KHOA HC HIN ñI
DIU LIÊN V¬ LAN HÐ÷NG 
LTS: Nhân mùa PhÆt ñän, tòa soån trích Çæng m¶t phÀn câu chuyn nói lên nh»ng cäm thÙc và suy tÜ cûa nh»ng ngÜ©i l¿a chn æn chay Ç Ç¶c giä cùng tham khäo. 
Có m¶t næm chúng tôi vài ÇÙa kéo nhau Çi chùa nghe giäng, khi vÎ giäng viên bÜng ly nܧc lên uÓng thì thÀy nói sÖ v gi»a chánh nim và ÇÜa ra ví dø cûa chánh nim, nhÜ khi bÜng ly nܧc lên uÓng thì ta phäi cÀu s¿ giäi thoát cho mình và cho ngÜ©i, nguyn làm l®i ích cho chúng sanh thì khi uÓng nܧc mình không mang t¶i æn thÎt, hay sát sanh các vi trùng, và vÎ này Çc lên câu thÀn chú: "Án phå tÃt ba ra ma ni tá ha"
"PhÆt quán nhÙt bát thûy, Bát vån tÙ thiên trùng,
NhÜ®c bÃt trì thº chú, NhÜ th¿c chúng sanh nhøc."
Có nghïa: PhÆt nhìn thÃy trong bát nܧc có hàng vån ngàn sinh trùng, nu khi ta uÓng nܧc mà không cÀu s¿ giäi thoát cho chúng thì cÛng nhÜ æn thÎt chúng sanh.
Lå chÜa! VÎ thÀy nói Çn bát vån tÙ thiên trùng Çang sÓng trong m¶t h§p nܧc! Chúng tôi lÃy làm ngåc nhiên và nhìn nhau rÒi t¿ hÕi r¢ng tåi sao ñÙc PhÆt, ngÜ©i sÓng ª 25 th k trܧc låi có th bit có trùng sÓng trong nܧc. Lúc Çó, chúng tôi m§i nói v§i nhau: "ñåo PhÆt hay quá mà sao không ai Çem nh»ng thÙ này ra mà giäng... Ç u°ng quá?..."
Chúng tôi vÓn là nh»ng ngÜ©i thích th¿c t, thích tìm hiu và ÇÒng th©i cÛng bit và tip xúc ít nhiu v§i khoa hc kÏ thuÆt, vì th tôi Çã tìm Çc thêm xem có Çoån kinh sách nào khác nói Çn vÃn Ç này không và cuÓi cùng chúng tôi rút ra m¶t kt luÆn là: ñC PHT KHÔNG NH NG L MT ñI TRIT GIA, M NGI C¼N L MT ñI KHOA HC GIA SUY TÐNG MI THI ñI.
HY T¯ BI VI C LOI VI-TI
ñÙc PhÆt dåy r¢ng chÌ trong m¶t ly nܧc mà chúng ta uÓng hàng ngày có nhiu vån vi trùng Çang sÓng trong Çó nhÜ nh»ng chúng sanh khác, cÛng bit ham sÓng s® cht, nhÜng yu tÓ nܧc là m¶t trong 5 yu tÓ chính mà thân ta phäi mÜ®n nó Ç nuôi dÜ«ng Ç©i sÓng cûa ta hàng ngày và không có nܧc thì ta không th sÓng ÇÜ®c, vì th mi khi uÓng nܧc, phäi uÓng trong chánh nim và thÀm Çc bài chú trên Ç cÀu xin giäi thoát chung cho mình và mi loài. Nguyn làm các Çiu l®i ích chung cho chúng sanh Ç trä Ön cho nܧc rÒi hãy uÓng. Còn nu không bit chánh nim thì cÛng nhÜ ta Çang æn thÎt chúng sanh vÆy.
Trong Kinh Ðu Bà T¡c Gi§i có Çoån k v các vÆt cÀn thit cûa m¶t vÎ sÜ nhÜ 3 b¶ quÀn áo, m¶t bình bát, và m¶t cái Çãy Ç lc nܧc. Chúng tôi th¡c m¡c Çi hÕi m¶t vÎ thÀy cái Çãy lc nܧc Ç làm gì? VÎ thÀy cho bit khi PhÆt còn tåi th, mi khi làm lÍ xuÃt gia, ngài phát cho mi ngÜ©i m¶t cái Çãy lc nܧc khi ÇÜ®c Ngài nhÆn làm môn Ç. Ngài dåy hc trò cûa Ngài phäi luôn luôn mang cái Çãy lc nܧc bên mình Ç lc nܧc trܧc khi dùng và Ç gi» cho thân th ÇÜ®c khin khÜÖng mà tu tÆp... Ngài bit rõ cÖ th loài ngÜ©i không có khä næng hÃp thø tÃt cä các sinh trùng nên phäi lc nܧc trܧc khi uÓng và hÖn th n»a, cÖ th loài ngÜ©i có khä næng git hàng loåt sinh trùng nên Ngài m§i dåy ta phäi nim câu thÀn chú trên... ñÙc PhÆt Çã dåy cho loài ngÜ©i v vi trùng, vi khuÄn trên 2026 næm qua mà ta, loài ngÜ©i, phÀn Çông chÌ m§i bit Çn khoäng hÖn træm næm nay khi mà khoa hc gia Louis Pasteur thº nghim thÃy các vi trùng sÓng trong nܧc và Çã phäi dùng kính hin vi m§i nhìn thÃy. Do Çó, các loåi thuÓc kháng sinh trùng ÇÜ®c bào ch, ho¥c nܧc phäi ÇÜ®c nÃu sôi lên rÒi m§i uÓng Ç tránh các bnh có th gây ra. ñÙc PhÆt Çã không chÌ nhìn thay nh»ng vi trùng Çang sÓng trong nܧc mà còn nhìn và bit rõ r¢ng các vi trùng kia tuy nhÕ vi-ti nhÜng cÛng là thÙ h»u tình, cÛng bit ham sÓng s® cht. Ta chÌ uÓng m¶t h§p nܧc thôi là ta cÛng Çã uÓng sÓng hay git cht hàng vån sinh trùng Ç cho mình ÇÜ®c sÓng.
Các khoa hc gia Çã thí nghim, khám phá ra và cho bit sinh trùng hin h»u ª trái ÇÃt ít nhÃt là 3tÌ = 3,000,000,000 næm và các thuyt cho r¢ng sinh trùng là loài Çã bit tin hóa và là s¿ sÓng ÇÀu tiên cûa trái ÇÃt. ThÓng kê cûa các khoa hc gia MÏ Çã cho bit là 1oz = 0.28g sinh trùng chÙa hàng 3 ngàn tÌ (30 trillions) sinh trùng = 30,000,000,000,000, kích thܧc v§i khoäng 0.001 micrometers = (0.20264 in) và phân ra nhiu loåi l§n nhÕ... và các khoa hc gia Çã tìm ra ÇÜ®c 2000 loåi khác nhau, có nh»ng loåi sÓng không cÀn dÜ«ng khí nhÜ sÓng trong tÀng tr©i ª bên trên không khí và có loåi sÓng rÃt sâu, khoäng Ƕ 10 cây sÓ hay 6 d¥m Anh dܧi lòng cûa Çáy bin. Có loåi sÓng phäi có dÜ«ng khí và có loåi sÓng ª ch có dÜ«ng khí ho¥c ª ch không có dÜ«ng khí cÛng vÅn sÓng ÇÜ®c. Có nh»ng loåi sÓng trong Çá có nhit Ƕ cao trong các suÓi nܧc nóng và có nh»ng loåi sÓng b¢ng cách bám ch¥t vào tuyt bæng. Có loåi trùng dùng cách thÙc gây men Ç sÓng và sinh hóa, và có loåi dùng ánh sáng m¥t tr©i Ç sÓng... Nó có khä næng làm các loài khác sÓng hay cÛng có khä næng tiêu dit s¿ sÓng cûa các loài khác khi g¥p nó. Có loài trùng cht ngay khi g¥p không khí và cÛng có loài khi nÃu nܧc nóng lên 100 Ƕ thì trØ ÇÜ®c. NhÜng cÛng có loài phäi dùng sÙc nóng hàng ngàn Ƕ và ÇÓt trong nhiu gi© m§i dit ÇÜ®c chúng...
ChÌ có Çiu mà khoa hc chÜa chÙng minh ÇÜ®c là vi trùng có th "h»u tình" hay không. NhÜng nu Çiu PhÆt nói có sinh trùng trong nܧc là Çúng thì ch¡c h£n vic Ngài nói chúng nó h»u tình cÛng không sai.
Khi tôi hiu ÇÜ®c tåi sao khi uÓng nܧc ta phäi Çc câu thÀn chú trên và uÓng trong chánh nim, tôi m§i thÃy trí tu bao la và lòng tØ bi vô lÜ®ng cûa PhÆt, ngay cä Çn loài trùng vi-ti mà m¡t cûa ngÜ©i thÜ©ng không th thÃy ÇÜ®c mà Ngài cÛng còn d¥n hc trò Ngài phäi bit thÜÖng xót và cÄn trng v§i chúng, nhÃt là cÀu s¿ giäi thoát cho chúng và nguyn sÓng m¶t cu¶c Ç©i tÌnh thÙc tu tÆp tinh chuyên Ç giäi thoát cho mình Ç Çn Ön cho chúng.
Tåi các chùa, vin và trong các khóa tu hc cûa mi gi§i PhÆt tº Çu có nim các bài thÀn chú trên mà ñÙc PhÆt Çã dåy mi khi uÓng nܧc Ç bit tôn trng s¿ sÓng cûa mi loài, k cä loài vi trùng, vi khuÄn mà m¡t ngÜ©i thÜ©ng không th nhìn thÃy ÇÜ®c, chÌ có m¡t trí tu cûa chÜ PhÆt m§i thÃy ÇÜ®c, ho¥c phäi dùng các døng cø khoa hc ch tåo ra Ç nhìn nhÜ kính hin vi... Nu mi khi tøng câu thÀn chú trên mà các PhÆt tº hiu sÖ v nghïa tåi sao phäi tøng thì tÓt bit mÃy.
Nu ta bit nh§ ÇÜ®c phäi nim chú trܧc khi æn uÓng, thì ch¡c h£n chúng ta không th ngoänh m¥t làm ngÖ Ç quên r¢ng chÌ vì m¶t b»a æn thôi mà có bao nhiêu vÆt phäi hy sinh, nu hàng ngày nhân loåi Çu æn thÎt cá thì ít hay nhiu ta cÛng phäi gánh chÎu m¶t phÀn trách nhim Çóng góp vào s¿ git håi tr¿c tip hay gián tip. Xin hãy suy nghï. Ta phá rØng ch¥t cây b¡t các con vÆt hin lành ngÖ ngác làm thÎt æn, nhÜng cÛng chÜa ht, các dã thú nu không æn thÎt ÇÜ®c cÛng bÎ b¡t git, l¶t da Çem v làm trang sÙc trÜng bày... Hành Ƕng ch¥t cây phá rØng làm vån vÆt bÎ t°n thÜÖng rÃt nhiu, ÇÓi v§i các loài dã thú thì ta chính là kÈ tåo ra s¿ khûng khip nhÃt cho chúng. Loài ngÜ©i không nh»ng phá rØng ch¥t cây, b¡t thú vÆt æn thÎt, ta còn chinh phøc Çåi dÜÖng b¡t các loài thûy t¶c Ç æn. ChÜa Çû, ta còn phá các Çn Çài cung Çin cûa chúng b¢ng cách ch¥t các cây san hô Çem v làm trang sÙc cho ÇËp, (tôi có Çi thæm m¶t xܪng sæn san hô. H l¥n xuÓng bin tìm và lÃy nh»ng cây san hô màu hÒng tØ nh»ng khu bin không quá sâu, khi h Çã lÃy ht các san hô hÒng rÒi thì h låi Çn ch sâu hÖn Ç sæn nh»ng cây san hô rÃt cao to màu ÇÕ thÅm và bóng láng (san hô ª càng sâu và càng xa ánh n¡ng m¥t tr©i thì màu càng ÇÆm và càng ÇËp, gÓc loåi san hô này to b¢ng cÜ©m tay, cao hÖn m¶t mét), Çn khi lÃy ht san hô ÇÕ thÅm h Çn khu bin sâu hÖn và h låi tìm ÇÜ®c và ch¥t ht nh»ng cây san hô màu tím Çen bóng láng Çem v cÜa ra làm Çû thÙ trang sÙc trÜng bày, bán cho các du khách...) vÅn chÜa ht, ta còn xuÓng bin càn quét b¡t và æn luôn cä th¿c phÄm cûa chúng b¢ng cách tiêu thø ht các loài cá bé tên nhÕ và cä các loåi rong bin ta cÛng xÖi luôn. ñÓi v§i loài thûy t¶c thì ta là hung thÀn ª trên cån xuÓng bin tåo ra m¶t th gi§i khÓc lit cho chúng...
Hãy t¿ hÕi ta lÃy quyn hån gì và v§i tÜ cách gì ÇÜ®c phép tàn phép thiên nhiên? Vì thiu thÙc hay låm døng sÙc månh Ç tàn phá vån vÆt và ta cÛng phû nhÆn m¶t s¿ thÆt là trong thiên nhiên có cä ta... Tài nguyên thiên nhiên và vån vÆt xung quanh ta phäi ÇÜ®c bäo v và nuôi dÜ«ng. Nu tÃt cä ta Çu xÖi ht thì ta së xÖi gì sau khi tài nguyên cûa quä ÇÎa cÀu này bÎ khánh kit?...
S¿ tÒn tåi cûa nhân loåi tùy thu¶c vào lòng sÓt s¡ng và s¤n sàng bÕ b§t các nhu cÀu vÆt chÃt không cÀn thit, hÖn th n»a ta cÛng không th tip tøc ngoänh m¥t làm ngÖ trܧc nh»ng thäm ha cûa thiên nhiên do loài ngÜ©i gây ra. Ta nên cân nh¡c thÆn trng v giá trÎ trng yu sÓng còn cûa thiên nhiên khi mà ta muÓn xây d¿ng m¶t nn væn minh nhân loåi v§i ÇÀy lòng thÜÖng yêu, hiu bit, bình Ç£ng và an lành cho tÃt cä và ta cÛng không th Ç ngoài l vic tìm ra nh»ng câu trä l©i cho nh»ng câu hÕi sau:
(a) Làm sao ta có th hàn g¡n và hòa thuÆn gi»a loài ngÜ©i và thiên nhiên?
(b) Làm th nào loài ngÜ©i có th phòng v và gi» ÇÜ®c thiên nhiên khÕi bÎ tàn phá?
Xin hãy tܪng tÜ®ng m¶t thuyn lܧi tôm cûa Phi LuÆt Tân Çã càn quét tÃt cä các loài thûy t¶c ª m¶t vùng bin cûa h vào lܧi rÒi Çem lên cån chÌ l¿a ra 2kg tôm còn tÃt cä Çu bÎ cht và hÃt xuÓng bin...
Tôi có cô bån gái ngÜ©i MÏ rÃt dÍ thÜÖng, cô cÜÖng quyt không æn tôm Ç phän ÇÓi các tàu Çánh cá MÍ Tây CÖ lܧi tôm vì h git cht nh»ng con rùa bÎ lt vào lܧi... Nu tÃt cä loài ngÜ©i chÌ không æn tôm trong m¶t tháng thôi thì sÓ tôm và cá së ÇÜ®c hånh phúc và tæng lên b¶i phÀn. Nu ta không thÙc ÇÜ®c s¿ phí phåm tài nguyên cûa ÇÎa cÀu thì con cháu cûa ta së là nh»ng ngÜ©i thØa hܪng m¶t gia tài khánh kit.
CÛng th nu ta Ç cÆp æn chay, mà ta æn hay uÓng trong s¿ thiu chánh nim thì cÛng không ÇÜ®c ích l®i gì ngoài vic gi» cho tÃm thân vô thÜ©ng tÒn tåi vì Çó là khi ta æn uÓng trong trång thái vô minh. ñÙc PhÆt luôn nh¡c nhª hc trò cûa ngài phäi quán chiu và thÃy rõ không có gì là cûa mình. Ta mÜ®n máu huyt cûa cha mË mà sanh ra và dùng Çn thân cûa vån vÆt Ç kt nåp vào thân ta Ç sÓng, ta mÜ®n tØ rau trái, thÎt cá Çn cä nܧc và không khí Ç làm s¿ sÓng. TÃt cä vån loài có m¥t trên quä ÇÎa cÀu tØ th¿c vÆt, Ƕng vÆt, Çn cä loài trùng vi-ti Çu Çóng góp Ç nuôi sÓng ta, nu ta hàng ngày æn uÓng m¶t cách tham lam phí phåm mà không bit làm vic thin hay quán chiu n¶i tâm thì ta chÌ là kÈ vô Ön låm døng s¿ kiên trì tÆn tâm Çóng góp cûa vån vÆt.
n chay mà gi» ÇÜ®c chánh nim trong mi hành Ƕng, mi bin chuyn cûa thân tâm thì nh»ng b»a cÖm chay cûa ta là nh»ng b»a cÖm cûa thiên gi§i và mâm cÖm trên bàn là m¶t bàn th© Ç¿ng các thÙc æn thanh tÎnh Ç cúng dÜ©ng. Có chánh nim thì vic æn chay cûa ta m§i thÆt xÙng Çáng là æn chay, vì gi» ÇÜ®c thân tâm an trú trong chánh nim là bit tôn trng s¿ hin din cûa các loài chung quanh, và bit Ön s¿ Çóng góp cûa chúng và cûa nh»ng ngÜ©i làm c¿c nhc Ç tåo ra thÙc æn Ç ta ÇÜ®c thoäi mái cho thân tâm.