NGUY•N XUÂN NAM
ViŒc tìm hi‹u multi-level marketing m¶t cách ÇÀy Çû và tØ hai phía së giúp cho chúng ta hi‹u Çúng hÖn vŠ phÜÖng pháp này. B¢ng không, cÖn bão së bay qua và Nj låi phía sau nh»ng "tàn phá" Çáng ti‰c...
M¶t bu°i trÜa n†, tôi và m¶t vài ngÜ©i bån Çang ngÒi æn cÖm trÜa trong m¶t quán nhÕ tåi thành phÓ San Jose. Trong câu chuyŒn liên quan vŠ thÜÖng måi cûa c¶ng ÇÒng ViŒt tåi vùng B¡c California, chúng tôi NJu thØa nhÆn r¢ng hiŒn nay cÖn bão "ti‰p thÎ Ça tÀng" (multi-level marketing) Çang Æp vào c¶ng ÇÒng ViŒt Nam tåi vùng này và có lë tåi nhiŠu vùng khác ª Hoa Kÿ.

ChÌ trong m¶t th©i gian ng¡n, nhiŠu Ç®t sóng ti‰p thÎ theo ki‹u "ti‰p thÎ Ça tÀng" Çã tràn vào c¶ng ÇÒng. M¶t sÓ ngÜ©i m©i, tuy‹n, hay gi§i thiŒu (recruit) nh»ng ngÜ©i m§i trª thành nh»ng ngÜ©i phân phÓi Ƕc lÆp (independent distributors) trong hŒ thÓng cûa mình. M¶t sÓ ngÜ©i khác cÛng gi§i thiŒu sän phÄm và m©i m†c bån bè Nj ti‰p thÎ m¶t sän phÄm khác hay m¶t dÎch vø khác. Có gÀn m¶t chøc nhóm nhÜ th‰ Çang n‡ l¿c tÓi Ça Nj gi§i thiŒu dÎch vø, bán sän phÄm hay "tuy‹n ngÜ©i m§i." Hàng hoá và dÎch vø cÛng thÆt Ça dång. Nào là bäo hi‹m, nào là ÇÀu tÜ, nào là thuÓc Linh Chi, nào là th¿c phÄm Super Blue Algea, nào là xà bông, nào là thÈ tín døng, nào là vé du lÎch... M¶t sÓ nhóm Çang phát tri‹n månh, m¶t sÓ nhóm khác khác låi bÎ "ch‰t" s§m ho¥c dÆm chân tåi ch‡.

Nh© nh»ng Ç®t sóng "ti‰p thÎ Ça tÀng" nhÜ th‰ ào åt tràn ngÆp vào c¶ng ÇÒng, nhiŠu ngÜ©i Çã b¡t ÇÀu quen v§i khái niŒm "ti‰p thÎ Ça tÀng."

Tuy vÆy, phÜÖng pháp ti‰p thÎ Ça tÀng cÛng là m¶t phÜÖng pháp không giän ÇÖn và nhiŠu nhà nghiên cÙu cÛng Çã tÕ ra bÃt ÇÒng š ki‰n trong m¶t sÓ phÜÖng diŒn. Ví dø, nhiŠu ngÜ©i hÕi: Network marketing (ti‰p thÎ theo hŒ thÓng) có phäi là multi-level marketing (ti‰p thÎ Ça tÀng) không? (ñ‹ tránh vÃn NJ chuy‹n ng» khác nhau, tØ nay vŠ sau, chúng tôi xin phép dùng nguyên væn ti‰ng Anh hai thuÆt ng» này thay vì chuy‹n sang ViŒt ng», vì s® bÎ ng¶ nhÆn). Câu trä l©i cûa nhiŠu nhà nghiên cúu cÛng hoàn toàn không giÓng nhau.

Ngay trong trang 1 cûa cuÓn sách Build Your Own Network Sales Business, tác giä Gregory Kishel và Patricia Kishel Çã cho r¢ng hai khái niŒm này giÓng nhau, khi vi‰t: "multi-level marketing (or "network marketing," as it is often called)." Xin tåm dÎch "ti‰p thÎ Ça tÀng (ho¥c là "ti‰p thÎ theo hŒ thÓng" nhÜ thÜ©ng ÇÜ®c g†i)." NhÜ vÆy, vŠ bän chÃt, hai tác giä trên cho r¢ng không có s¿ khác biŒt gì gi»a hai khái niŒm này và hai khái niŒm Çó có th‹ ÇÜ®c hoán chuy‹n nhau, mà không có gì sai cä.

Khác v§i quan Çi‹m trên, Rod Nichols có m¶t quan niŒm khác, th‹ hiŒn trong cuÓn Successful Network Marketing for the 21th Century. Trong cuÓn sách này, Rod Nichols Çã ÇÜa ra m¶t s¿ phân biŒt nhÜ sau: "NhiŠu ngÜ©i hÕi: s¿ khác biŒt gi»a multi-level marketing và network marketing là gì. Vài ngÜ©i trong ngành ti‰p thÎ cho là hai khái niŒm này giÓng nhau và m¶t sÓ ngÜ©i khác låi cho r¢ng hai khái niŒm này khác nhau. Bän sÖ ÇÒ dܧi Çây cho thÃy s¿ dÎ biŒt gi»a hai phÜÖng pháp này. S¿ khác biŒt cæn bän ª Çây là vÃn NJ: Nh»ng nhà ti‰p thÎ ÇÜ®c "g¡n" v§i công ty mË nhÜ th‰ nào. Trong phÜÖng pháp multi-level marketing, nhiŠu tÀng (levels) mua sän phÄm cûa nhau và trä tiŠn cho nhau. Amway và Shaklee là nh»ng ví dø tiêu bi‹u cûa nh»ng công ty multi-level marketing. ChÌ có nh»ng nhà phân phÓi (distributors) nào Çåt t§i tÀng lãnh Çåo, m§i kš h®p ÇÒng tr¿c ti‰p v§i công ty, Nj mua hàng và nhÆn chi phi‰u trä tiŠn thܪng tØ công ty. M†i ngÜ©i ª tÀng phía dܧi mua låi hàng hay dÎch vø tØ nh»ng ngÜ©i ª tÀng trên v§i giá tiŠn cao hÖn tš ÇÌnh. ñó cÛng chính là tiŠn lãi tØ bán sÌ cûa nh»ng ngÜ©i ª nhóm tÀng trên. Công ty trä tiŠn thܪng cho nh»ng ngÜ©i lãnh Çåo cûa tÀng trên và ngÜ©i lãnh Çåo tái phân chia låi tiŠn thܪng cho nh»ng ngÜ©i phân phÓi ª nh»ng tÀng dܧi. Network marketing thì låi khác. M†i ngÜ©i khi gia nhÆp NJu kš h®p ÇÒng tr¿c ti‰p v§i công ty. H† mua hàng tr¿c ti‰p tØ công ty cùng m¶t giá và cÛng nhÆn tiŠn thܪng tr¿c ti‰p tØ công ty. Ki‹u này gÀn giÓng v§i ki‹u franchising (hình thÙc nhÜ®ng quyŠn sº døng tên sän phÄm và cho phép thi‰t lÆp cÖ sª thÜÖng måi mang cùng tên, nhÜ hŒ thÓng quán æn McDonald’s ch£ng hång), hÖn là multi-level marketing. HŒ thÓng này loåi trØ nhu cÀu d¿ tr» hàng hoá nhiŠu và loåi trØ cä hŒ thÓng k‰ toán phÙc tåp và chính vì th‰, vØa ti‰t kiŒm cho các nhà ti‰p thÎ th©i gian cÛng nhÜ tiŠn båc."

Trong suy nghï riêng, tôi nghï r¢ng hai khái niŒm này giÓng nhau và chÃp nhÆn hai thuÆt ng» trên có th‹ hoán Ç°i v§i nhau ÇÜ®c.

MULTI-LEVEL MARKETING L€ Gµ?

Trܧc h‰t, chúng ta hãy džc qua nh»ng š ki‰n khác nhau cûa nh»ng tác giä khác nhau, Nj hi‹u rõ hÖn vŠ vÃn NJ này.

Theo David Roller, tác giä cûa cuÓn How To Make Money in Multi-level Marketing thì: "Multi-level marketing ho¥c network marketing là m¶t hŒ thÓng mà qua Çó công ty mË phân phÓi nh»ng dÎch vø ho¥c nh»ng sän phÄm cûa nó qua hŒ thÓng cûa nh»ng ngÜ©i doanh thÜÖng Ƕc lÆp, không chÌ ª Hoa Kÿ mà trên cä kh¡p th‰ gi§i. Nh»ng nhà phân phÓi Ƕc lÆp ti‰p tøc gi§i thiŒu nh»ng ngÜ©i khác Nj giúp h† phân phÓi sän phÄm hay dÎch vø. Quá trình nh»ng nhà doanh thÜÖng giúp Ç« nhau (people-helping-people process) có th‹ ÇÜ®c ti‰p tøc qua m¶t hay nhiŠu tÀng khác n»a. Là m¶t ngÜ©i ti‰p thÎ trong hŒ thÓng này, bån có th‹ ki‰m tiŠn b¢ng hai cách:

1. Bån phân phÓi sän phÄm hay dÎch vø ljn bån bè hay thân chû cûa bån.

2. Bån m©i bån bè hay nh»ng quen bi‰t khác, tìm ki‰m cÖ h¶i phân phÓi sän phÄm hay dÎch vø.

S¿ tham d¿ cûa bån vào m¶t hay hai cách trên Çây hoàn toàn d¿a vào sª thích cá nhân cûa bån. M¶t sÓ ngÜ©i tÆp trung vào viŒc phân phÓi sän phÄm hay dÎch vø. Nh»ng ngÜ©i này chÌ bÎ nh»ng n‡ l¿c cá nhân gi§i hån mà thôi. Nh»ng ngÜ©i khác không chÌ ti‰p thÎ sän phÄm mà còn h†c hÕi cách phát tri‹n sÓ ngÜ©i phân phÓi và xây d¿ng thành m¶t t° chÙc r¶ng rãi. Nh»ng ngÜ©i tÆp trung n‡ l¿c vào viŒc gi§i thiŒu ngÜ©i khác có th‹ phát tri‹n månh.

HiŒu quä cÃp sÓ nhân này là s¿ huyŠn nhiŒm cûa phÜÖng pháp ti‰p thÎ Ça tÀng. Chúng ta chÌ có 24 gi© trong m¶t ngày mà thôi. NhÜng b¢ng cách gi§i thiŒu ngÜ©i khác vào hŒ thÓng, bån có th‹ tæng lên n‡ l¿c ki‰m tiŠn cûa bån, mà không phäi trä lÜÖng cho ngÜ©i khác. NhÜ th‰, bån thÆt s¿ có th‹ ki‰m tiŠn trong lúc bån Çang ngû..."

Gregory Kishel và Patricia Kishel ÇÎnh nghïa multi-level marketing nhÜ sau: "Multi-level marketing là phÜÖng pháp bán hàng mà trong Çó khách hàng có cÖ h¶i trª thành nh»ng ngÜ©i phân phÓi sän phÄm. Nh»ng nhà phân phÓi này, ljn lÜ®t mình, cÛng së phát tri‹n nh»ng ngÜ©i ª tÀng dܧi (downlines ho¥c là levels of distributors beneath them). TÃt cä m†i tÀng NJu chia l©i cûa nh»ng tÀng dܧi. Không d¿a vào hŒ thÓng bán sï-bán lÈ và các phÜÖng tiŒn quäng cáo Ç¡t tiŠn nhÜ các công ty truyŠn thÓng, nh»ng công ty multi-level marketing d¿a vào hŒ thÓng cûa nh»ng nhà phân phÓi Ƕc lÆp Nj ljn v§i khách hàng b¢ng nh»ng l©i gi§i thiŒu. TiŠn båc thay vì ljn tay nh»ng ngÜ©i trung gian, nh»ng chuyên gia khuy‰n mãi, thì ljn nh»ng thành viên trong hŒ thÓng này mà k‰t quä là các công ty multi-level marketing ti‰t kiŒm ÇÜ®c tiŠn và nh»ng nhà phân phÓi cÛng ki‰m ÇÜ®c tiŠn."

Rod Nichols ÇÎnh nghïa: "Network marketing là gì? ThÆt ra, m†i ngÜ©i MÏ ÇŠu Çã tØng tham d¿ vào network marketing trong nhiŠu næm qua, mà h† không bi‰t ÇÃy thôi. Khi bån džc m¶t cuÓn sách hay, dùng b»a tåi m¶t nhà hàng tuyŒt v©i, ho¥c xem m¶t cuÓn phim hay, bån có k‹ cho ai bi‰t không? N‰u bån Çã k‹, thì bån Çã là m¶t nhà ti‰p thÎ theo ki‹u network marketing rÒi. VÃn NJ duy nhÃt là bån không ÇÜ®c trä tiŠn Nj khuy‰n mãi cuÓn sách Çó, ho¥c phim Çó mà thôi. Network marketing chÌ là s¿ di chuy‹n hàng hoá ho¥c dÎch vø tØ nhà ch‰ tåo, nhà sän xuÃt ljn ngÜ©i tiêu dùng, qua phÜÖng tiŒn ti‰p thÎ b¢ng l©i nói mà thôi. Ví dø, khi bån dùng nh»ng sän phÄm và bån thÃy tÓt hÖn nh»ng sän phÄm mà bån tØng thÃy trong tiŒm bán lÈ, bån k‹ låi cho ngÜ©i khác. N‰u nh»ng ngÜ©i khác muÓn dùng sän phÄm Çó, bån dàn x‰p v§i công ty cûa bån, gºi hàng ljn cho h†. ñ‹ trao Ç°i v§i s¿ dàn x‰p này, công ty netwwork marketing cûa bån së trä cho bån m¶t hoa hÒng, tÓi thi‹u là 25%."

Nh»ng công ty n°i ti‰ng vŠ multi-level marketing và network marketing là Amway và Shaklee.

PHÐ÷NG PHÁP TIP TH KI”U MI N€Y ñ‚ C¹ T¯ LÚC N€O?

Amway và Shaklee là nhÛng công ty kh°ng lÒ Çã và Çang áp døng phÜÖng pháp này, tØ nh»ng næm 2026. Tuy vÆy, ngành multi-level marketing vÅn Çu®c xem là m¶t ngành còn non trÈ (infancy).

S¿ non trÈ không phäi tåi vì sÓ næm tháng ra Ç©i còn ít cûa phÜÖng pháp ti‰p thÎ này, hay vì sÓ công ty tham d¿ vào phÜÖng pháp này còn ít, hay vì sÓ ngÜ©i phân phÓi Ƕc lÆp cÛng chÜa nhiŠu.

TÐ÷NG LAI Sþ RA SAO?

Tuy multi-level marketing ÇÜ®c xem là m¶t ngành còn non trÈ, nhÜng sÙc sÓng cûa nó trong tÜÖng lai Çang ÇÜ®c Çánh giá rÃt cao.

Chúng tôi Çã tham khäo m¶t sÓ tài liŒu, sách báo vŠ multi-level marketing và Çi‹m ÇÒng nhÃt giÛa các tài liŒu Çó là s¿ Çánh giá r¢ng multi-level marketing së là phÜÖng pháp ti‰p thÎ hàng ÇÀu (leading method) cûa thÆp niên t§i và cûa th‰ k› 21.

David Roller vi‰t: "Ngày nay, chÌ có m¶t vài t° chÙc multi-level marketing thÆt l§n. Th‰ nhÜng, multi-level marketing së trª thành xu hܧng chính trong lãnh v¿c ti‰p thÎ trong thÆp niên t§i." HŒ thÓng ti‰p thÎ này së ÇÜ®c áp døng vào viŒc phân phÓi hàng loåt nh»ng sän phÄm và dÎch vø khác nhau. Trong nh»ng næm qua, nh»ng công ty theo multi-level marketing Çã tÕ ra rÃt thành công, trª thành nh»ng công ty hàng ÇÀu trong viŒc phân phÓi các sän phÄm nhÜ hàng tiêu dùng, mÏ phÄm, bäo hi‹m cùng nhiŠu thÙ hàng hoá và dÎch vø khác. Trong tÜÖng lai, nh»ng hàng hoá và dÎch vø ÇÜ®c tiêu thø qua phÜÖng pháp ti‰p thÎ này së ÇÜ®c mª r¶ng sang các lãnh v¿c khác nhÜ ÇÀu tÜ, trái phi‰u, du lÎch, bÃt Ƕng sän và ngay cä các dÎch vø y t‰...

CÛng chính vì th‰ mà các sách báo vi‰t vŠ multi-level marketing NJu cho r¢ng multi-level marketing së là phÜÖng pháp ti‰p thÎ và thÜÖng måi cûa th‰ k› 21.

Nh»ng nhà phân tích thÜÖng måi nhÜ Robert Allen -tác giä cuÓn Creating Wealth hay Wayne Mcllvaine -cÓ vÃn thÜÖng måi, c¿u giám ÇÓc ti‰p thÎ cho công ty quäng cáo Mccann Erickson- NJu ÇÒng š v§i nhau r¢ng phÜÖng pháp network marketing së là "làn sóng cûa tÜÖng lai" (the wave of the future).

Nhà kinh t‰ Paul Zane Pilzer, tác giä cuÓn Unlimited Wealth, kÿ v†ng r¢ng thÜÖng måi b¢ng network marketing së gia tæng gÃp Çôi m‡i ba næm hay næm næm.

H¶i Bán Hàng Tr¿c Ti‰p (The Direct Selling Association) cho r¢ng ngành bán hàng tr¿c ti‰p hiŒn chi‰m sÓ thÜÖng vø hàng næm ljn 50 t› MÏ kim, mà trong Çó, network marketing chi‰m h‰t 10 t›.

Qua m¶t vài dÅn chÙng trên, chúng ta thÃy r¢ng network marketing hay multi-level marketing ÇÜ®c Çánh giá là phÜÖng pháp ti‰p thÎ hàng ÇÀu trong thÆp niên t§i và cä ÇÀu th‰ k› 21.

HiŒn nay, qua kinh nghiŒm th¿c t‰ và xu hܧng phát tri‹n, multi-level marketing Çang tåo ra nh»ng bܧc phát tri‹n nhanh trong th©i gian t§i.

V€I SO SÁNH GI A MULTI-LEVEL MARKETING V€ FRANCHISING

Tuy nhiŠu nhà nghiên cÙu Çã so sánh s¿ khác biŒt gi»a franchising và multi-level marketing, David Roller nhÃn månh r¢ng Çây là hai hŒ thÓng hoàn toàn khác nhau, và hàm š là không th‹ so sánh m¶t cách phù h®p.

Tuy vÆy, nhiŠu tác giä cÛng Çã so sánh hai phÜÖng pháp này.

Trܧc khi Çi vào so sánh, chúng ta Çi‹m låi vài nét cæn bän quan tr†ng cûa franchising. Franchising là m¶t hŒ thÓng mà trong Çó m¶t ngÜ©i nào Çó tåo ra m¶t sän phÄm hay m¶t dÎch vø, rÒi "franchise" (bán quyŠn) cho "franchisee" (ngÜ©i trä tiŠn Nj mua quyŠn ch‰ tåo, bán sän phÄm nào Çó) v§i m¶t cái giá nào Çó, c¶ng thêm m¶t sÓ % nào Çó cûa t°ng sÓ thu nhÆp, mà ngÜ©i franchisee thu vào. Henry Ford là m¶t trong nh»ng franchisers ÇÀu tiên sº døng phÜÖng pháp này, Nj tåo ra hŒ thÓng các ngÜ©i bán xe hÖi vào ÇÀu th‰ k› này. GÀn Çây, franchising chính là bí quy‰t thành công tuyŒt häo cûa McDonald’s, Kentucky Fried Chicken, Holiday Inn...

Franchising là hŒ thÓng mang låi s¿ giàu có không chÌ cho ngÜ©i franchisee mà cä franchisers -ngÜ©i bán quyŠn làm æn m¶t lãnh v¿c nào Çó cho ngÜ©i khác theo tên cûa h†. Trong mÃy thÆp niên qua, ngÜ©i ta Çã phát hiŒn ÇÜ®c nh»ng m¥t bÃt l®i cûa franchising. M¥t bÃt l®i ÇÀu tiên là sÓ vÓn cÀn thi‰t bÕ ra làm æn phäi nhiŠu, mÃt vài chøc ngàn là chuyŒn bình thÜ©ng. ñÓi v§i nh»ng franchise thành công, chuyŒn ÇÜ®c franchising thÆt là cao giá. BÃt l®i thÙ hai cûa hŒ thÓng franchising là dù bån có tiŠn, chÜa ch¡c bån ÇÜ®c franchisers ÇÒng š franchising v§i bån. NhiŠu khi, ngoài tiŠn båc, bån còn phäi có lÎch sº tín døng tÓt, phäi có kinh nghiŒm thÜÖng måi... B¢ng không, có khi bån không th‹ nào trª thành franchisee cûa các franchises có ti‰ng. BÃt l®i cuÓi cùng cûa hŒ thÓng franchising là m¶t sÓ nhà kinh doanh không muÓn trª thành nh»ng ngÜ©i vâng l©i m¶t cách ngoan ngoãn khi nh»ng franchisers yêu cÀu franchisees phäi tuân thû gÀn nhÜ tuyŒt ÇÓi các giäi pháp vÆn hành cûa hŒ thÓng franchise, Çã ÇÜ®c tiêu chuÄn hoá. V§i s¿ ràng bu¶c nhiŠu ÇiŠu kiŒn nhÜ th‰, hŒ thÓng franchising chÌ phù h®p v§i m¶t sÓ ÇÓi tÜ®ng nào Çó mà thôi.

Trong lúc Çó, multi-level marketing Çã tåo ÇiŠu kiŒn dÍ dàng Nj gi§i thiŒu ngÜ©i khác vào hŒ thÓng này. LŒ phí gia nhÆp chÌ vào khoäng 100 MÏ kim, không cÀn có væn phòng, không cÀn có nhân viên, và ÇÜ®c t¿ do, phát tri‹n và quän trÎ hŒ thÓng m¶t cách thoäi mái, theo ki‹u cûa mình.

S¿ ra Ç©i và phát tri‹n cûa m¶t hŒ thÓng nhiŠu lúc cÛng không dÍ dàng gì. Trong cuÓn Who Stole the American Dream?, nhà phân tích thÜÖng måi Burke Hedges Çã nêu ra m¶t chi ti‰t thÆt Çáng chú š: Trܧc Çây, QuÓc H¶i Çã tØng có m¶t s¿ vÆn Ƕng nh¢m loåi bÕ hŒ thÓng franchising trong nŠn kinh t‰ Hoa Kÿ. Trên 30 næm trܧc, trong lúc franchising ÇÜ®c xem là m¶t hŒ thÓng m§i, cách mång cûa nŠn kinh t‰, thì nhiŠu ngÜ©i MÏ Çã tÕ ra oán ghét hŒ thÓng này. S¿ oán ghét Çó là có lš, khi mà hàng ngày báo chí th©i Çó Çã Çæng täi nh»ng câu chuyŒn Çau thÜÖng vŠ nh»ng sÓ phÆn cûa con ngÜ©i -nh»ng con ngÜ©i vì mong muÓn làm giàu, Çã bÕ h‰t tiŠn båc Nj dành vào Çó, và cuÓi cùng Çã phá sän. QuÓc H¶i muÓn loåi bÕ, báo chí phê phán, dân tình oán ghét..., ƒy vÆy mà franchising vÅn tÒn tåi và phát tri‹n cho ljn hôm nay. Ngày nay, có khi chúng ta së giÆt mình khi bi‰t r¢ng franchising Çóng góp ljn 1/3 t°ng sän lÜ®ng quÓc gia hàng næm cûa Hoa Kÿ. ThÆt là kinh khûng!

Con ÇÜ©ng phát tri‹n Çâu phäi lúc nào cÛng b¢ng ph£ng. Không có cu¶c cách mång nào là dÍ dàng cä. Trong nh»ng næm qua, network marketing cÛng vÆy. M‡i lÀn, nói vŠ network marketing, ngÜ©i ta hay liên tܪng ngay ljn khái niŒm "illegal pyramid scheme," theo luÆt cûa ti‹u bang Washington. Rod Nichols k‹ låi câu chuyŒn thÆt Çáng ngÜ«ng m¶ cûa Ray trong th©i kÿ phát tri‹n cûa McDonald’s và franchising. Anh chàng Ray có m¶t ܧc mÖ. Anh ta mÖ r¢ng m¶t ngày nào Çó, trên kh¡p Hoa Kÿ, nÖi Çâu cÛng có nh»ng tiŒm McDonald’s cûa anh. Anh ta tin vào ܧc mÖ Ãy và Çi lang thang kh¡p nÖi, rao bán franchising v§i sÓ tiŠn chÌ 500 hay 1,000 MÏ kim mà thôi. Tuy nhiên, anh ta bÎ ngÜ©i Ç©i coi thÜ©ng và cho r¢ng: "Ôi, cÛng là m¶t pyramid scheme n»a mà thôi." Ngày nay, khÕi cÀn phäi dài dòng, bån Çã thÃy McDonald’s là gì rÒi, phát tri‹n nhÜ th‰ nào rÒi. Network marketing hay multi-level marketing cÛng Çang phát tri‹n vØa xong giai Çoån ÇÀu, giai Çoån cæn bän, cÛng nhÜ franchising trong vòng 15 næm trܧc. TØ nay trª vŠ sau, multi-level marketing së bܧc vào cái g†i là popular growth ho¥c là momentum -giai Çoån phát tri‹n r¶ng, mà ai cÛng thÃy, cÛng bi‰t và bÎ änh hܪng. Trong th©i Çi‹m Çó, ngÜ©i ta có m¶t s¿ so sánh rÃt ng¶ là multi-level marketing chính là hŒ thÓng "franchise nhân dân" (people’s franchise), bªi vì hÀu nhÜ ai cÛng tham d¿ vào ÇÜ®c.

Trong d¿ báo này, multi-level marketing së trª thành phÜÖng pháp månh nhÃt Nj mang sän phÄm, hàng hoá và dÎch vø ljn v§i ngÜ©i tiêu thø vào cuÓi thÆp niên 2026 hay vào ÇÀu th‰ k› 21.

NhiŠu ngÜ©i cho r¢ng multi-level marketing së thay vai trò cûa franchising Nj trª thành phÜÖng thÙc kinh doanh m§i cûa th‰ k› 21. Franchising vào nh»ng thÆp niên 70 và 80 Çã tåo ÇiŠu kiŒn cho hàng triŒu ngÜ©i MÏ trª thành nh»ng nhà doanh thÜÖng, nh»ng ngÜ©i giàu có. Và trong th©i gian hiŒn nay cho ljn tÜÖng lai, multi-level marketing së trª thành m¶t phÜÖng pháp làm æn m§i, së tåo ra nh»ng ngÜ©i giàu có m§i. Theo tåp chí Business Connections, "HiŒn nay, tåi Hoa Kÿ, có ljn nºa triŒu ngÜ©i triŒu phú, và trong sÓ Çó, 20% sÓ triŒu phú Çã làm giàu trong sáu næm qua b¢ng phÜÖng pháp ti‰p thÎ Ça tÀng."

S¿ tham d¿ vào doanh thÜÖng qua phÜÖng pháp multi-level marketing dÍ dàng hÖn nhiŠu so v§i franchising, mà m¶t trong nh»ng s¿ dÍ dàng Çó là multi-level marketing không Çòi hÕi phäi có væn phòng, không Çòi hÕi phäi có nhà kho hay phäi có vÓn nhiŠu. NhiŠu khi chÌ cÀn Çóng lŒ phí m¶t træm MÏ kim là bån có th‹ tham d¿ vào chÜÖng trình multi-level marketing, trong lúc Çó, v§i phÜÖng pháp franchising, có cä chøc ngàn có khi cÛng ch£ng có nghïa lš gì.

MU–N TH€NH CÔNG TRONG MULTI-LEVEL MARKETING, CHÚNG TA C„N ñ„U TÐ NH NG Gµ?

Ai cÛng lo cho tÜÖng lai và n‰u multi-level marketing là m¶t phÜÖng pháp ti‰p thÎ cûa ngày mai thì h£n nhiên, nhiŠu ngÜ©i së muÓn tham d¿ vào. HÖn n»a, s¿ thành công cûa nh»ng ngÜ©i tØng tham gia vào multi-level marketing trong máy thÆp niên qua, Çã chÙng tÕ r¢ng Çây là m¶t phÜÖng pháp ti‰p thÎ dÅn ÇÀu trong tÜÖng lai, cÀn thi‰t cho s¿ thành công.

Tuy nhiên, cÛng nhÜ trong bÃt cÙ lãnh v¿c nào, muÓn thành công cÀn phäi có s¿ ÇÀu tÜ. David Roller vi‰t m¶t Çoån khá hay nhÜ sau: "N‰u bån không ÇÀu tÜ hay không trÒng cây gì cä, bån không Çåt ÇÜ®c hay không g¥t hái ÇÜ®c gì cä. N‰u bån không bÕ tiŠn vào trÜÖng møc ti‰t kiŒm, bån Çâu có lãi. N‰u bån không ÇÀu tÜ c° phi‰u, bån Çâu th‹ có tiŠn lãi ÇÜ®c chia (dividend)."

Th‰ thì, trong lãnh v¿c multi-level marketing, chúng ta cÀn ÇÀu tÜ nh»ng gì? Theo David Roller, có sáu "ÇiŠu" sau Çây cÀn phäi ÇÀu tÜ Ç‹ thành công.

ñÀu tÜ thÙ nhÃt: Bån phäi có khoäng 100 MÏ kim. M‡i ngành NJu có m¶t s¿ ÇÀu tÜ khác nhau. Ví dø, ngành nhà hàng Çòi hÕi ÇÀu tÜ vŠ labor intensive -thÆt nhiŠu tiŠn Nj thuê nhân công. Ví dø nhÜ ngành bán xe hÖi, cºa hàng bán lÈ... Çòi hÕi phäi có capital intensive -nhiŠu tiŠn. Multi-level marketing là lãnh v¿c ÇÀu tÜ ít Çòi hÕi capital intensive nhÃt, chÌ khoäng 100 Çô la mà thôi.

Vì sao låi có chuyŒn cÀn quá ít tiŠn nhÜ vÆy? Theo nghiên cÙu cûa hàng træm trÜ©ng Çåi h†c và cûa chính phû, lš do ÇÀu tiên làm cho các thÜÖng måi bÎ thÃt båi là vì thi‰u vÓn. Sª dï, trong multi-level marketing, chúng ta cÀn ít vÓn là vì chúng ta không cÀn mua và chÙa hàng, không cÀn tiŠn thuê væn phòng, không cÀn thuê nhân viên, và cÛng không cÀn tiŠn trä cho franchise... Ngoài ra, m¶t ÇiŠu thuÆn l®i khác n»a là chúng ta có th‹ theo Çu°i công viŒc chính cûa mình, và ti‰n hành multi-level marketing nhÜ là m¶t công viŒc bán th©i gian mà thôi.

ñÀu tÜ thÙ hai: M‡i ngành multi-level marketing NJu có nh»ng nét Ç¥c thù, riêng biŒt mà chúng ta cÀn thi‰t phäi h†c Nj s§m ki‰m ÇÜ®c tiŠn -m¶t trong nh»ng Ƕng cÖ cûa viŒc thÜÖng måi.

M¶t trong nh»ng ÇiŠu quan tr†ng ª Çây là chúng ta phäi tìm nh»ng ngÜ©i thành công trong lãnh v¿c multi-level marketing Nj h†c kinh nghiŒm, tìm hi‹u. Trong lãnh v¿c multi-level marketing, m¶t trong nh»ng nét khá Ƕc Çáo cûa nó là cùng lúc chúng ta "s¡m hai vai": làm trò và làm thÀy. Nh»ng ngÜ©i ª "tÀng trên" hay ngÜ©i gi§i thiŒu chúng ta (uplines) së hܧng dÅn chúng ta vŠ thÜÖng måi, cách giäi quy‰t vÃn NJ... HÀu h‰t các t° chÙc multi-level marketing thÜ©ng t° chÙc nh»ng bu°i h¶i thäo, nh»ng sinh hoåt c° vû tinh thÀn, cung cÃp nh»ng tài liŒu khuy‰n mãi hay các bæng (cassettes ho¥c video) cÀn thi‰t Nj chúng ta gi§i thiŒu sän phÄm và dÎch vø, hay tuy‹n ngÜ©i m§i...

ñÀu tÜ thÙ ba: Lòng nhiŒt tình sáng tåo. ñây là m¶t s¿ ÇÀu tÜ quan tr†ng, bªi multi-level marketing ÇÜ®c xem là ngành enthusiasm intensive, cÀn nhiŠu nhiŒt tình, nhiŒt tình muÓn thành công trong thÜÖng måi và nhiŒt tình giúp Ç« ngÜ©i khác cùng thành công. S¿ sáng tåo cÛng rÃt cÀn thi‰t vì bên cånh nh»ng ÇiŠu mà chúng ta ÇÜ®c chÌ bäo, chúng ta cÀn có tinh thÀn và khä næng sáng tåo Nj tìm nh»ng cách khác, m§i, hiŒu quä hÖn và ÇÖn giän hÖn Nj Çåt ÇÜ®c møc tiêu thành công. Trong cu¶c sÓng, cÛng nhÜ trong thÜÖng måi, Çâu chÌ có m¶t con ÇÜ©ng duy nhÃt dÅn ljn thành công, mà trái låi có nhiŠu con ÇÜ©ng khác nhau dÅn ljn s¿ thành công. S¿ sáng tåo n¢m ª ch‡ chúng ta t¿ tìm cho mình m¶t con ÇÜ©ng h»u hiŒu nhÃt Nj dÅn ljn thành công.

Multi-level marketing cho chúng ta cÖ h¶i Nj thº thách ki‰n thÙc ki‰m tiŠn, kÏ thuÆt lãnh Çåo và quän trÎ nhân s¿, và cách giäi quy‰t vÃn NJ. Tuy chúng ta d¿a vào l©i khuyên, s¿ giúp Ç« cûa ngÜ©i khác, nhÜng cuÓi cùng chính chúng ta là ngÜ©i quy‰t ÇÎnh giäi quy‰t m†i vÃn NJ. Và chính vì vÆy, chúng ta cÀn cä hai thÙ: lòng nhiŒt tình và s¿ sáng tåo.

ñÀu tÜ thÙ tÜ: Khát v†ng giúp ngÜ©i khác thành công. NhÜ chúng ta Çã bi‰t, trong hŒ thÓng multi-level marketing, viŒc chúng ta bán hàng (hay dÎch vø) tr¿c ti‰p m§i chÌ mang låi m¶t nguÒn thu nhÆp mà thôi, ngoài ra, chúng ta còn có m¶t nguÒn thu nhÆp quan tr†ng khác là sÓ % tØ sÓ tiŠn bán hàng ÇÜ®c cûa nh»ng ngÜ©i thu¶c các tÀng dܧi (downlines) cûa chúng ta. Nh»ng ngÜ©i thu¶c downlines cûa chúng ta cÀn ljn chúng ta, bªi h† cÀn s¿ hܧng dÅn, phÜÖng pháp và ki‰n thÙc. Chúng ta cÀn h† là vì chúng ta muÓn phát tri‹n r¶ng gia Çình downlines cûa chúng ta, bªi nguyên t¡c cûa multi-level marketing là the power of people (chúng ta có càng nhiŠu downlines thành công, chúng ta càng thành công). Do vÆy, viŒc giúp Ç« downlines thành công là m¶t s¿ ÇÀu tÜ tÓi quan tr†ng.

ñÀu tÜ thÙ næm: Th©i gian r‡i. Trong cu¶c Ç©i, có lë có m¶t thÙ bình Ç£ng nhÃt là th©i gian cûa m‡i ngÜ©i. M‡i ngÜ©i, dù giàu hay nghèo, sang hay hèn, thÃt båi hay thành công... NJu có 24 gi© m‡i ngày. Chúng ta bÕ bao nhiêu th©i gian trong m¶t tuÀn vào công viŒc thÜÖng måi là quyŠn cûa chúng ta. Có ngÜ©i bÕ nhiŠu, có ngÜ©i bÕ ít.

Tuy th‰, có m¶t s¿ khác biŒt th©i gian kinh khûng gi»a nh»ng ngÜ©i khác nhau, trong lãnh v¿c multi-level marketing. S¿ khác biŒt này do khä næng khác nhau cûa tØng ngÜ©i trong viŒc phát tri‹n downlines. Ví dø, bån có 10 downlines, và m‡i downline cûa bån m‡i tuÀn bán ÇÜ®c 200 Çô la, nhÜ th‰, m‡i tuÀn downlines cûa bån bán ÇÜ®c 2026 Çô la; trong lúc Çó, tôi chÌ có 2 downlines và m‡i downline chÌ bán ÇÜ®c 100 Çô la. NhÜ vÆy downlines cûa tôi trong tuÀn chÌ bán Çu®c 200 Çô la. Nguyên t¡c cûa multi-level marketing là chúng ta ÇÜ®c hܪng sÓ % tØ sÓ tiŠn bán ÇÜ®c cûa downlines, nhÜ vÆy thành quä cûa downlines khác nhau, dÅn ljn thành quä cûa chúng ta cÛng khác nhau.

NhÜ th‰, bên cånh viŒc chúng ta bÕ th©i gian cûa mình ra Nj ÇÀu tÜ vào multi-level marketing, chúng ta cÛng cÀn chú tr†ng ljn s¿ phát tri‹n cho downlines thành công, vì th©i gian cûa h† cÛng góp phÀn gia tæng th©i gian cûa chúng ta.

S¿ ÇÀu tÜ vŠ th©i gian, nhÜ th‰, cÛng không th‹ giÓng nhau ÇÜ®c.

ñÀu tÜ thÙ sáu: ñÓi phó và giäi quy‰t vÃn NJ. Trong cu¶c sÓng có không ít phÙc tåp, và ngay trong phåm vi thÜÖng måi multi-level marketing cûa chúng ta, cÛng có không ít vÃn NJ, tØ vÃn NJ v§i uplines, downlines và cä v§i thÜÖng måi... Làm sao xº s¿ và giäi quy‰t vÃn NJ, không Nj cho nó änh hܪng t§i thÜÖng måi, cÛng là m¶t khä næng cÀn ÇÀu tÜ.

NH NG CÁCH TH­C KIM TI“N TRONG MULTI-LEVEL MARKETING

Trong lãnh v¿c multi-level marketing, m‡i công ty có cách trä tiŠn hoa hÒng khác nhau, nhÜng t¿u trung låi, có m¶t sÓ cách chính sau Çây (theo Gregory Kishel và Patricia Kishel):

+ Hoa hÒng do tr¿c ti‰p bán hàng: Khi bån tr¿c ti‰p bán ÇÜ®c m¶t món hàng hay m¶t dÎch vø, bån ÇÜ®c hܪng tiŠn l©i. TiŠn l©i có khi là tiŠn hoa hÒng, trích tØ sÓ % so v§i giá bán hay có khi là s¿ khác biŒt giºa giá mua (sÌ) và giá bán (lÈ).

+ TiŠn thܪng tØ nhóm (group bonus) hay còn g†i là override: ñó là sÓ tiŠn % mà bån ÇÜ®c nhÆn nh© vào sÓ tiŠn bán hàng cûa downlines cûa bån.

+ TiŠn thܪng do tài lãnh Çåo (Leadership bonus): ñ‹ khích lŒ tinh thÀn, nhiŠu công ty còn thܪng cho m¶t thành viên khi thành viên Çó Çã giúp ngÜ©i khác lên vÎ trí cao hÖn, trong thang trÆt cûa hŒ thÓng.

+ Thu nhÆp tØ viŒc tái tøc (residual income): ñây là m¶t cÖ h¶i mà nh»ng nhà ti‰p thÎ theo network hay multi-level marketing rÃt hài lòng, vì nó giÓng nhÜ tiŠn royalties âm nhåc hay kÎch bän. Ví dø, chúng ta gi§i thiŒu m¶t ngÜ©i mua bäo hi‹m xe c¶. H£n nhiên, qua lÀn gi§i thiŒu có k‰t quä này, chúng ta ki‰m ÇÜ®c m¶t sÓ tiŠn hoa hÒng. Sáu tháng sau, khi khách hàng ÇÜ®c chúng ta gi§i thiŒu låi ti‰p tøc mua ti‰p bäo hi‹m. Dù không tr¿c ti‰p gi§i thiŒu lÀn này, chúng ta vÅn ÇÜ®c hܪng tiŠn hoa hÒng. ñó chính là tiŠn residual income...

Trên Çây là nh»ng phÜÖng cách mà ngÜ©i trong hŒ thÓng multi-level marketing ÇÜ®c hܪng.

NH NG THUN LI V€ BƒT LI CÑA PHÐ÷NG PHÁP MULTI-LEVEL MARKETING

M†i thÙ ÇiŠu có m¥t l®i và m¥t håi, ngay cä ÇÓi v§i multi-level marketing.

Trong phÀn dܧi Çây, chúng tôi së NJ cÆp ljn m¥t l®i (advantages) và m¥t bÃt l®i (disadvantages) cûa phÜÖng pháp multi-level marketing.

Dܧi Çây là bän thÓng kê rÃt cô Ƕng và ÇÀy Çû cûa Gregory Kishel và Patricia Kishel:

1.T¯ QUAN ñI”M CÑA CÔNG TY

LI

+ TiŠn ÇÀu tÜ ÇÜ®c giäm xuÓng.

+ Chi phí quäng cáo thÃp.

+ L¿c lÜ®ng bán hàng có nhiŒt tình.

+ L©i gi§i thiŒu tích c¿c cûa ngÜ©i tiêu thø.

+ S¿ trung thành cûa khách hàng gia tæng.

+ SÓ ngÜ©i ti‰p tøc mua hàng cao.

BƒT LI

+ Th©i gian khªi ÇÀu thÜÖng måi lâu hÖn.

+ Các công viŒc quän trÎ gia tæng.

+ Thi‰u ki‹m soát.

+ Công viŒc giÃy t© nhiŠu.

+ CÀn phäi phát tri‹n nh»ng khoá huÃn luyŒn bán hàng và nh»ng tài liŒu khuy‰n mãi.

+ Uy tín công ty có th‹ bÎ t°n thÜÖng vì s¿ quá nhiŒt tình cûa nhiŠu ngÜ©i bán hàng .

2. T¯ QUAN ñI”M CÑA NGОI PHÂN PH–I:

LI

+ Khä næng ki‰m tiŠn nhiŠu.

+ ñÀu tÜ ban ÇÀu thÃp, thÜ©ng dܧi 150 MÏ kim.

+ ñiŠu hành thÜÖng måi tåi gia.

+ Mua sän phÄm mà bån thích v§i giá sÌ.

+ L®i vŠ viŒc khai thu‰.

+ Có nhiŠu cÖ h¶i có thêm bån m§i.

+ Có th‹ có s¿ tham gia cûa gia Çình.

BƒT LI:

+ TÓn nhiŠu th©i gian.

+ CÀn bÕ nhiŠu th©i gian cho nh»ng thành viên khác trong hŒ thÓng.

+ Khó bán hàng.

+ Phäi theo nguyên t¡c cûa multi-level marketing.

+ Hành Ƕng cûa nh»ng ngÜ©i khác trong multi-level marketing có th‹ änh hܪng ljn bån.

+ Phäi luôn luôn có tinh thÀn cao.

+ Có th‹ phäi mua m¶t sÓ hàng tÓi thi‹u.

+ CÀn thi‰t phäi duy trì tình trång hoåt Ƕng Nj không mÃt Çi hŒ thÓng.

Sau m¶t th©i gian cÖn bão "ti‰p thÎ Ça tÀng" th°i Ò åt vào c¶ng ÇÒng ViŒt Nam, cÖn bão dÜ©ng nhÜ Çang l¡ng dÎu låi phÀn nào trong th©i gian qua. Lš do cûa s¿ l¡ng dÎu Çó m¶t phÀn là do hÆu quä cûa s¿ Çøng phäi vào nh»ng ÇiŠu bÃt l®i nói trên mà nh»ng uplines không hŠ nh¡c ljn.

ViŒc tìm hi‹u multi-level marketing m¶t cách ÇÀy Çû và tØ hai phía së giúp cho chúng ta hi‹u Çúng hÖn vŠ phÜÖng pháp này. B¢ng không, cÖn bão së bay qua và Nj låi phía sau nh»ng "tàn phá" Çáng ti‰c.