tº HÒng Kông LÜÖng TriŠu VÏ trong vai Nhà ThÖ du Çäng), Cyclo låi hoàn toàn do ngÜ©i Pháp h®p tác sän xuÃt (Les Productions Lazennec) và phø trách vŠ phÜÖng diŒn kÏ thuÆt; thành thº có th‹ vܧng vào tình trång "song tÎch," và bÎ ViŒn Hàn Lâm tØ khܧc nhÜ trÜ©ng h®p phim Red næm rÒi cûa Çåo diÍn Krzysztof Kieslowski vØa m§i qua Ç©i. Giä thuy‰t thÙ hai cÛng có th‹ chính nhà nܧc C¶ng Sän ViŒt Nam không muÓn NJ cº Cyclo Çi tranh giäi "Oscar" vì Cyclo l¶t trÀn m¥t trái nghèo nàn, ÇÀy t¶i ác cûa xã h¶i ViŒt Nam ngày nay; làm nhÜ th‰ ch£ng khác nào t¿ bôi tro, trét trÃu vào m¥t mình hay sao. Ch¡c ch¡n tôi së nh© Çåo diÍn TrÀn Anh Hùng làm sáng tÕ vÃn NJ trên nhân dÎp anh ljn Hoa Kÿ tháng Sáu t§i Çây, trong chuy‰n Çi c° Ƕng quäng bá (promotion tour) cho Cyclo khi phim này ÇÜ®c phát hành trình chi‰u trên toàn nܧc MÏ.

CÛng nhân Çi‹m qua danh sách các phim Çåi diŒn, tôi thÃy m¶t sÓ phim Çáng nêu lên nhÜ Jonah and the Pink Whale cûa Bolivia, m¶t phim rÃt "båo" và "erotic" ÇÜ®c trình chi‰u tåi ñåi H¶i ñiŒn nh Cinequest cûa San Jose tháng Hai næm nay; Summer Snow cûa HÒng Kông ÇÜ®c trình chi‰u tåi ñ.H.ñ.A (ñåi H¶i ñiŒn nh) QuÓc T‰ NgÜ©i MÏ gÓc Á Châu tåi San Francisco do NAATA t° chÙc vào tháng Ba vØa qua; và 3 phim hiŒn Çang ÇÜ®c trình chi‰u là Gazon Maudit (French Twist) cûa Pháp, m¶t phim hài hܧc vŠ "ménage à trois" v§i n» tài tº Tây Ban Nha khä ái Victoria Abril; The White Balloon, m¶t phim trÈ em cûa Iran; và The Flower of my Secret cûa Çåo diÍn Pedro Almodóvar, ngÜ©i ÇÜ®c xem nhÜ "bad boy" cûa nŠn ÇiŒn änh Tây Ban Nha.

Trong sÓ 41 phim tham d¿, næm phim Çã ÇÜ®c ch†n vào vòng chung k‰t là All Things Fair cûa Thøy ñi‹n; Antonia’s Line, m¶t phim mang n¥ng tính "feminist" ljn tØ Hòa Lan, k‹ låi cu¶c Ç©i cûa m¶t phø n» nông dân và cháu ch¡t cûa bà; Poussières de vie (Dust of Life) cûa Algeria, d¿a theo ti‹u thuy‰t "La Colline de Fanta" cûa nhà væn Duyên Anh, thuÆt låi sÓ phÆn hÄm hiu cûa SÖn, m¶t th¢ng bé MÏ lai bÎ b¡t h†c tÆp lao Ƕng khi miŠn Nam søp ǰ; O Quatrilho cûa Ba Tây; và L’Uomo Delle Stelle (The Star Maker), phim m§i nhÃt cûa Çåo diÍn Ý lØng danh Giuseppe Tornatore, ngÜ©i Çã tØng Çoåt giäi "Oscar" v§i Cinema Paradiso (2026), nói vŠ m¶t tên lÜ©ng gåt chuyên ki‰m sÓng b¢ng cách måo nhÆn là ngÜ©i Çi tìm tài næng m§i (talent scout) cho các hãng phim. Tܪng cÛng nói thêm, Antonia’s Line Çã ÇÜ®c trình chi‰u trong Çêm Khai Måc cûa Cinequest và Dust of Life ÇÜ®c trình chi‰u tåi ñ.H.ñ.A. QuÓc T‰ San Francisco næm rÒi. HiŒn nay, Antonia’s Line và The Star Maker Çang ÇÜ®c trình chi‰u tåi các råp ÇÎa phÜÖng.

ñúng theo s¿ d¿ Çoán cûa nhiŠu ngÜ©i, chú tÜ®ng vàng "Oscar" Çã l†t vào tay Marleen Gorris, n» Çåo diÍn cûa Antonia’s Line trong Çêm phát giäi thÙ Hai, 25 tháng Ba vØa qua. NhÜng may m¶t ÇiŠu, lÀn này Marleen Gorris không b¡t chܧc theo Çåo diÍn Nga Nikita Mikhalkov trong bu°i lÍ phát giäi næm rÒi, bÒng thêm cô con gái Nadia lên sân khÃu Nj nhÆn lãnh giäi "Oscar" cho Burnt by the Sun.

CuÓi cùng, sau Çây là phÀn dành cho các bån thích "trivia." VŠ sÓ phim ÇÜ®c tuy‹n ch†n vào vòng chung k‰t cûa giäi "Oscar" cho "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt," Pháp là quÓc gia chi‰m k› løc v§i 28 phim, theo sau là Ý v§i 25 phim (k‹ luôn næm nay), và hång ba là Tây Ban Nha v§i 15 phim. VŠ sÓ phim th¡ng giäi, Pháp và Ý ÇÜ®c x‰p ÇÒng hång nhÃt v§i t°ng sÓ 12 phim (trong Çó Çã tính ba phim Çoåt giäi Special/Honorary Awards), sau Çó Thøy ñi‹n, Liên Xô (hay C¶ng Hòa Nga sau này), và NhÆt Bän ÇÒng hång nhì v§i ba "Oscars" th¡ng ÇÜ®c. Riêng NhÆt Bän, ba "Oscars" này NJu là giäi "Special/Honorary Awards."

N‰u không k‹ ljn The Dear Hunter (Best Picture & Best Director, 2026) và Platoon (Best Picture & Best Director, 1986) là hai phim n°i ti‰ng có chû NJ vŠ Chi‰n Tranh ViŒt Nam, khi nói vŠ nh»ng phim có liên quan ít nhiŠu ljn ViŒt Nam mà chú tÜ®ng vàng "Oscar" ghé m¡t ljn, ngoài Mùi ñu ñû Xanh nhÜ Çã NJ cÆp ª trên, ta phäi nh¡c ljn Indochine, trong mùa "Oscar" lÀn thÙ 65 (1992) Çã Çoåt giäi "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt" và Catherine Deneuve cÛng ÇÜ®c NJ nghÎ giäi "Best Actress." Indochine k‹ låi mÓi tình tay ba gi»a Catherine Deneuve, Phåm ñan Linh trong vai cô con nuôi Camille, và Vincent Perez trong vai ngÜ©i sï quan hào hoa, v§i bÓi cänh cûa nh»ng næm tháng chi‰n tranh khi nŠn thÓng trÎ cûa Th¿c Dân Pháp tåi ñông DÜÖng s¡p tàn røi. Mong r¢ng trong m¶t tÜÖng lai thÆt gÀn, nh»ng ngÜ©i làm phim ViŒt Nam, nhÃt là nh»ng ngÜ©i trÈ hiŒn Çang sÓng tåi häi ngoåi, bi‰t Çem các ki‰n thÙc kÏ thuÆt ÇiŒn änh tân kÿ h†c ÇÜ®c tåi xÙ ngÜ©i, hòa h®p v§i tâm tình dÎu dàng và sâu s¡c cûa ngÜ©i ViŒt Nam Nj làm thành nh»ng cuÓn phim bÃt hû xÙng Çáng v§i giäi "Oscar."


| Issue 506 | VIET Magazine Home Page | Online Subscription |