VIT CHO NGÐI NGH S¸ LI
H VN XUÂN NHI 
L©i tòa soån: M¶t vài Ƕc giä yêu cÀu toà soån vit bài v nhåc sï Trúc PhÜÖng, m¶t nhåc sï tài hoa v§i nhiu ca khúc ÇÜ®c xp vào loåi bÃt hû trong dòng tân nhåc Vit Nam, nhÜng rÃt bÃt hånh trong cu¶c sÓng và Çã qua Ç©i gÀn Çây tåi Vit Nam. Trong nhiu bài mà chúng tôi Çã Çc v nhåc sï quá cÓ này, bài cûa anh HÒ Væn Xuân Nhi trên tåp chí Th Gi§i Ngh Sï cûa nhåc sï TrÀn QuÓc Bäo ÇÜ®c xem là m¶t trong nh»ng bài hay. Chúng tôi trân trng gi§i thiu Çn Ƕc giä bài vit này và cÛng trân trng gi§i thiu tåp chí Th Gi§i Ngh Sï v§i Ƕc giä Vit Magazine. Bài vit này cûa HÒ Væn Xuân Nhi Çã hoàn tÃt vào tháng 3/95, tÙc là trܧc 7 tháng nhåc sï Trúc PhÜÖng vïnh viÍn ra Çi. Trong bài này tòa soån Çã c¡t xén và không Ç Çích danh tên m¶t vài ngÜ©i ông Çã Ç cÆp v§i nhiu ni nim u uÃt tâm s¿. Mong r¢ng ª suÓi vàng, gi© này anh cÛng vui khi bit r¢ng, khi mình ra Çi Çã Ç låi bit bao nim thÜÖng tic cûa mi ngÜ©i, và nh»ng ngÜ©i anh muÓn trách móc, ch¡c h£n lòng h cÛng không tránh khÕi... nh»ng xôn xao Çang dâng tÆn Çáy lòng.
Tháng 12/94, tôi ª Sài Gòn æn Noel. Tôi g¥p nhåc sï trÈ TrÀn Thái Hc. Tôi v chuyn Çó mang theo thÜ tØ cûa TrÀn QuÓc Bäo gªi v cho các ngh sï trong Çó. Nh»ng tên tu°i nhÜ Måc Th Nhân, Thanh SÖn, QuÓc DÛng, Lê H¿u Hà, Trúc PhÜÖng... cûa hÖn 35 næm âm nhåc Vit Nam. Và TrÀn Thái Hc ÇÜa tôi Çn g¥p nhåc sï Trúc PhÜÖng, m¶t tác giä mà tôi nhiu yêu mn. Cái tên Trúc PhÜÖng rÃt quen thu¶c v§i væn ngh min Nam trܧc 30/4/2026 Çã n°i ting m¶t th©i, nhÜng có lë hôm nay không mÃy ai còn nh§ Çn. Và Çiu này là ni bÃt hånh cûa ngÜ©i ª låi.
Ngôi nhà Trúc PhÜÖng ª không Çáng là m¶t ngôi nhà. Nó thÆt ra chÌ là m¶t cæn phòng nhÕ ÇÜ®c sºa låi tØ cæn bp cûa m¶t ngôi nhà vÓn Çã nhÕ tÆn cuÓi ª quÆn 11. Nhà thuê và Trúc PhÜÖng ª v§i hai ngÜ©i con trai. M¶t cái giÜ©ng l§n, cái tû quÀn áo nhÕ, hai cái gh, m¶t cái bàn, m¶t buÒng t¡m, và cái gian bp chút xíu, tÃt cä chung m¶t cæn phòng chÌ Ç¶ tám mét vuông. NÖi Çây là cu¶c Ç©i cûa ngÜ©i ngh sï thiu nhiu may m¡n này tØ mÜ©i mÃy næm qua.
S¿ nghip vit nhåc cûa Trúc PhÜÖng không phäi là m¶t s¿ nghip nhÕ. Nh»ng bài ông vit, Çã thành danh cho chính bài hát Çó, Çã thành danh cho chính ông và Çã thành danh m¶t tên tu°i n» ca sï: Thanh Thúy. ñã có trên 65 bài hát, không phäi là m¶t s¿ nghip tÀm thÜ©ng. Nu chúng ta Çã nghe nh»ng bài rÃt thông døng trong dân chúng, trong tình yêu trai gái... nhÜ bài Tình Th¡m Duyên Quê, Hai LÓi M¶ng, Chuyn Chúng Mình, Con ñÜ©ng Mang Tên Em, BuÒn Trong K Nim, Chiu CuÓi TuÀn, Ai Cho Tôi Tình Yêu, Hai Chuyn Tàu ñêm, Tàu ñêm Næm CÛ, Trên BÓn Vùng Chin ThuÆt, Bông CÕ May, ñ Trä L©i M¶t Câu HÕi, KÈ Min Xa, NgÜ©i Xa V Thành PhÓ, 24 Gi© Phép, M¶t NgÜ©i ñi Xa, MÜa Nºa ñêm, Thói ñ©i... nhiu l¡m, và cä bài hát Çã làm nên tên tu°i Thanh Thúy, bài Nºa ñêm Ngoài PhÓ.
Làm thành m¶t s¿ nghip nhÜ Trúc PhÜÖng Çã khó, cÛng Çã là vï Çåi rÒi cho m¶t ngÜ©i vit v nhåc. NgÜ©i ta thÜ©ng quen thu¶c nhåc phÄm và ca sï nhiu hÖn là tác giä cûa bài ca Çó. Làm nhåc sï thÜ©ng nghèo hÖn ca sï. Trúc PhÜÖng Çã là m¶t nhåc sï nghèo ª cái th©i t¿ do Sài Gòn trܧc 2026, và bây gi© càng t båc hÖn n»a, m¶t nhåc sï nghèo khó, bnh hoån trong m¶t xã h¶i vÓn Çã nghèo nàn rÒi.
VÆy Çó mà Trúc PhÜÖng không xÃu h°, không dÃu dim mà vÅn gi» cho mình m¶t sï khí và t¿ ái con ngÜ©i, không ngºa tay xin tin ai, cÀu cÙu ai. Dù bån bè ông ª häi ngoåi rÃt nhiu, dù ông bit, nu cÀn, vit thÜ lên ting së có nhiu ngh sï, bån bè häi ngoåi có th giúp. Trúc PhÜÖng Çã không làm Çiu Çó 20 næm qua, và hôm nay, dù ª hoàn cänh khÓn khó nhÃt, tÒi t nhÃt, ông cÛng vÆy. Không lên ting cho thân phÆn mình. Ai còn nh§ thì tÓt, thì ghi nhÆn tình nghïa Çó. Ai quên ông thì thôi. Ông không kim Çn ai, nh¡c ai phäi nh§ t§i ông.
NhÜng mà nh»ng tháng qua, Trúc PhÜÖng nhÆn ÇÜ®c nh»ng món tin, món quà bÃt ng©, rÃt cäm Ƕng, tØ b¢ng h»u næm xÜa. CÀm trong tay tôi là món tin nhÕ Çóng góp tØ các ngh sï häi ngoåi bån bè ông, gªi Çn báo Th Gi§i Ngh Sï, và TrÀn QuÓc Bäo nh© tôi mang v giúp. ñó là kt quä tØ m¶t bän tin trên báo Th Gi§i Ngh Sï Çæng tin và hình änh khÓn kh° vì bnh hoån cûa Trúc PhÜÖng tåi Vit Nam. Trúc PhÜÖng Çã không yêu cÀu Th Gi§i Ngh Sï làm Çiu Çó, nhÜng TrÀn QuÓc Bäo Çã làm, lên ting thay cho ông. Vì nu ai nhìn thÃy ÇÜ®c hoàn cänh Trúc PhÜÖng hôm nay së không khÕi bùi ngùi thÜÖng cäm cho sÓ phÆn m¶t ngÜ©i nhåc sï tài hoa nhÜng båc phÆn.
Næm nay Trúc PhÜÖng Çã 63 tu°i. Ông Çã già và trông dáng tiu tøy hÖn tu°i cûa mình n»a. Vì bnh hoån, tai không còn nghe rõ, chân nhÜ Çi không n°i, chÙng bnh sÜng ph°i và v§i hoàn cänh hôm nay có lë ông không sÓng th lâu l¡m Çâu. Và ông không th vit nhåc ÇÜ®c n»a. Nu có nhiu ngh sï may m¡n thì cÛng có nh»ng ngÜ©i bÃt hånh nhÜ Trúc PhÜÖng. Có tài và là nhåc sï tài hoa, nhÜng sÓ phÆn không tÓt may nhÜ nhiu ngÜ©i khác.
45 næm v trܧc, Trúc PhÜÖng Çã b¡t ÇÀu vit nhåc. Khi Çó ông còn là m¶t cÆu hc sinh vÓn quê quán Trà Vinh, huyn CÀu Ngang. Nhåc Trúc PhÜÖng thÜ©ng vit theo Çiu Boléro hay Rumba, v§i nh»ng n¶i dung tình yêu ÇÖn thuÀn cûa Çám Çông dân chúng, bình dân và ÇÖn giän. Tình yêu cûa nh»ng ngÜ©i Çi lính, hay tâm s¿ cûa lính. Tình yêu cûa trai gái, l©i nhåc cûa Trúc PhÜÖng không dùng tØ ng» væn chÜÖng Än sâu, mà biu l¶ thÆt nh»ng tâm tình trai gái yêu nhau rÃt bình dân, tha thit và nÒng cháy. Th©i Çó, nh»ng næm thÆp niên 50, 60 và ÇÀu 70, ÇÃt nܧc còn chinh chin Çiêu linh. Nhåc anh mang mác hình änh chin tranh và tình yêu v§i dòng tâm s¿ ngÜ©i lính chin xa ngÜ©i yêu, xa thành phÓ hay nh»ng chuyn cûa hai ngÜ©i yêu nhau rÒi mÃt nhau. L©i vit nhÜ nh»ng lá thÜ tình trai gái trao nhau, chÙ không nhÜ nh»ng bài thÖ væn chÜÖng sâu kín ch» nghïa.
Sau 75, Trúc PhÜÖng vÅn còn sáng tác thêm. Trúc PhÜÖng chÌ vit nhåc nói v tình yêu quê hÜÖng, v cây lá Ç nói v tình yêu. Ông thÃt båi vì ông không cäm hÙng. Không còn giÓng nhÜ nh»ng bài tình ca Çã ÇÜ®c Çón nhÆn tØ trܧc 75 n»a.
Th©i xÜa, Trúc PhÜÖng vit nhåc cho lính, và cÛng Çã Çi lính. NhÜng không bao lâu. Không t¿ nguyn mà bÎ b¡t quân dÎch næm 2026, rÒi Çn 1972 giäi ngÛ. Cùng Çi lính m¶t th©i, m¶t ÇÖn vÎ v§i Thành ñÜ®c. Ông vit nhåc và t¿ mÜu sinh v§i ngh nghip, không có m¶t Üu Çãi nào cûa nhà nܧc dù là ch Ƕ Vit Nam C¶ng Hòa. Có Çiu th©i Çó, ngÜ©i nhåc sï ÇÜ®c t¿ do vit nhåc không cÀn có chÌ Çåo hay phép t¡c. Trúc PhÜÖng vit nhåc và thÜ©ng hát nhåc cûa ông nhÃt là Thanh Thúy. ´t có ging hát nhåc nào hát nhåc ông hay hÖn Thanh Thúy, m¥c dù không chÌ Thanh Thúy m§i hát nhåc Trúc PhÜÖng quyn rÛ. V ging nam thì có Ch Linh hay Duy Khánh. ñó là trܧc næm 75, còn hôm nay thì nhåc Trúc PhÜÖng có nhiu ngÜ©i hát thành công nhÜ HÜÖng Lan, TuÃn VÛ, PhÜÖng HÒng Qu, NguyÍn SÖn...
Sau 75, Trúc PhÜÖng ª låi và tìm ÇÜ©ng vÜ®t biên. ThÃt båi rÒi bÎ b¡t. NhÜng vÅn cÙ tip tøc tìm ÇÜ©ng ra Çi, liên tip 5, 6 næm trÜ©ng, cuÓi cùng thì ông chÃp nhÆn sÓ phÆn làm kÈ ª låi. Cu¶c sÓng khÓn ÇÓn tØ Çó. Nh»ng ngày cùng c¿c nhÃt b¡t ÇÀu Çn v§i Trúc PhÜÖng. Gia Çình ông Ç° v«. Trúc PhÜÖng v§i nh»ng ngày sÓng lang thang, không nhà ª, không giÃy t© tùy thân, không vic làm, không gia Çình. Không ai dám chÃp chÙa ông vì ông có nh»ng án tù t¶i vÜ®t biên. Lây lÃt ht ch này Çn ch khác, sÓng khó khæn nhÜng không ngºa tay xin tin ai. Bån bè ª ngoåi quÓc rÃt thân, rÃt Çông, có ngÜ©i tØng xem nhÜ ru¶t thÎt cûa ông, ông vÅn ngÆm Ç¡ng m¶t mình v§i cu¶c sÓng, không vit thÜ cÀu xin Çiu gì và "ngÜ©i Çó" cÛng ch£ng bao gi© biên thÜ v thæm hÕi ông. L©i tâm s¿ cûa Trúc PhÜÖng có nim cay Ç¡ng trách móc trong Çó.
NhÜng tÃt cä không phäi ai cÛng quên Çi Trúc PhÜÖng. Khi Çc tin v ông trên Th Gi§i Ngh Sï, và có ÇÎa chÌ bên nhà, nhiu ngh sï Çã vit thÜ thæm hÕi và gªi tin giúp Ç« ông. Tình nghïa n¥ng nhÃt là HÜÖng Lan, mà Trúc PhÜÖng Çã xem nhÜ con nuôi. Ngày HÜÖng Lan v Vit Nam Çã ghé thæm ông. RÒi Thanh Thúy, Giao Linh, SÖn Tuyn, PhÜÖng HÒng Qu, Hoàng Oanh, TrÀn QuÓc Bäo... Trúc PhÜÖng Çã nh© Th Gi§i Ngh Sï chuyn l©i cäm tå Çn nh»ng ngh sï Çó. Ông rÃt xúc Ƕng và qu vô cùng nh»ng ân tình Çó. NhÃt là ông bà giám ÇÓc NgÜ©i ñËp Bình DÜÖng, Çã có lÀn gªi v 200 MÏ kim, sau Çó, trong hai chuyn v Vit Nam, mi lÀn Çu ghé thæm ông và gªi thêm 100 MÏ kim. Trúc PhÜÖng mØng l¡m và hånh phúc cuÓi cùng cûa nh»ng ngày cuÓi cùng cûa cu¶c Ç©i ông là còn thÃy ÇÜ®c tình nghïa cûa bån bè ÇÒng nghip, và nh»ng ngÜ©i Çã dùng nhåc cûa ông cho các cuÓn bæng cûa h nhÜng vÅn nh§, vÅn bit Çiu lë phäi.
Khi nhìn Çn hoàn cänh cûa nh»ng nhåc sï bÃt hånh phäi ª låi quê hÜÖng, chúng ta phäi nên lên ting v§i các trung tâm bæng nhåc khi phát hành nhåc. Dù không bÎ luÆt pháp ràng bu¶c, bªi nhåc Vit Nam chÜa Çæng k tác quyn tåi MÏ, nhÜng tôi thit nghï các trung tâm sän xuÃt nên sÓng cho ÇËp v§i các anh chÎ em ngh sï bÃt hånh bên quê nhà. Vài træm MÏ kim tác quyn Ç sº døng bài hát có Çáng là bao nhiêu so v§i l®i nhuÆn h g¥t hái và so v§i tin phäi trä cho ngh sï ª häi ngoåi, nhÜng là món tin l§n, là tin mØng cho nh»ng nhåc sï ª låi. Sao không gªi cho h. Nu ngày hôm nay, nh»ng trung tâm Çã sº døng nhåc Trúc PhÜÖng tØ sau næm 2026, mi nÖi chÎu gªi chút ít v cho ngÜ©i nhåc sï này, thì ông và hai ngÜ©i con ch¡c không cÀn phäi sÓng trong cæn phòng chÆt hËp vÓn là gian bp cûa chû nhà vÆy. Bài vit này thay cho ting nói ngÜ©i ª låi, Th Gi§i Ngh Sï kêu gi cái Çåo ÇÙc ngh nghip và tình cäm con ngÜ©i Çn nh»ng ai Çã kim tin b¢ng nh»ng tác phÄm cûa Trúc PhÜÖng.
Nhà xuÃt bän HÒng Lïnh ª Cali có phát hành tÆp nhåc Trúc PhÜÖng. Ca sï Bäo Yn khi g¥p giám ÇÓc HÒng Lïnh tåi Vit Nam, Çã có Ç nghÎ trä tin cho Trúc PhÜÖng. Nhà xuÃt bän HÒng Lïnh sau này cho bit có gªi v cho Trúc PhÜÖng 2,000 MÏ kim ÇÜa qua m¶t "nhåc sï" v Vit Nam. Trúc PhÜÖng cho bit chÌ có nhÆn 1,000 MÏ kim cûa "nhåc sï" Çó giao mà thôi. NhÜng mà chÌ cÀn mi trung tâm nhåc bit cÜ xº ÇËp nhÜ HÒng Lïnh hay trung tâm NgÜ©i ñËp Bình DÜÖng, là cÛng Çáng qu rÒi.
Tôi tâm tình v§i Trúc PhÜÖng hÖn 1 gi© trong "ngôi nhà" nhÕ bé cûa ông. Tr©i tháng 12 mà n¡ng Sài Gòn nhÜ thiêu nhÜ ÇÓt. Nh»ng Çiu tôi vit låi là vì tôi thÜÖng mn ngÜ©i nhåc sï thiu may m¡n này, chÙ không phäi Trúc PhÜÖng yêu cÀu. Trúc PhÜÖng chÌ yêu cÀu tôi và Th Gi§i Ngh Sï chuyn l©i cäm tå, Ön nghïa Çn nh»ng ngÜ©i còn nghï Çn ông. Tôi bit còn nhiu ngÜ©i nghï Çn Trúc PhÜÖng l¡m. Tôi nói Çiu Çó v§i ông, và khi b¡t tay giã tØ, tôi Çc thÃy trong Çôi m¡t tuyt vng buÒn thäm cûa ông bng tia lên m¶t nø cÜ©i hy vng tin yêu.