NGUY•N XUÂN NAM
Có lÀn, tôi có dÎp h®p tác v§i m¶t công ty MÏ trong công viŒc thæm dò š ki‰n cûa hÖn 1000 ngÜ©i ViŒt qua ÇiŒn thoåi vŠ nh»ng vÃn NJ mà ngÜ©i ViŒt tåi Hoa Kÿ quan tâm. Sau khi thæm dò š ki‰n, tôi låi có dÎp trao Ç°i v§i công ty này và ÇÜ®c bi‰t r¢ng giáo døc là vÃn NJ mà Çåi Ça sÓ ngÜ©i ViŒt chúng ta quan tâm nhÃt, vÜ®t lên h£n so v§i nh»ng quan tâm khác nhÜ công æn viŒc làm, bæng Çäng...

NhiŠu phø huynh ViŒt Nam tåi Hoa Kÿ suy nghï r¢ng mình sang Çây ª vào tu°i x‰ chiŠu, ngôn ng» chÜa giÕi, tài næng låi không phù h®p v§i yêu cÀu công æn viŒc làm cûa ngÜ©i MÏ, cho nên Çâu có mong gì thành công cho chính mình và hÀu h‰t NJu mong, hy v†ng r¢ng con cái së h†c hành, lÃy b¢ng cÃp Nj ti‰n thân trong xã h¶i Hoa Kÿ. Trong suy nghï Çó, chuy‰n vÜ®t biên næm nào sang MÏ là m¶t hành trình còn mang š nghïa du h†c.

ChuyŒn h†c hành là vÃn NJ quan tâm l§n nhÃt cûa ngÜ©i ViŒt tåi häi ngoåi, th‰ nhÜng th¿c chÃt giáo døc mà chúng ta hay con em chúng ta nhÆn ÇÜ®c, thu nåp ÇÜ®c tåi Hoa Kÿ nhÜ th‰ nào? Giáo døc, h†c l¿c có tÜÖng Ùng v§i b¢ng cÃp hay h†c vÎ không?

Trong bài vi‰t này, chúng tôi không có š ÇÎnh bàn sâu vŠ viŒc so sánh b¢ng cÃp (diplomas) và th¿c tài ª m†i cÃp h†c, ª m†i cÃp b¢ng mà chÌ chú tr†ng nhiŠu hÖn vŠ mänh b¢ng trung h†c tåi Hoa Kÿ và th¿c trång trí thÙc cÛng nhÜ tay nghŠ cûa nh»ng h†c sinh có mänh b¢ng trung h†c (hay tú tài nhÜ ª ViŒt Nam).

RT TÚ T€I, ANH ñI TRUNG S¸, EM Ÿ NH€...
Trܧc khi bàn vŠ mänh b¢ng trung h†c hay tú tài MÏ, chúng tôi muÓn nh¡c låi Çôi chút vŠ chuyŒn mänh b¢ng tú tài cûa ViŒt Nam ngày xÜa. Có khi ngày xÜa Ãy chÌ là hÖn 20 næm trܧc, nh»ng ngày trܧc 2026.

Th©i Ãy, chúng ta thÜ©ng hay nghe câu hát "thÆt hài và cÛng thÆt chua xót" là: "R§t tú tài anh Çi trung sï, em ª nhà lÃy MÏ nuôi con." R§t tú tài là không ÇÜ®c chính quyŠn miŠn Nam lúc Ãy gia hån miÍn dÎch Nj ti‰p tøc theo Çu°i viŒc h†c, mà phäi vào quân trÜ©ng... Tuy buÒn vì thi hÕng nhÜ vÆy, th‰ nhÜng cÛng có chút NJn bù là nh»ng ngÜ©i bÎ r§t cÛng ÇÜ®c Çeo lon trung sï, chÙ không phäi binh nhì. N‰u bån ÇÆu mà không muÓn h†c ti‰p mà vào quân Ƕi thì ÇÜ®c hܪng quân hàm sï quan, là khªi ÇÀu s¿ nghiŒp làm quan.

N‰u không phäi Çi vào con ÇÜ©ng quân nghiŒp, ngÜ©i có mänh b¢ng tú tài, mänh b¢ng trung h†c, n‰u Çi làm thì thÜ©ng có ÇÎa vÎ trong công sª hay trong xã h¶i.

TØ Çó, chúng ta có th‹ nhÆn thÃy r¢ng mänh b¢ng trung h†c ngày xÜa có giá trÎ khá cao và mänh b¢ng trung h†c là m¶t trong nh»ng thܧc Ço vŠ trình Ƕ th¿c h†c, h†c l¿c và khä næng Ùng døng trình Ƕ h†c l¿c vào Ç©i sÓng cÛng khá cao.

Có ngÜ©i cho r¢ng ngày xÜa ít trÜ©ng h†c và ít ngÜ©i Çi h†c nên mänh b¢ng, dù chÌ là trung h†c, cÛng là hi‰m và quš. Không giÓng nhÜ bây gi©, ai cÛng có trình Ƕ trung h†c hay mänh b¢ng tú tài.

Th‰ nhÜng, dù nói gì Çi n»a, h†c vÎ tú tài ngày xÜa phÀn nào phän ánh ÇÜ®c th¿c h†c hay h†c l¿c cûa h†c sinh.

THC TRNG HC LC "TÚ T€I" M³ ñANG B ñÁNH GIÁ QUÁ THƒP
Trên báo The San Jose Mercury News, trong møc Opinion, m¶t loåt bài xã luÆn và quan Çi‹m phê phán nŠn giáo døc thi‰u "tiêu chuÄn" (standards), h†c l¿c kém xa v§i h†c vÎ cûa các nhà trÜ©ng tåi Hoa Kÿ. Nh»ng bài Çó có NJ t¿a nhÜ "Real World Has Standards; So Should Schools," hay "Today’s Diplomas Don’t Mean Much To Employers" hay "How Well Prepared Are Students?" hay "What a School Should Do" và "See Workers Read".

N¶i dung chính cûa nh»ng bài nói trên là trình Ƕ (ki‰n thÙc lÅn tay nghŠ) thÃp cûa h†c sinh Çã làm cho mänh b¢ng tú tài mÃt giá trÎ và mÃt Çi s¿ tín nhiŒm cûa gi§i chû nhân các công ty thuê mܧn nhân viên.

X‚ HI K² VNG Gµ N÷I MNH BŽNG TRUNG HC?
Ngay trong câu mª ÇÀu bài xã luÆn có t¿a NJ "Real World Has Standards; So Should Schools" có Çoån: "B¢ng tú tài phäi xác nhÆn trình Ƕ am hi‹u nh»ng khä næng (kÏ næng) và ki‰n thÙc cæn bän, chÙ không phäi chÌ là s¿ hiŒn diŒn trong trÜ©ng trung h†c. ñiŠu này lë ra không phäi là š ki‰n tranh luÆn, nhÜng trái låi, nó là."

Ngay cä ThÓng ÇÓc Pete Wilson cûa ti‹u bang California và Delaine Eastin -ngÜ©i phø trách ngành giáo døc công lÆp cûa ti‹u bang California- cÛng bày tÕ cùng m¶t lÆp trÜ©ng: MuÓn mänh b¢ng tú tài cûa ti‹u bang phäi g¡n ch¥t v§i s¿ thông hi‹u cæn bän cûa các kÏ næng và ki‰n thÙc.

NhiŠu ngÜ©i trong Çó có Delaine Eastin lên án vŠ nŠn giáo døc trung h†c cûa Hoa Kÿ nói chung, và cûa California nói riêng, vì nŠn giáo døc trung h†c tåi Hoa Kÿ không có tiêu chuÄn h†c l¿c mà trái låi chú tr†ng vào s¿ hiŒn diŒn trong trÜ©ng h†c: "Chúng ta là quÓc gia duy nhÃt trên trái ÇÃt này phát b¢ng cÃp chÌ vì h†c sinh ngÒi trên gh‰ nhà trÜ©ng trung h†c ÇÜ®c bÓn næm" (we’re the only nation on Earth that gives a diploma for sitting in a chair for four years).

NhÜ th‰, tiêu chuÄn là gì? Bài xã luÆn nói trên cûa báo The San Jose Mercury News vi‰t nhÜ sau: "Standards can mean just about anything -or nothing. To qualify students for a job or a place in college, standards must be teachable and testable. They must focus on skills and knowledge, not on personalities and feelings. They must be relevant and rigorous..." (Tiêu chuÄn có nghïa là bÃt cÙ ÇiŠu gì -ho¥c ch£ng có ÇiŠu gì cä. ñ‹ h†c sinh tìm ÇÜ®c viŒc làm hay ÇÜ®c thâu nhÆn vào trÜ©ng Çåi h†c, tiêu chuÄn phäi là ÇiŠu có th‹ dåy ÇÜ®c và có th‹ ki‹m tra ÇÜ®c. Tiêu chuÄn giáo døc phäi nhÃn månh ljn các kÏ næng và ki‰n thÙc, không phäi vŠ nhân cách và tình cäm. Tiêu chuÄn giáo døc phäi tÜÖng Ùng, h®p lš và khoa h†c...). NhÜ vÆy, tiêu chuÄn giáo døc là nh»ng gì có th‹ dåy ÇÜ®c, ki‹m tra ÇÜ®c, Çánh giá ÇÜ®c nhÜ ki‰n thÙc và kÏ næng.

Trong th¿c t‰, các công ty thÜ©ng thuê mܧn công nhân có khä næng džc ÇÜ®c các sách hܧng dÅn kÏ thuÆt, džc ÇÜ®c các sÖ ÇÒ bi‹u ÇÒ, vi‰t ÇÜ®c các bän tÜ©ng trình, có khä næng bàn thäo các vÃn NJ theo nhóm, dùng toán Nj giäi các vÃn NJ và có š chí theo Çu°i h†c nh»ng kÏ næng m§i.

H£n nhiên, gi§i chû nhân cûa các công ty Çâu có muÓn trÜ©ng h†c Çào tåo cho h†c sinh nh»ng kÏ næng chuyên môn hËp mà h† mong muÓn thu nhÆn nh»ng h†c sinh có cæn bän ki‰n thÙc và phÜÖng pháp áp døng ki‰n thÙc h†c ÇÜ®c tØ trong nhà trÜ©ng Nj hoàn thành công viŒc ÇÜ®c giao. Lš do mà gi§i chû nhân không muÓn h†c sinh có nh»ng kÏ næng chuyên môn hËp bªi vì hiŒn nay s¿ thay Ç°i công viŒc tæng nhanh, kÏ næng cÛ nhanh chóng trª nên låc hÆu và hÖn n»a, các công ty còn có nh»ng chÜÖng trình huÃn luyŒn công nhân.

ñây là nh»ng tiêu chuÄn giáo døc vì nó là nh»ng yêu cÀu tØ th¿c t‰ mà nh»ng yêu cÀu này là nh»ng n¶i dung có th‹ dåy ÇÜ®c và Çánh giá ÇÜ®c. TrÜ©ng h†c là nÖi Çào tåo cho h†c sinh nh»ng tiêu chuÄn mà th¿c t‰ xã h¶i cÀn. H†c sinh tÓt nghiŒp phäi chÙng tÕ mình có Çû nh»ng næng l¿c Çó; n‰u không, mänh b¢ng chÌ là m¶t tÃm giÃy chÙng nhÆn th©i gian "mài ÇÛng quÀn" trên gh‰ nhà trÜ©ng mà thôi, không có h†c l¿c tÜÖng Ùng v§i h†c vÎ.

N‰u chÃp nhÆn m¶t cæn bän luÆn nhÜ th‰, chúng ta thÃy r¢ng h†c sinh tÓt nghiŒp trung h†c phäi Çáp Ùng các yêu cÀu, nh»ng tiêu chuÄn cûa th‰ gi§i thÆt Nj ki‰m ÇÜ®c viŒc làm ho¥c là không th‹ nào ki‰m ÇÜ®c công viŒc có ÇÒng lÜÖng hÆu hï.

HÀu h‰t h†c sinh NJu thông minh Çû Nj Çáp Ùng nh»ng tiêu chuÄn h†c l¿c n‰u h† hi‹u r¢ng nh»ng tiêu chuÄn Çó thÆt là cÀn thi‰t cho h† Nj ki‰m ÇÜ®c viŒc làm hay ÇÜ®c nhÆn vào các trÜ©ng Çåi h†c có ti‰ng.

Không Çåt ÇÜ®c nh»ng tiêu chuÄn cÀn thi‰t Çó, cánh cºa vào trÜ©ng Çåi h†c l§n hay tìm ÇÜ®c viŒc Çàng hoàng có ÇÒng lÜÖng hÆu hï bÎ khép låi.

Tuy vÆy, không phäi ai cÛng ÇÒng š v§i yêu cÀu h†c l¿c phäi tÜÖng Ùng v§i h†c vÎ hay v§i ki‰n thÙc và kÏ næng phäi sóng Çôi v§i mänh b¢ng. Trong nh»ng nhóm phän ÇÓi vÃn NJ yêu cÀu tiêu chuÄn hóa b¢ng cÃp, ngÜ©i ta chú š nhiŠu ljn nh»ng h†c sinh gÓc Phi Châu hay gÓc Châu MÏ La Tinh. Lš luÆn chÓng tiêu chuÄn hóa b¢ng cÃp nhÜ sau: V§i yêu cÀu tiêu chuÄn cao, nh»ng h†c sinh này së thi hÕng và nhÜ vÆy, së khó tìm viŒc hÖn. Và m¶t sÓ ngÜ©i nào Çó còn tin r¢ng: "a no-standards diploma is better than no diploma at all" (Thà có b¢ng cÃp mà không có tiêu chuÄn h†c l¿c gì còn hÖn là không có b¢ng). Quan niŒm "có còn hÖn không" này ÇÜ®c ûng h¶ bªi m¶t sÓ gia Çình nghèo, các phø huynh gÓc Phi Châu và châu MÏ La Tinh bªi nhiŠu ngÜ©i nghï r¢ng "poor kids can’t learn" (trÈ em nghèo không th‹ h†c) nhÜ Delaine Eastin Çã nói.

THC TRNG MNH BŽNG TRUNG HC CÑA HOA K² TH N€O?
ñ†c qua bài báo cûa Joanne Jacobs trên báo San Jose Mercury News nói trên, chúng ta hình dung m¶t bÙc tranh toàn cänh không mÃy sáng sûa cûa nŠn giáo døc Hoa Kÿ.

Trong m¶t cu¶c thæm dò gÀn Çây cûa Public Agenda, gÀn nhÜ m¶t nºa sÓ ngÜ©i trä l©i cho bi‰t r¢ng viŒc có ÇÜ®c mänh b¢ng tú tài tØ m¶t trÜ©ng trung h†c ÇÎa phÜÖng không hŠ bäo Çäm cho h†c sinh Çó m¶t s¿ thông hi‹u ki‰n thÙc cæn bän. CÛng nhÜ câu nhÆn xét n°i ti‰ng cûa giám ÇÓc ngành giáo døc công lÆp cûa ti‹u bang California, Delaine Eastin, khi nói r¢ng: "Chúng ta là quÓc gia duy nhÃt trên trái ÇÃt này phát b¢ng cÃp chÌ vì h†c sinh ngÒi trên gh‰ nhà trÜ©ng trung h†c ÇÜ®c bÓn næm". Nhìn chung, h†c l¿c cûa h†c sinh trung h†c Hoa Kÿ không th‹ hiŒn ÇÜ®c yêu cÀu hay tiêu chuÄn công viŒc.

TØ th¿c trång này, thÜ©ng có hai cách mà các công ty phäi Ùng phó khi thuê mܧn nhân viên.

Cách thÙ nhÃt là các công ty trܧc khi quy‰t ÇÎnh tuy‹n nhÆn nhân viên Çã gån l†c kÏ h†c l¿c cûa nhân viên qua cách thÄm ÇÎnh riêng cûa mình. Thông thÜ©ng, không có công ty nào yêu cÀu ngÜ©i n¶p ÇÖn xin viŒc phäi n¶p hÒ sÖ phi‰u Çi‹m hay b¢ng cÃp ngoåi trØ trong m¶t sÓ hoàn cänh Ç¥c biŒt nhÜ b¢ng cÃp là m¶t yêu cÀu liên quan tr¿c ti‰p ÇÓi v§i công viŒc làm bªi n‰u công ty yêu cÀu b¢ng cÃp m¶t cách không phù h®p, công ty Çó có th‹ bÎ kiŒn vì t¶i "unlawful discrimination" (s¿ kÿ thÎ bÃt h®p pháp). Chính vì vÆy, Nj bäo Çäm cho s¿ an toàn cÀn thi‰t, nhiŠu công ty Çã NJ ra hŒ thÓng thÄm ÇÎnh riêng cûa mình Nj Ço h†c l¿c cûa ngÜ©i xin viŒc. Gi§i lãnh Çåo cûa Business Roundtable còn cho bi‰t r¢ng hÖn m¶t nºa sÓ ngÜ©i n¶p ÇÖn xin viŒc Çã thi r§t bài thi tuy‹n døng v§i trình Ƕ Çòi hÕi khä næng džc chÌ ª l§p 7 ho¥c là l§p 8 mà thôi. HÀu h‰t nh»ng ngÜ©i n¶p ÇÖn có b¢ng tú tài và m¶t sÓ còn có b¢ng tÓt nghiŒp cao Ç£ng (hay Çåi h†c c¶ng ÇÒng). Ông Jerry Jacobs, lãnh Çåo cûa hãng Pacific Telesis, còn cho bi‰t: "Nh»ng ÇiŠu mà tôi còn nghe ÇÜ®c ª Business Roundtable là thÜ©ng thÜ©ng gi§i chû nhân còn yêu cÀu b¢ng Çåi h†c chÌ Ç‹ bäo Çäm r¢ng ngÜ©i ÇÜ®c thuê có khä næng bi‰t džc thông vi‰t thåo mà thôi."

Ngoài nh»ng trÜ©ng h®p trên, chúng ta còn có m¶t vài ví dø khác nhÜ trÜ©ng h®p hãng Nynex và Ameritech. Hãng Nynex muÓn tuy‹n 2026 nhân viên, nhÜng Çã cho ki‹m tra ki‰n thÙc ljn 60 ngàn ngÜ©i n¶p ÇÖn. Hãng Ameritech thuê m¶t trong mÜ©i ngÜ©i mà hãng này phÕng vÃn. SÓ còn låi không Çû trình Ƕ vÜ®t qua kÿ ki‹m tra cæn bän trong môn džc, vi‰t, toán và luÆn lš cæn bän.

Ông Louis Gerstner, m¶t CEO cûa hãng IBM, còn than r¢ng: "Chúng tôi có th‹ dåy h† nh»ng gì h† cÀn Nj ÇiŠu khi‹n chi‰c máy ho¥c phát tri‹n k‰ hoåch ti‰p thÎ. ñiŠu Çã gi‰t chúng tôi là phäi dåy h† džc, tính toán... và suy nghï."

Th¿c trång là nhÜ th‰. Cho nên, dù có b¢ng cÃp, nhÜng không có h†c l¿c thÆt s¿ thì không th‹ vÜ®t qua các kÿ thi sát håch tuy‹n døng mà các công ty NJ ra.

NhÜ th‰, m¶t trong nh»ng vÃn NJ rÃt cæn bän là phäi cÓ g¡ng h†c thÆt Çàng hoàng Nj có ki‰n thÙc thÆt, h†c l¿c thÆt, chÙ không phäi ngÒi mài ÇÛng quÀn trên gh‰ nhà trÜ©ng cho Çû næm tháng Nj lÃy mänh b¢ng. Không nh»ng h†c sinh tÓt nghiŒp trung h†c, nh»ng cô cÆu tú m§i có tình trång nhÜ th‰ này, mà m¶t sÓ ngÜ©i l§n có khi cÛng chåy theo "b¢ng cÃp", chåy theo "h†c vÎ", tìm m†i cách Nj có b¢ng "masters", "doctors"... dù h†c trÜ©ng "xóm" hay trÜ©ng "làng" mà không Ç¥t n¥ng vÃn NJ h†c l¿c.

Cæn "bŒnh sính b¢ng" có khi không t¿ tåo thêm giá trÎ cho mình mà còn änh hܪng xÃu ljn các th‰ hŒ sau bªi thay vì chú tr†ng th¿c chÃt, h†c l¿c låi chú tr†ng b¢ng cÃp, dù là b¢ng cÃp tØ tên trÜ©ng mà không dám nêu ra.

Cách thÙ hai mà các công ty phäi Ùng phó trܧc tình trång h†c l¿c kém cûa nh»ng ngÜ©i m§i ÇÜ®c tuy‹n vào là s¿ Çào tåo b° sung, s¿ huÃn luyŒn bù (remedial training). Tình trång này ngày càng gia tæng. Vào næm 2026, chÌ có 4% công ty cung cÃp dÎch vø huÃn luyŒn bù cho nhân viên, th‰ nhÜng con sÓ này Çã lên ljn 20% vào næm 1994.

Viên CEO cûa Motorola cho bi‰t công ty này bÕ ra 1350 MÏ kim Nj Çào tåo b° sung cho m‡i công nhân nh»ng ki‰n thÙc cæn bän.

Dï nhiên, không m¶t cÖ sª thÜÖng måi nhÕ nào có th‹ chÎu n°i chi phí này, do vÆy, nh»ng cÖ sª này ngåi nhÆn nh»ng h†c sinh m§i ra trÜ©ng.

MT V€I SUY NGH¸
Sau khi tham khäo nh»ng tài liŒu liên quan ljn vÃn NJ th¿c h†c cûa h†c sinh có b¢ng trung h†c ngày càng suy giäm, ngày càng tøt hÆu, chúng ta thÃy r¢ng th¿c trång này cÀn phäi thay Ç°i. Giai Çoån h†c hành cho ra ngô ra khoai phäi b¡t ÇÀu tØ l§p m¶t chÙ không phäi tØ næm thÙ nhÃt Çåi h†c. Phø huynh ViŒt Nam vÓn dï n°i ti‰ng quan tâm vŠ viŒc h†c cûa con cái càng thÃy vÃn NJ này thÆt nghiêm tr†ng hÖn và hܧng dÅn con cái phù h®p hÖn.

NhÆn xét thÙ hai là các công ty thuê ngÜ©i, n‰u có Çòi hÕi b¢ng cÃp Çi n»a, b¢ng cÃp Çó phäi có š nghïa thÆt s¿, phäi có h†c l¿c chí ít là phäi tÜÖng xÙng v§i b¢ng cÃp. Có khi ngÜ©i l§n cÛng tránh tình trång "mua b¢ng" cho oai mà ÇiŠu này cÛng có änh hܪng tiêu c¿c cho con cái sau này. Chính Maureen DiMarco, m¶t cÓ vÃn giáo døc cûa ThÓng ÇÓc, cÛng nói r¢ng "seat-time-only diploma" (b¢ng cÃp nh© ngÒi Çû th©i gian trong trÜ©ng) ch£ng giúp ích gì cho h†c sinh cÛng nhÜ cho công ty. Cä thÓng ÇÓc Pete Wilson và Eastin cÛng NJu muÓn b¢ng cÃp phäi là m¶t bi‹u hiŒn cûa th¿c h†c. Pete Wilson NJ nghÎ "B¢ng cûa ThÓng ñÓc" và Eastin NJ nghÎ b¢ng Golden State Diploma Nj xác lÆp giá trÎ thÆt s¿ cûa mänh b¢ng d¿a vào th¿c h†c, Çáp Ùng ÇÜ®c tiêu chuÄn cao trong các môn h†c. Chính Jacobs cÛng nói r¢ng: "N‰u chúng ta có b¢ng trung h†c dù theo ki‹u gì chæng n»a mà mänh b¢ng Çó g¡n v§i tiêu chuÄn cao thì thÆt là m¶t bܧc ti‰n nhäy v†t. ñó là chuyŒn cûa xã h¶i. Trong phåm vi gia Çình, n‰u chúng ta giáo døc và huÃn luyŒn con em theo tinh thÀn tôn tr†ng sª h†c, con em chúng ta së có khä næng cao hÖn Nj cånh tranh trong m¶t xã h¶i ÇÀy cånh tranh này.

Bên cånh nhà trÜ©ng, phø huynh là ngÜ©i góp phÀn Çáng k‹ trong viŒc h†c cûa con em. Theo Eastin, phø huynh cÀn "trao Ç°i v§i các em nh»ng gì mà các em cÀn Nj thành công." VÎ giám ÇÓc giáo døc công lÆp cûa ti‹u bang này còn nói thêm: "Tôi chán ljn tÆn c° khi nghe chuyŒn r¢ng con cái tôi lÃy ÇÜ®c b¢ng (h†c vÎ) và không th‹ džc ÇÜ®c b¢ng Çó (h†c l¿c)."

H†c vÎ hay mänh b¢ng cÛng là m¶t ÇiŠu cÀn, nhÜng cái cÀn hÖn vÅn là h†c l¿c hay th¿c chÃt bªi nhÜ Joanne Jacobs vi‰t ngay t¿a NJ "Today’s Diploma don’t Mean Much To employers" (b¢ng cÃp ngày nay không có giá trÎ l¡m ÇÓi v§i các công ty."