VN ñ HAI GIÁ
TI VIT NAM
LTS: Tåi Vit Nam hin áp døng hai giá: m¶t giá cho ngÜ©i trong nܧc và m¶t giá khác (thÜ©ng cao hÖn) dành cho ngÜ©i ngoåi quÓc và Vit kiu. Ví dø, giá vé máy bay khÙ hÒi Sài Gòn-Hà N¶i là 1,300,000 ÇÒng (khoäng 125 Çô-la) cho ngÜ©i Vit trong nܧc và là 330 Çô-la dành cho ngÜ©i ngoåi quÓc. S¿ phân bit giá này có nhiu kin khác nhau và gây tranh luÆn. Dܧi Çây là hai kin trên t© TBKTSG (Th©i Báo Kinh T Sài Gòn) mà chúng tôi trích Çæng låi nguyên væn cho qu Ƕc giä tham khäo. M¶t kin cûa tin sï LÜÖng H»u ñÎnh tØ trong nܧc và kin gnÜ®c låi cûa ông Lâm Bá Châu, chû tÎch H¶i ngÜ©i Vit yêu nܧc (hay thân v§i chính quyn Vit Nam hin nay) tåi Pháp. Bên cånh 2 kin này, nhiu ngÜ©i ngoåi quÓc sau khi Çi du lÎch Vit Nam trª v, Çã than phin nhiu v s¿ phân bit giá cä (price discrimination) tåi Vit Nam. Trong loåt bài _In search of Beauty - North Viet Nam_ trong møc du lÎch trên báo San Jose Mercury News (ngày 25/2/96), các k giä báo này cÛng than phin vè ván Ç hai giá này.
Ý KIN CÑA TIN S¸ LÐ÷NG H U ñNH: VIT KIU HAY NGOI KIU MUA HNG VI GIÁ CAO H÷N DÂN TRONG NÐC KHÔNG PHI L ñIU PHI LÝ
Trên TBKTSG ngày 29-6-2026, møc S° tay, ông Ninh Bình ÇÜa ra hin tÜ®ng Vit kiu hay ngoåi kiu thÜ©ng phäi mua nhiu m¥t hàng v§i giá cao hÖn ngÜ©i trong nܧc. ñây không phäi là Çiu phi l, mà cái l cûa nó n¢m trong quy ch ngoåi kiu, thu¶c phåm vi quÓc t tÜ pháp. Chúng tôi xin trình bày tóm t¡t nhÜ sau:
1. QUC TCH và NGOI KIU
QuÓc tÎch là s®i dây pháp l nÓi lin m¶t công dân v§i t° quÓc cûa mình. TØ quan h pháp l Ãy së có nh»ng quyn l®i và nghïa vø, thí dø nhÜ phäi Çóng thu Ç nhà nܧc có ngân sách Çiu hành guÒng máy hành chính, lao Ƕng nghïa vø Ç xây d¿ng t° quÓc, nam công dân phäi thi hành nghïa vø quân s¿ Ç Çäm bäo an ninh t° quÓc... NgÜ®c låi, nhà nܧc së bäo v công dân cûa mình trên toàn th gi§i, thông qua tòa Çåi sÙ.
TØ quÓc tÎch së có khái nim kiu dân: khi m¶t ngÜ©i mang quÓc tÎch nܧc này mà sÓng trên lãnh th° nܧc khác, thì gi là kiu dân. Thí dø ngÜ©i có quÓc tÎch nܧc ngoài, sÓng trên lãnh th° Vit Nam thì gi là ngoåi kiu, ngÜ©i Vit Nam sÓng trên lãnh th° nܧc ngoài thì gi là Vit kiu. Khái nim kiu dân dùng Ç phân bit v§i ngÜ©i bän xÙ, là nh»ng ngÜ©i mang quÓc tÎch quÓc gia mà h Çang sÓng.
2. QUY CH NGOI KIU
Vì ngoåi kiu khác v§i ngÜ©i bän xÙ, nên v m¥t quÓc t tÜ pháp có nh»ng quy ÇÎnh riêng cho ngoåi kiu. Chúng ta có th xp làm ba loåi quy ch:
- Quy ch ngoåi kiu ÇÜ®c Üu tiên hÖn ngÜ©i bän xÙ. ñó là quy ch th©i Ç quÓc thu¶c ÇÎa. Thí dø th©i Pháp thu¶c, khi có tranh chÃp gi»a m¶t ngÜ©i Vit Nam và ngÜ©i Pháp, thì tòa án Pháp ª Vit Nam së xét xº. Tòa án Vit Nam chÌ ÇÜ®c xét xº nh»ng tranh chÃp gi»a ngÜ©i Vit Nam v§i nhau.
- Quy ch ngoåi kiu và ngÜ©i bän xÙ bình Ç£ng. Quy ch này thÜ©ng ÇÜ®c th hin qua các hip ܧc song phÜÖng: hai quÓc gia cam kt së ÇÓi xº bình Ç£ng kiu dân nܧc này nhÜ là ngÜ©i bän xÙ. NhÜng chÌ bình Ç£ng v quyn l®i kinh t, chÙ không bao gi© bình Ç£ng v quyn l®i chính trÎ.
- Quy ch ngÜ©i bän xÙ Üu tiên hÖn. ñây là quy ch thÜ©ng áp døng cho các quÓc gia muÓn bäo v l®i ích kinh t cho ngÜ©i bän xÙ: nhÜ vic ngoåi kiu có th bÎ cÃm làm m¶t sÓ ngh chÌ dành riêng cho ngÜ©i bän xÙ. V m¥t tình cäm, ngÜ©i bän xÙ g¡n bó v§i quê hÜÖng mình hÖn là ngoåi kiu. V l, ngÜ©i bän xÙ Çóng góp thu, lao Ƕng công ích, thi hành nghïa vø quân s¿... trong khi ngoåi kiu chuyn l®i tÙc cûa h v nܧc h. NgÜ©i Vit Nam sÓng ª t° quÓc có ràng bu¶c v nghïa vø và trách nhim ÇÓi v§i ÇÃt nܧc khác Vit kiu. VÆy nu ngoåi kiu t§i Vit Nam có mua hàng giá cao hÖn ngÜ©i bän xÙ thì cÛng h®p l thôi."
Ý KIN CÑA ÔNG LÂM BÁ CHÂU (Chû tÎch H¶i ngÜ©i Vit tåi Pháp)
"Trܧc tiên, tôi ÇÒng v§i tin sï danh tØ "kiu" dùng cho nh»ng ngÜ©i làm æn sinh sÓng trên m¶t nܧc mà h ÇÎnh cÜ ho¥c cÜ ngø, thí dø Pháp kiu ª Vit Nam và Vit kiu ª Pháp. ñÙng v m¥t pháp l, bÃt luÆn ngoåi kiu ª Vit Nam ho¥c Vit kiu ª m¶t nܧc nào trên th gi§i Çu phäi tuân theo luÆt pháp cûa nܧc mình Çang ª, có quyn l®i nhÜng ÇÒng th©i phäi có nghïa vø, trØ nghïa vø quân s¿. ñã qua rÒi th©i kÿ th¿c dân ho¥c bán th¿c dân.
Ngoåi kiu vào du lÎch các nܧc trên th gi§i khi mua hàng hóa không chÌ trä cùng m¶t giá v§i ngÜ©i bän xÙ mà nhiu khi còn ÇÜ®c Üu Çãi, miÍn thu b¶i thu (TVA). Có phäi vì th mà ta cho vic ÇÓi xº ÇÓi v§i h khác ngÜ©i bän xÙ không? Có chèn ép ngÜ©i bän xÙ không? Hoàn toàn không, vì ngÜ©i Çi du lÎch tiêu xài ngoåi t månh (Ç°i ra tin bän xÙ) và nܧc sª tåi dùng ngoåi t là m¶t trong nh»ng nguÒn thu Ç phát trin kinh t, nâng cao Ç©i sÓng nhân dân, vÃn Ç có qua có låi chÙ không nên nhìn ÇÖn thuÀn trä cùng m¶t giá là Üu Çãi ngoåi kiu ho¥c Vit kiu ª nܧc ngoài v thæm gia Çình và quê hÜÖng.
Tôi chÜa muÓn tranh luÆn v vÃn Ç hai giá: m¶t giá cho ngÜ©i ngoåi quÓc và Vit kiu cao hÖn và m¶t giá cho ngÜ©i bän xÙ, m¥c dù ngÜ©i ngoåi quÓc và Vit kiu khi vào Vit Nam không phäi chÌ tham quan th¡ng cänh ho¥c thæm gia Çình mà còn mang theo tiêu xài m¶t sÓ ngoåi t Çáng k.
Tôi chÌ khung vào quan nim cûa tin sï v "Vit kiu." Khi tin sï vit "ngÜ©i VN sÓng ª t° quÓc có ràng bu¶c v nghïa vø và trách nhim ÇÓi v§i ÇÃt nܧc khác Vit kiu," tôi không rõ tin sï có theo dõi phong trào yêu nܧc cûa ÇÒng bào VN ª nܧc ngoài trܧc Cách mång tháng Tám, trong nh»ng næm kháng chin bäo v Ƕc lÆp, thÓng nhÃt t° quÓc và sau này khi hòa bình lÆp låi trên ÇÃt nܧc VN không? C¶ng ÇÒng ngÜ©i VN ª nܧc ngoài mang quÓc tÎch ngoåi quÓc vì Çiu kin làm æn sinh sÓng nhÜng bao gi© vÅn nh§ mình là ngÜ©i VN. Tin sï có phân bit ÇÜ®c quÓc tÎch và quÓc hÒn không? ñÃy là tôi chÜa nói Çn nh»ng ngÜ©i tuy xa t° quÓc hàng mÃy chøc næm tr©i vÅn gi» quÓc tÎch Vit Nam.
Không phäi t¿ nhiên mà "Ban Vit Kiu" Ç°i thành "Ñy ban v ngÜ©i Vit Nam ª nܧc ngoài." Các nhà lãnh Çåo VN luôn luôn xem ngÜ©i VN ª nܧc ngoài là m¶t b¶ phÆn kh¡ng khít cûa dân t¶c và Çánh giá cao nh»ng Çóng góp cûa chúng tôi. Tôi chÌ nêu lên hai s¿ kin gÀn Çây nhÃt: bän báo cáo cûa thû tܧng Võ Væn Kit tåi QuÓc h¶i tháng 12-2026 nói rõ: "NgÜ©i VN ª nܧc ngoài là m¶t b¶ phÆn không th tách r©i cûa c¶ng ÇÒng dân t¶c VN" và thÜ cûa T°ng bí thÜ ñ MÜ©i gºi cho H¶i ngÜ©i Vit Nam tåi Pháp nhân dÎp ÇÀu næm Giáp TuÃt 2026 có Çoån sau Çây: "CÛng nhÜ ÇÒng bào trong nܧc, tôi Çánh giá cao s¿ Çóng góp cûa phong trào ngÜ©i VN yêu nܧc ª Pháp träi qua các cu¶c kháng chin giành Ƕc lÆp dân t¶c, cÛng nhÜ hoåt Ƕng cûa bà con hܧng v quê hÜÖng trong giai Çoån hin nay" và chiu theo NghÎ ÇÎnh sÓ 37/2026-Çiu 2 cûa chính phû: "nh»ng ngÜ©i công dân VN, ÇÒng th©i có quÓc tÎch khác (...) khi ª VN ÇÜ®c ÇÓi xº nhÜ mi công dân VN."
Vài hàng thân tình góp kin v§i tin sï v quan nim "nghïa vø và trách nhim cûa "Vit kiu".