"CH´NH TR ñANG LM UNG THI,
HÐ NÁT NGH THUT"
KRISTIN HUCKSHORN --TRUNG NGÔN 
...Ông C. Davis Thomas, ngÜ©i khªi xܧng cu¶c trin lãm "An Ocean Apart" bày tÕ hy vng r¢ng nó së không khêu g®i låi cäm thÙc v chin tranh. NhÜng chính ông cÛng nhÆn thÃy r¢ng "trong lúc này, bÃt cÙ cái gì mà Çøng Çn Vit Nam Çu vÅn còn là m¶t tranh cãi chính trÎ nóng bÕng." (Anything that touches on Vietnam is still a politically hot issue)... 
Cu¶c trin lãm tranh mang tên "An Ocean Apart" ÇÜ®c dÎch ra Vit ng» là "Nghìn Trùng Xa Cách" do Vin Bäo Tàng Ngh ThuÆt San Jose th¿c hin Çã gây m¶t sÓ sóng gió trong c¶ng ÇÒng ngÜ©i Vit tåi B¡c Cali.
Ngày 23 tháng 5 vØa qua, San Jose Museum of Art Çã ph° bin bän tin Ç ngày 10-5-96 gi§i thiu: "Nghìn Trùng Xa Cách": NGH THUT HIN ñI cûa NGÐI VIT tåi HOA K² và tåi VIT NAM. M¶t bu°i gi§i thiu Ç¥c bit dành riêng cho gi§i báo chí truyn thông Çã ÇÜ®c t° chÙc vào ngày thÙ Sáu 24 tháng 5 tØ 9:30 sáng Çn trÜa.
Cu¶c trin lãm ÇÜ®c th¿c hin tåi San Jose v§i s¿ bäo tr® cûa công ty Çin thoåi AT&T và NhÆt Báo San Jose Mercury News. Bu°i trin lãm Çã chính thÙc khai måc vào ngày thÙ Bäy 1 tháng 6 vào lúc 6 gi© chiu và së kéo dài Çn tháng 8 næm 2026.
NGUYÊN NHÂN GÂY S¹NG GI¹ và MÂU THU N
1. Nguyên nhân gÀn và tr¿c tip: L do ÇÀu tiên gây nên phän Ùng quyt lit cûa nh»ng ngÜ©i tranh ÇÃu chÓng C¶ng là tÃm thip m©i v§i n¶i dung gÒm m¶t loåt chÜÖng trình nói v Vit Nam qua ngh thuÆt kéo dài hai tháng rÜ«i, mª ÇÀu b¢ng cu¶c trin lãm tranh v§i chû Ç "An ocean apart: contemporary Vietnamese art from the United States and Vietnam." Cu¶c trin lãm Çã làm cho ngÜ©i ta nh§ låi cách Çây 3 næm, Vin Bäo Tàng này cÛng Çã ÇÙng ra t° chÙc m¶t cu¶c trin lãm tranh cûa 20 ha sï Vit Nam và 20 ha sï MÏ v§i chû Ç là "As seen by both Sides" (tåm dÎch: NhÜ ÇÜ®c nhìn tØ Çôi bên) ÇÜ®c cÖ sª Indochina Arts Project bäo tr®. Cu¶c trin lãm này Çã bÎ hûy bÕ theo l©i khuyn cáo cûa ông VÛ Væn L¶c, Liên H¶i ngÜ©i Vit quÓc gia. S¿ hûy bÕ này cÛng Çã làm cho Vin Bäo Tàng MÏ ThuÆt San Jose bÎ m¶t sÓ chÌ trích và phê bình sau Çó.
Rút kinh nghim lÀn trܧc, lÀn này, ông C. Davis Thomas, ngÜ©i khªi xܧng cu¶c trin lãm "An Ocean Apart" bày tÕ hy vng r¢ng nó së không khêu g®i låi cäm thÙc v chin tranh. NhÜng chính ông cÛng nhÆn thÃy r¢ng "trong lúc này, bÃt cÙ cái gì mà Çøng Çn Vit Nam Çu vÅn còn là m¶t tranh cãi chính trÎ nóng bÕng." (Anything that touches on Vietnam is still a politically hot issue).
Thêm vào l do trên, nh»ng ngÜ©i chÓng C¶ng còn tÕ ra bÃt bình trܧc s¿ tham gia cûa m¶t sÓ cá nhân mà h cho là thiên tä.
2. Nguyên nhân gián tip: Phía ÇÃu tranh chÓng "giao lÜu væn hóa" cho r¢ng cu¶c trin lãm và thäo luÆn v ngh thuÆt lÀn nÀy cÛng n¢m trong k hoåch "giao lÜu væn hóa" do C¶ng sän Hà N¶i chû Ƕng qua trung gian m¶t sÓ ngÜ©i ª MÏ. H Çã gªi væn thÜ yêu cÀu hûy bÕ cu¶c trin lãm.
PHN NG MNH T¯ VIN BO TNG:
Phía t° chÙc trin lãm mà tiêu biu là bà Giám ÇÓc Vin Bäo Tàng Çã phän Ùng m¶t cách quyt lit. Bà Josie Callan Çã nói: "ñiu Çáng buÒn mà chúng ta Çang ÇÓi din là chÌ có m¶t nhóm nhÕ nhÜng h låi Çang Çòi phát biu cho 100,000 ngàn ngÜ©i cûa c¶ng ÇÒng này. H Çang hành Ƕng v§i nh»ng cung cách xäy ra ª xÙ h. H Çang tØ bÕ s¿ t¿ do l¿a chn mà chính vì s¿ t¿ do Ãy h Çã Çn ÇÃt nܧc này." Bà Giám ÇÓc Vin Bäo Tàng nói là "së s¤n sàng ÇÓi phó v§i bÃt cÙ cái gì có th xÄy ra."
Ông NguyÍn Qu ñÙc nói: "Tôi thông cäm s¿ tÙc giÆn cûa h." Báo Mercury News chú thích thêm v NguyÍn Qu ñÙc r¢ng: Thân phø NguyÍn Qu ñÙc, m¶t ngÜ©i MÏ gÓc Vit Çã tØng träi qua 12 næm tù tåi Vit Nam, tØ Tt MÆu Thân 2026 Çn 1980.
Báo Mercury News vit: "Các nhân viên Vin Bäo Tàng phát biu r¢ng h mong bên cånh nh»ng l©i chÌ trích, thì hãy cho phép các tác phÄm ngh thuÆt t¿ nói lên ting nói cûa chính nó." L©i phát biu này thÆt chí l. Ngh thuÆt có ting nói cûa ngh thuÆt. H¶i ha là "nh»ng ting nói cûa im l¥ng" (Les voix du Silence-André Malraux).
NH NG BC TRANH Y Vþ Gµ và ñÐA RA THÔNG ñIP NO?
HÀu ht nh»ng bÙc tranh trình bày trong cu¶c trin lãm "Nghìn Trùng Xa Cách" là ting nói cûa các ha sï Vit Nam lÃy Ç tài con ngÜ©i, dân t¶c, quê hÜÖng, ÇÃt nܧc, ngoåi trØ m¶t bÙc cûa Bºu ChÌ dܧi nhan Ç "ChÙng Tích" bÎ m¶t sÓ ngÜ©i hoài nghi là có mang m¶t "thông Çip chính trÎ."
M¶t sÓ ngÜ©i khác cÛng không cäm thÃy Çúng khi thay vì Ç "tranh t¿ nói" thì Ban t° chÙc låi ghi chú vào tranh. Ch£ng hån nÖi bÙc tranh "ChÙng Tích" cûa Bºu ChÌ, ngÜ©i ta Çc thÃy: "S¿ Çau kh° cûa chính ông và quê hÜÖng ông Çã ÇÜ®c trình bày qua hình änh u ám v nh»ng con ngÜ©i bÎ bÎt m¡t, còng tay, tra tÃn, ming bÎ khóa..."
BÙc tranh có Ç tài "BÙc tÜ©ng" cûa ñinh CÜ©ng cÛng có l©i ghi chú: "Tôi Çang Çi ª khu George Town thì b¡t g¥p m¶t bÙc tÜ©ng loang l° và tàn røi. T¿ nhiên nhÜ hin ra trܧc m¡t tôi, ª ngay trên tÜ©ng Çó, nh»ng b¶ m¥t cûa bån bè tù nhân chính trÎ. M¶t ngÜ©i là tu sï PhÆt giáo, m¶t hc giä rÃt ÇÜ®c kính trng, m¶t ngÜ©i khác là m¶t nhà thÖ. BÙc tranh, nhÜ tôi quan nim, là nói v bÃt công ª bÃt cÙ nÖi Çâu. ñây là m¶t vÃn Ç ph° bin không gi§i hån vào m¶t không gian hay m¶t th©i gian nhÃt ÇÎnh. Là m¶t ngh sï sÓng ª Hoa Kÿ, tôi vÅn quan tâm rÃt nhiu Çn nh»ng bån bè còn sÓng trong nghèo khó. Tôi chÜa dÙt h£n ÇÜ®c ÇÃt nܧc tôi!"
BÙc "XuÓng thuyn" cûa TrÜÖng ThÎ ThÎnh, 68 tu°i, ha sï ÇÎnh cÜ ª San Jose, có ghi chú: "G®i låi kinh nghim di tän. Bn thuyn là nÖi chÓn sinh Ƕng cûa nh»ng ngÜ©i ra Çi dù xa dù gÀn, tâm trång cûa nh»ng ngÜ©i ra Çi là chia ly, mÃt mát, có khi nÖi Çn là vô ÇÎnh..."
Ông NguyÍn Qu ñÙc Çã giäi thích nh»ng bÙc tranh cûa Hoàng T§i vë theo lÓi hin Çåi r¢ng tranh "phän änh sÓ phÆn Çau thÜÖng cûa ÇÃt nܧc Vit Nam -nh»ng tÃm väi bÓ Çã bÎ c¡t lìa, tan nát, gi¢ng xé, Çang ÇÜ®c khâu vá låi, hàn g¡n låi... Bên cånh bÙc tranh g¡n m¶t hoa hÒng: trong nh»ng Çau thÜÖng tan nát nhÃt, chúng ta hãy còn hy vng."
BÙc tranh "Vua h trên sân khÃu" vë næm 2026 tåi Cali cûa HÒ Thành ñÙc, ÇÜ®c cho là có nghïa "chính trÎ tr¿c tip nhÃt." Ha sï Çã giäi thích nhÜ sau: "BÙc tranh này d¿a vào hát b¶i, m¶t ngh thuÆt nhåc kÎch c° truyn cûa Vit Nam, tÜÖng t¿ nhÜ Kabaki cûa NhÆt. Ông vua, m¶t nhân vÆt ác, m¥c y phøc c° truyn và m¶t cái m¥t nå hát b¶i. Trong Ç©i tôi, chính phû nào cÛng nhiu quyn quá. Không cÀn bit ông vua nào Çeo m¥t nå nào, ngh cûa ông vÅn là nói dÓi v§i dân và làm cho h mÃt nhân phÄm. Cái phông cûa bÙc tranh thÆt ÇËp làm cho ngÜ©i ta lÀm tܪng ch Ƕ m§i ngon lành. NhÜng bÕ m¥t nå Çi thì Çâu låi vào Çó. Tôi làm bÙc này chÙng th¿c là cho tôi, không phäi Ç cho công chúng."
MT VI NHN XÉT KHÁC
Phía t° chÙc thì nhÃt ÇÎnh khoát cho nó chic áo thuÀn túy ngh thuÆt v§i hܧng vô cùng cao ÇËp: "We see the exhibit as a way to educate our audience and the community," bà Josie Callan, Giám ÇÓc San Jose Meseum of Art nói, "Our hope is that it will especially be meaningful for our Vietnamese community here" (Chúng tôi thÃy cu¶c trin lãm này nhÜ m¶t cách Ç giáo døc khán giä cûa chúng ta và c¶ng ÇÒng Vit Nam cûa chúng ta ª Çây -phø trang Art cûa báo San Jose Mercury News, ngày 19 tháng 5, nÖi trang 3).
Phía chÓng ÇÓi cu¶c trin lãm thì phän ÇÓi " ÇÒ giao lÜu væn hóa cûa c¶ng sän Vit Nam." H không cÀn bit Çn th¿c chÃt cûa tranh vë và ha sï bªi møc Çích cûa phía ÇÃu tranh là "chÓng giao lÜu væn hóa m¶t chiu."
M¶t vÎ giáo sÜ ngh thuÆt tåi Emmanuel College ª Boston và là giám ÇÓc cûa chÜÖng trình "Indochina Project," ông Thomas, là m¶t c¿u chin binh Vit Nam Çã hÕi: "Why cant we get beyond the damm war and see the depth and beauty of the Vietnamese culture?" (Tåi sao chúng ta không th vÜ®t lên trên cu¶c chin khÓn nån Ãy Ç nhìn vào nh»ng ch sâu xa và vÈ ÇËp cûa væn hóa Vit Nam)?
M¶t giáo sÜ khoa hc xã h¶i tåi San Jose State University, cÛng là cÓ vÃn cûa Vin Smithsonian (cÖ quan sÜu tÆp tranh), ông ñ ñÙc Hin Çã nói: "My feeling living in this community and having talked to many people is that the majority will welcome the exhibit," và "most have left the bitter legacy of the war behind them" (Cäm tܪng cûa tôi khi sÓng trong c¶ng ÇÒng này và Çã nói chuyn v§i nhiu ngÜ©i Çó là Ça sÓ së chào Çón cu¶c trin lãm này. HÀu ht Çã bÕ låi Ç¢ng sau cái gia tài cay Ç¡ng cûa cu¶c chin).
V N C NGHµN TR¨NG XA CÁCH
Ban T° ChÙc cu¶c trin lãm cho bit: Có "76 tác phÄm cûa 40 ha sï Vit Nam hin sÓng tåi Vit Nam và Hoa Kÿ" (Bän tin ngày 10/5 cûa Vin Bäo Tàng San Jose). Riêng tåi San Jose, Çã tæng cÜ©ng thêm các tác phÄm cûa 9 ngh sï ngÜ©i MÏ gÓc Vit tåi vùng VÎnh. Các ha phÄm ÇÜ®c trÜng bày hoàn toàn không giÓng nhÜ l©i quäng cáo cûa Vin Bäo Tàng San Jose: "Ngh thuÆt hin Çåi cûa Vit Nam tåi Hoa Kÿ và tåi Vit Nam -Nghìn Trùng Xa Cách." NgÜ©i ta thÃy: gi»a quäng cáo và thÆt t vÅn cÙ "nghìn trùng xa cách".
Vin Smithsonian lÀn này Çã l¿a chn tranh m¶t cách không chính Çáng.
Ha sï Bùi Xuân Phái là m¶t bÆc thÀy h¶i ha, Çã qua Ç©i næm 2026, ha sï Nguyên TØ Nghiêm, nay Çã 74 tu°i, ha sï TrÀn LÜu HÆu, næm nay 68 tu°i, m¶t giáo sÜ khä kính Çã dåy tåi trÜ©ng Cao Ç£ng MÏ thuÆt Hà N¶i ngót 30 næm... Cä ba vÎ hin nay không có tranh m§i sáng tác. Các ha sï này Çu xuÃt thân tØ trÜ©ng MÏ ThuÆt ñông DÜÖng ÇÜ®c thit lÆp vào næm 2026 bªi ngÜ©i Pháp. Tranh cûa h Çu chÎu änh hܪng cûa Tây phÜÖng, Ç¥c bit là Pháp.
DÜ luÆn tØ Vit Nam qua bài vit cûa k giä Kristin Huckshorn, thông tín viên cûa San Jose Mercury News tåi Hà N¶i, Çã våch rõ r¢ng: "Các ha sï có tranh trong cu¶c trin lãm này không Çû tÜ cách Çåi din ngh thuÆt," r¢ng "Nhiu ngÜ©i không ai bit Çn," r¢ng "tranh ÇÜ®c chn vì quen bit, vì thân và có th v§i các cÖ quan chính quyn." Dܧi nhan Ç: "Politics mars US Vietnam art exhibition" (chính trÎ làm håi cu¶c trin lãm ngh thuÆt Hoa Kÿ Vit Nam), Kristin Huckshorn Çã ÇÜa ra nhiu s¿ kin phÖi bày s¿ nhÆp nh¢ng cûa vic chn tranh trÜng bày tranh tåi San Jose. Bài báo vit: sau khi xem kÏ danh sách, m¶t ngÜ©i phát biu: "ñây không phäi là nh»ng ngÜ©i Çåi din." M¶t ngÜ©i khác nói: "ThÆt Çáng tic, thÆt t¶i nghip." H cho bit m¶t vài ha sï trong sÓ này hin là viên chÙc trong các h¶i Ngh thuÆt cûa nhà nܧc, ho¥c là giáo sÜ tåi các trÜ©ng MÏ thuÆt có giÃy phép cûa nhà nܧc.
Bài báo cho bit thêm r¢ng ngÜ©i ÇÜ®c Vin Smithsonian thuê làm vic sÜu tÆp tranh tåi Vit Nam là David Thomas "Çã thu thÆp nh»ng bÙc tranh này tØ næm 2026 Çn næm 1991, vào lúc Vit Nam m§i cäi t° kinh t, sinh hoåt h¶i ha hin Çåi Vit Nam lúc Çó còn ª giai Çoån chÆp ch»ng, phôi thai."
K giä Kristin cÛng Çã vén màn cho thÃy s¿ lûng cûng bên trong cu¶c t° chÙc vì quan Çim chính trÎ "hòa h®p hòa giäi" cûa ông Thomas không ÇÜ®c Vin Smithsonian chÃp nhÆn. Ông Thomas Çã bÃt mãn vì không ÇÜ®c nhÜ muÓn.
K giä Kristin Huckshorn Çã cho thÃy không phía nào, k cä nh»ng ngÜ©i t° chÙc cu¶c trin lãm lÜu Ƕng toàn quÓc này, Çã hài lòng v cu¶c trin lãm tåi Çây. Kristin kt luÆn: "Chính trÎ Çang ung thÓi, hÜ nát ngh thuÆt."
NhÜ vÆy thì rõ ràng là cu¶c trin lãm tåi Vin Bäo Tàng San Jose v ngh thuÆt Vit Nam hin Çåi chÌ là m¶t huyn thoåi, vì th¿c chÃt cûa các ha phÄm Çang trÜng bày không có tính cách tiêu biu.
Phäi chæng Çây là m¶t kinh nghim nhÙc nhÓi, m¶t bài hc t nhÎ nh¡c nhª r¢ng ngh thuÆt là m¶t lãnh v¿c Ç¥c bit Çòi hÕi næng khiu và trình Ƕ, không th Ç nh»ng møc Çích th tøc, vÎ l®i änh hܪng vào làm hoen Ó.