NGUY•N XUÂN NAM
Thói thÜ©ng, vào m‡i dÎp bÀu cº T°ng thÓng Hoa Kÿ, chúng ta thÜ©ng quan tâm nhiŠu hÖn vŠ các vÃn NJ nhÜ: Ai së Ç¡c cº? Nh»ng chính sách l§n cûa các Ùng cº viên T°ng thÓng là gì?... ñó là s¿ quan tâm chính Çáng, cÀn thi‰t. Th‰ nhÜng, nhiŠu khi có nh»ng vÃn NJ quan tr†ng trên bình diŒn ti‹u bang, hay ÇÎa phÜÖng có sÙc änh hܪng månh ljn Ç©i sÓng chúng ta mà chúng ta ho¥c là chÜa quan tâm m¶t cách Çúng mÙc hay thÆm chí không mÃy chú tr†ng ljn.

Tôi muÓn nói ljn cái ÇÜ®c g†i là California Civil Rights Initiative ho¥c là D¿ LuÆt 209 trong cu¶c bÀu cº vào ngày 5 tháng 11 næm 2026.

T¯ CÁI TÊN NGHE THT LÔI CU–N...

Khi nghe ljn cøm tØ ng» California Civil Rights Initiative, chúng ta thÃy bÎ lôi cuÓn ngay bªi trong bÓn ch» Ãy, chúng ta thÃy hai ch» quan tr†ng Civil Rights (Dân quyŠn). N‰u không hi‹u kÏ n¶i dung cûa nó mà chÌ nhìn vào thuÆt ng» thÆt nhân bän trên, thÆt hÃp dÅn trên, chúng ta ch¡c së bÕ phi‰u bÀu cho d¿ luÆt này. Th‰ nhÜng, bän chÃt và n¶i dung Çích thÆt cûa cái g†i là California Civil Rights Initiative là gì? N‰u California Civil Rights Initiative ÇÜ®c thông qua qua kÿ bÀu phi‰u lÀn này, sÓ phÆn cûa nh»ng ngÜ©i da màu, cûa phø n», và trong Çó sÓ phÆn Çông Çäo ngÜ©i ViŒt tåi California së nhÜ th‰ nào trong tÜÖng lai? ñây là nh»ng câu hÕi l§n cho m¶t vÃn NJ l§n mà chúng tôi së bàn ljn trong phÀn dܧi Çây.

Thoåt tiên, chúng tôi muÓn nhÃn månh r¢ng California Civil Rights Initiative (Sáng ki‰n dân quyŠn cûa California) và Proposition 209 (D¿ luÆt 209) th¿c chÃt chÌ là m¶t. M¶t sÓ ngÜ©i tܪng là hai, nhÜng Çó chÌ là hai cách g†i khác nhau cûa cùng m¶t d¿ luÆt mà thôi.

Khi nghe ljn California Civil Rights Initiative, nhiŠu ngÜ©i nghï ngay ljn vÃn NJ r¢ng California Civil Rights Initiative là m¶t s¿ trình bày låi nh»ng luÆt lŒ hiŒn h»u nh¢m ngæn cÃm chính quyŠn trong viŒc lÜu š t§i vÃn NJ gi§i tính ho¥c chûng t¶c trong các viŒc tuy‹n døng, h®p ÇÒng ho¥c giáo døc. Chính phÀn ng» cûa d¿ luÆt Çã làm cho nhiŠu ngÜ©i có th‹ hi‹u không Çúng vŠ phÀn nghïa cûa d¿ luÆt. Ng» và nghïa trong trÜ©ng h®p này không Çi cùng v§i nhau, không phù h®p nhau. Chính vì th‰, Richie Ross, nhà tham vÃn chính trÎ cûa ñäng Dân Chû, Çã nói: "D¿ luÆt này ÇÜ®c khéo vi‰t m¶t cách qu› quyŒt ljn n‡i mà m†i ngÜ©i tܪng nó chÓng låi s¿ phân biŒt" (The intiative is so diabolically well-written, people think it must be against discrimination".

Qua tên g†i cûa d¿ luÆt, qua cách vi‰t cûa d¿ luÆt và qua š ki‰n cûa Richie Ross, chúng ta thÃy r¢ng cÀn phäi tìm hi‹u kÏ vŠ d¿ luÆt trܧc khi có nh»ng quy‰t ÇÎnh cø th‹, chÙ không phäi chÌ cÀn nghe qua tên d¿ luÆt, bªi trong trÜ©ng h®p này, ng» và nghïa không Çi cùng v§i nhau.

NI DUNG CˆN BN cûa CALIFORNIA CIVIL RIGHTS INITIATIVE (CCRI) L€ Gµ?

ñ‹ hi‹u rõ và ÇÀy Çû d¿ luÆt này, chúng tôi xin trích nguyên væn ti‰ng Anh d¿ luÆt 209: "The state shall not discriminate against, or grant preferential treatment to, any individual or group on the basis of race, sex, color, ethnicity or national origin in the operation of public employment, public education or public contracting." Xin tåm dÎch ra ViŒt ng»: "Ti‹u bang së không kÿ thÎ, ho¥c ban bÓ s¿ biŒt Çãi, ÇÓi v§i cá nhân hay nhóm ngÜ©i, trên cÖ sª chûng t¶c, gi§i tính, màu da, s¡c t¶c ho¥c quÓc tÎch gÓc trong hoåt Ƕng tuy‹n døng vào các cÖ quan công c¶ng, giáo døc công lÆp ho¥c h®p ÇÒng công c¶ng."

Trên Çây chÌ là m¶t s¿ trích dÅn phÀn cÓt lõi nhÃt cûa d¿ luÆt 209. Trong th¿c t‰, d¿ luÆt 209 së th¿c hiŒn nh»ng gì n‰u ÇÜ®c thông qua?

Bài "Pro. 209 Will Hurt Asian Pacific Americans" cûa t° chÙc Asian Pacific Americans for Affirmative Action vi‰t: "T° chÙc The California Legislative Analyst, m¶t t° chÙc chính phû phi Çäng phái, Çã chính thÙc công bÓ r¢ng d¿ luÆt 209 së loåi trØ tÃt cä nh»ng hình thÙc cûa luÆt hành Ƕng kh£ng ÇÎnh (affirmative action) do ti‹u bang tài tr® mà không do luÆt liên bang yêu cÀu. The Legislative Analyst Çã k‰t luÆn r¢ng n‰u ÇÜ®c thông qua CCRI së làm nh»ng chuyŒn sau Çây:

l CÃm các cÖ quan chính quyŠn không ÇÜ®c nh¡m nh»ng n‡ l¿c tuy‹n døng vào nh»ng s¡c dân thi‹u sÓ ho¥c phø n» ngay cä n‰u nh»ng n‡ l¿c Çó không Çem låi cho nh»ng nhóm thi‹u sÓ hay phø n» này m¶t l®i th‰ trong ti‰n trình ch†n l¿a thÆt s¿.

l CÃm các cÖ quan chính quyŠn không ÇÜ®c cung cÃp nh»ng chÜÖng trình huÃn luyŒn dành cho các s¡c dân thi‹u sÓ và phø n». TrÜ©ng h†c së không còn khä næng cung cÃp nh»ng chÜÖng trình dåy kèm cho các trÈ em thu¶c các s¡c dân thi‹u sÓ nh¢m giúp h† hoàn thành trung h†c và bܧc vào Çåi h†c. Nhà trÜ©ng cÛng bÎ cÃm không ÇÜ®c cung cÃp nh»ng l§p dåy kèm toán cho n» sinh".

LI ñÁNH VÁN B€I "CHÑNG TC"?

Tôi nh§ låi vào næm 2026, trong cu¶c chåy Çua vào chÙc vø ThÓng ÇÓc ti‹u bang California gi»a Pete Wilson (ÇÜÖng kim ThÓng ñÓc, C¶ng Hòa) và Kathleen Brown (Dân Chû), bà Brown Çã dÅn trܧc Wilson trong giai Çoån ÇÀu. Th‰ nhÜng, sau Çó nh© s¿ ph° bi‰n månh d¿ luÆt 187 (d¿ luÆt chÓng di dân bÃt h®p pháp), Pete Wilson Çã vÜ®t qua Kathleen Brown và tái Ç¡c cº ThÓng ÇÓc California thêm m¶t nhiŒm kÿ n»a.

Vào th©i Çi‹m Çó, nŠn kinh t‰ cûa ti‹u bang California Çang suy søp và m¶t sÓ ngÜ©i cÀn m¶t con "vÆt t‰ thÀn" Nj mà Ç° l‡i, Nj mà quy t¶i và nh»ng ngÜ©i di dân Çã s§m trª thành "nån nhân". Tham vÃn viên chính trÎ cûa Çäng C¶ng Hòa, Sal Russo tåi Sacramento, Çã nói: "Tôi luôn luôn nghï r¢ng khi mà m†i ngÜ©i cäm thÃy cæng th£ng vŠ kinh t‰, thÜ©ng có khuynh hܧng månh më hÖn Nj tìm m¶t ngÜ©i nào Çó Nj mà Ç° l‡i". ViŒc trách cÙ ngÜ©i di dân Çã làm vui lòng cho nh»ng ngÜ©i mà báo chí th©i Çó g†i là "angry white men" (nh»ng ngÜ©i Çàn ông da tr¡ng giÆn d»). Và v§i s¿ ûng h¶ cûa nh»ng "angry white men" này, Wilson Çã hå ÇËp Kathleen Brown trong cu¶c bÀu cº næm Ãy.

LÀn này, trܧc mùa bÀu cº, lá bài "chûng t¶c" låi m¶t lÀn n»a ÇÜ®c mang ra sº døng. Tuy Ward Connerly, m¶t trong nh»ng nhà lãnh Çåo (regent) gÓc Phi châu cûa hŒ thÓng UC (Çåi h†c California) và cÛng là Chû tÎch phong trào vÆn Ƕng cho d¿ luÆt 209, Çã phû nhÆn l©i bu¶c t¶i này; tuy th‰, nhiŠu ngÜ©i Çã thÃy nh»ng liên hŒ khá rõ ràng gi»a d¿ luÆt 209 và các vÃn NJ tranh cº.

Trܧc khi bàn sâu vào vÃn NJ liên quan gi»a d¿ luÆt 209, affirmative action và bÀu cº, chúng ta cÀn Çi‹m qua m¶t sÓ d» kiŒn và con sÓ mà báo The San Jose Mercury News Çã ÇÜa ra:

- Nh»ng cu¶c thæm dò š ki‰n gÀn Çây cho thÃy r¢ng affirmative action không phäi là nh»ng vÃn NJ quan tâm hàng ÇÀu cûa cº tri.

- Field Polls cho thÃy r¢ng sÓ ngÜ©i ûng h¶ d¿ luÆt 209 vÅn chi‰m trên 50% trong sÓ nh»ng cº tri Çã Çæng kš bÀu cº hay ch¡c ch¡n bÀu cº. Trong lúc Çó, sÓ cº tri chÓng d¿ luÆt 209 chÌ có tØ 20 cho ljn 35%. Con sÓ 19% sÓ cº tri chÜa bi‰t së nghiêng vŠ bên nào, và còn Çang bæn khoæn së có th‹ gây ra nh»ng Çäo l¶n vào gi© phút cuÓi.

- ña sÓ, dù chÌ trên 50% m¶t chút, sÓ cº tri Çã Çæng kš cho bi‰t së ûng h¶ affirmative action.

NhÜ th‰, chúng ta thÃy r¢ng cu¶c chi‰n ÇÃu bäo vŒ affirmative action và chÓng ÇÓi d¿ luÆt 209 trª thành m¶t cu¶c chi‰n ÇÃu gay go mà chúng ta, nh»ng cº tri ngÜ©i ViŒt, cÀn phäi góp phÀn mình vào trong cu¶c chi‰n ÇÃu chung Çó.

Hallye Jordan cûa nhÆt báo The San Jose Mercury News Çã cho thÃy r¢ng Çäng C¶ng Hòa Çã ûng h¶ månh më d¿ luÆt 209 và xem d¿ luÆt 209 là vÃn NJ cûa Çäng này (Republicans make it their issue).

ñäng C¶ng Hòa Çã ûng h¶ månh d¿ luÆt 209 vì:

- ñäng này tØ lâu Çã tin r¢ng d¿ luÆt 209 së có sÙc thu hút månh cº tri, nhÃt là nh»ng cº tri bäo thû. Chính Patrick Buchanan trong bài vi‰t vào tháng 2, 2026 Çã xác nhÆn r¢ng Çó là cách Nj có th‹ Çoàn k‰t låi liên minh cánh bäo thû.

- Theo báo Los Angeles Daily News, Pete Wilson, ThÓng ÇÓc California, cho r¢ng d¿ luÆt 209 "có m†i khä næng tåo ra s¿ cách biŒt d» d¶i trong cu¶c chåy Çua" T°ng thÓng và Dân bi‹u.

Chính nh»ng lš do này m¶t lÀn n»a Çã cho thÃy r¢ng vÃn NJ "chûng t¶c" là "m¶t ván bài" hay m¶t "phÜÖng tiŒn" Nj Çäng C¶ng Hòa sº døng vào các møc tiêu chính trÎ.

Chính vì thÃy tÀm quan tr†ng cûa ván bài này, Çäng C¶ng Hòa Çã tÕ ra nhÃt quán và månh më trong viŒc ûng h¶ cä tinh thÀn và tài chánh cho công viŒc vÆn Ƕng cho d¿ luÆt này.

Vào tháng 12 rÒi, khi phong trào vÆn Ƕng cho d¿ luÆt 209 h‰t tiŠn, chính Connerly và Wilson Çã vÆn Ƕng các dân bi‹u C¶ng Hòa tài tr®. ñäng C¶ng Hòa tåi California và các chính trÎ gia cûa Çäng này Çã tài tr® 480,000 MÏ kim ngay lÆp tÙc.

Vào tháng 9, 1996, chính Wilson và Newt Gingrich, Phát ngôn viên cûa Hå ViŒn, Çã dùng uy tín cá nhân Nj g†i ÇiŒn thoåi cho 60 nhà lãnh Çåo thÜÖng måi, và kêu g†i h† ûng h¶ cho d¿ luÆt 209.

NhÜ vÆy, chúng ta thÃy r¢ng Çäng C¶ng Hòa Çã tích c¿c ûng h¶ d¿ luÆt này vì các møc tiêu chính trÎ và vì cu¶c chåy Çua vào tòa Båch –c cÛng nhÜ các cÖ quan dân cº khác.

Bên cånh s¿ tham gia m¶t cách månh më cûa Çäng C¶ng Hòa nh¢m ÇÜa d¿ luÆt 209 ljn thành luÆt và nh¢m xóa bÕ luÆt affirmative action, nhiŠu ngÜ©i nhìn nhÆn r¢ng h† Çã có m¶t s¿ hi‹u lÀm Çáng ti‰c ÇÓi v§i affirmative action. HÀu h‰t ngÜ©i ûng h¶ affirmative action là nh»ng ngÜ©i thu¶c giai cÃp trung lÜu. NhiŠu khi con cái h† n¶p ÇÖn vào trÜ©ng Çåi h†c có uy tín nhÜng bÎ tØ chÓi và h† v¶i vàng Ç° l‡i cho affirmative action. Ngay cä Connerly cÛng Çã thØa nhÆn: "In some cases, it was just sheer competition, but they blame it on affirmative action. They blame it on the belief that someone got a preference or an advantage (over their child)". Xin tåm dÎch: "Trong m¶t sÓ trÜ©ng h®p, nó chÌ là m¶t s¿ cånh tranh thuÀn tuš, nhÜng h† låi Ç° l‡i cho affirmative action. H† Ç° l‡i cho affirmative action trên niŠm tin r¢ng m¶t ngÜ©i nào Çó Çã ÇÜ®c biŒt Çãi hay l®i th‰ hÖn con cûa h†."

S¿ ng¶ nhÆn này cÛng góp phÀn xô ÇÄy thêm m¶t sÓ ngÜ©i nào Çó vào viŒc bÕ phi‰u cho d¿ luÆt 209, chÓng låi affirmative action.

Trong lúc Çó, phía chÓng ÇÓi d¿ luÆt này không nh»ng không có th‰ månh vŠ tài chánh mà còn có nh»ng trª ngåi khác. Phía chÓng ÇÓi có m¶t liên minh gÒm các t° chÙc dân quyŠn và quyŠn phø n» gÒm các t° chÙc nhÜ: ña SÓ Phø N», T° ChÙc QuÓc Gia Vì Phø N», H¶i QuÓc Gia Vì S¿ Ti‰n B¶ Cûa Dân Da Màu và YWCA. Vì thi‰u tiŠn, nh»ng t° chÙc này chú tr†ng vào nh»ng viŒc nhÜ tranh luÆn, Çæng kš cº tri, và giáo døc cº tri...

Liên minh chÓng d¿ luÆt 209 Çã ÇÙng trܧc chi‰n tuy‰n bäo vŒ affirmative action trên phåm vi quÓc gia vì nhÜ Eleanor Smeal, Chû tÎch H¶i ña SÓ Phø N» và là thành viên ban chÃp hành phong trào bäo vŒ Affirmative Action, nói: "N‰u CCRI thành công tåi California, CCRI së tràn sang các nÖi khác trên toàn quÓc bªi California ÇÜ®c xem nhÜ m¶t ti‹u bang tåo ra xu hܧng cho cä nܧc." Trong š nghïa Çó, viŒc chÓng d¿ luÆt CCRI là m¶t viŒc làm thÆt có š nghïa.

Trong nh»ng công ty l§n tham gia phong trào chÓng CCRI, n°i bÆt nhÃt là công ty Pacific Gas & Electronic (PG &E), do Stanley T. Skinner làm Giám ÇÓc. Trong phát bi‹u vào tháng trܧc vŠ thái Ƕ chÓng d¿ luÆt CCRI cûa PG&E, Skinner nói: "M¥c dù r¢ng d¿ luÆt së tr¿c ti‰p änh hܪng nh»ng cÖ quan công c¶ng, d¿ luÆt này cÛng tåo ra m¶t Çám mây mù trên nh»ng chÜÖng trình tuyŒt v©i mà hiŒn nay các công ty, trÜ©ng h†c, bŒnh viŒn và nh»ng t° chÙc khác Çang có." PG&E là công ty l§n ÇÀu tiên ÇÙng ra công khai chÓng d¿ luÆt 209 và bÎ ngay s¿ chÓng trä d» d¶i cûa nh»ng ngÜ©i bênh v¿c d¿ luÆt 209. Nh»ng ngÜ©i bênh v¿c CCRI quy t¶i cho PG&E r¢ng công ty này trong th¿c t‰ Çang ûng h¶ s¿ biŒt Çãi cho m¶t sÓ ngÜ©i và kÿ thÎ nh»ng ngÜ©i khác. LÆp luÆn này giÓng y nhÜ nh»ng lÆp luÆn chÓng affirmative action vì cho r¢ng affirmative action là kÿ thÎ ngÜ®c låi ngÜ©i da tr¡ng.

Tuy vÆy, nhiŠu ngÜ©i Çã tÕ ra s§m quan ngåi r¢ng n‰u CCRI ÇÜ®c thông qua, nhiŠu chÜÖng trình nh¢m tåo ÇiŠu kiŒn cho ngÜ©i da màu, phø n» -nh»ng ngÜ©i Çang bÎ thÃt l®i trong cu¶c sÓng tìm viŒc, h†c hành vì bÎ kÿ thÎ- có cÖ h¶i vÜÖn lên së bÎ mÃt Çi và nhÜ vÆy, m¶t tÜÖng lai bÃt °n, bÃp bênh ÇÀy Çe d†a nhÜ ch© ch¿c s¤n Çâu Çây.

ñN NH NG Ý KIN PHN ñ–I D LUT 209

Ngay trong møc xã luÆn cûa báo The San Jose Mercury News ra ngày 22 tháng 9, báo này Çã nêu rõ š ki‰n cûa báo (the opinion of the Mercury News) ngay trên NJ t¿a nhÜ sau: "A vote against Proposition 209 is a vote for fairness" (M¶t lá phi‰u chÓng d¿ luÆt 209 là m¶t lá phi‰u cho s¿ công b¢ng). ñây là m¶t bài xã luÆn ch¥t chë vŠ lš luÆn, nhân bän vŠ n¶i dung, h®p lš vŠ bÓi cänh và rõ ràng vŠ s¿ l¿a ch†n khi k‰t luÆn r¢ng: "M¶t lá phi‰u chÓng d¿ luÆt 209 là m¶t bܧc ti‰n t§i m¶t ti‹u bang California thÆt s¿ không phân biŒt màu da."

Trong bài Ãy, nhiŠu tÜ tܪng và nhÆn ÇÎnh cæn bän ÇÜ®c ÇÜa ra nhÜ:

- "Chúng tôi quan ngåi r¢ng m¶t n‡ l¿c nh¢m loåi bÕ affirmative action së phân c¿c ti‹u bang này d†c theo các gi§i tuy‰n s¡c t¶c".

- "LuÆt affirmative action vÜÖn r¶ng ra nh¢m bao hàm cä m¶t sÓ ngÜ©i nào Çó. LuÆt affirmative action có th‹ ho¥c không dành s¤n m¶t sÓ ch‡ Ç¥c biŒt cho h†. LuÆt affirmative action có th‹ hay không hå thÃp nh»ng tiêu chuÄn bình thÜ©ng nh¢m nhÆn h† vào. Và LuÆt affirmative action thÜ©ng thÜ©ng Ço lÜ©ng s¿ thành công cûa nó b¢ng nh»ng gì mà ngÜ©i ûng h¶ g†i là nh»ng møc Çích và nh»ng ngÜ©i chÓng ÇÓi g†i là nh»ng chÌ tiêu (quota)".

- "Tåi các trÜ©ng n¢m trong hŒ thÓng Çåi h†c California (UC), nh»ng nhà lãnh Çåo Çåi h†c (regents) Çã xóa bÕ nh»ng Üu Çãi cûa luÆt affirmative action trܧc s¿ phän ÇÓi månh më cûa nhiŠu nhà quän trÎ nhà trÜ©ng, nhiŠu giáo sÜ và nhiŠu sinh viên. M¶t l¿c lÜ®ng Ç¥c nhiŒm theo dõi vÃn NJ nhÆn sinh viên vào h†c Çã ܧc Çoán r¢ng s¿ thay Ç°i này (xóa bÕ affirmative action) Çã làm giäm thi‹u s¿ ghi danh cûa sÓ sinh viên gÓc Nam MÏ xuÓng 15% và sÓ sinh viên gÓc Phi châu xuÓng 50%. ñiŠu này cho thÃy không ngåc nhiên mÃy khi nh»ng s¡c dân thi‹u sÓ -nhiŠu phø n» cûa m†i s¡c dân- quan niŒm r¢ng d¿ luÆt CCRI là thù nghÎch ÇÓi v§i h†" ...

Bài xã luÆn k‰t luÆn r¢ng "m¶t lá phi‰u bÀu cho d¿ luÆt 209 hay là California Civil Rights Initiative là m¶t lá phi‰u chÓng låi affirmative action. ñúng hay sai, lá phi‰u Çó ÇÜ®c nhiŠu ngÜ©i xem là m¶t s¿ chÓi tØ các s¡c dân thi‹u sÓ và phø n». ñiŠu này chính là s¿ sai th©i, và California là m¶t s¿ sai ch‡ vŠ chuyŒn Çó."

CÛng trên nhÆt báo The San Jose Mercury News sÓ ra ngày 22 tháng 9, n» nghÎ sï Dianne Feinstein Çã vi‰t bài th‹ hiŒn quan Çi‹m chÓng ÇÓi cûa bà ÇÓi v§i d¿ luÆt 209 dܧi t¿a NJ "Affirmative Action Opens the Doors to Opportunities" (LuÆt affirmative action mª cºa cho nh»ng cÖ h¶i). Trong bài này, n» nghÎ sï vi‰t:

- "D¿ luÆt 209 Çe d†a nh»ng chÜÖng trình nh¢m giúp Ç« nh»ng cô gái và phø n» thành công trong trÜ©ng h†c và bܧc vào Çåi h†c và các trÜ©ng cao h†c."

- "ñÓi v§i hÀu h‰t chúng ta, ngôn ng» có vÈ lÎch thiŒp cûa d¿ luÆt 209 làm cho d¿ luÆt 209 trª nên hÃp dÅn hÖn, nhÜng d¿ luÆt Çó Çang hܧng dÅn sai låc chúng ta."

- N» nghÎ sï Dianne Feinstein trích dÅn m¶t câu phát bi‹u cûa Elizabeth Hill, m¶t nhà phân tích cûa California Legislative Analyst, nhÜ sau: "D¿ luÆt này së loåi bÕ nhiŠu chÜÖng trình cûa các trÜ©ng công lÆp và Çåi h†c c¶ng ÇÒng nhÜ cÓ vÃn, dåy kèm, giúp Ç« tài chánh cho sinh viên, giúp Ç« tài chánh cho nh»ng khu trÜ©ng h†c ÇÜ®c l¿a ch†n, mà nÖi Çó nh»ng chÜÖng trình này d¿a vào... chûng t¶c, gi§i tính, s¡c dân, ho¥c quÓc tÎch gÓc."

CuÓi cùng, n» nghÎ sï Dianne Feinstein k‰t luÆn r¢ng "TÃt cä chúng ta có b°n phÆn nêu ra nh»ng vÃn NJ kÿ thÎ, nhÜng ngôn ng» hܧng dÅn sai låc cûa d¿ luÆt 209 không phäi là cách Çúng."

Skinner cûa hãng PG&E, lÆp trÜ©ng cûa nhÆt báo The San Jose Mercury News, nghÎ sï Dianne Feinstein... NJu kêu g†i loåi bÕ d¿ luÆt 209.

Trong nh»ng ngÜ©i kêu g†i loåi bÕ d¿ luÆt 209, chúng tôi chú tr†ng Ç¥c biŒt bài vi‰t "Proposition 209 Will Hurt Asian Pacific Americans" cûa t° chÙc Asian Pacific Americans for Affirmative Action. Bài vi‰t này cho r¢ng d¿ luÆt 209 n‰u ÇÜ®c thông qua së "Çäo ngÜ®c nhiŠu thành quä mà ngÜ©i MÏ gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng Çã tåo ra trong ba thÆp niên qua" hay "loåi bÕ trên 25 chÜÖng trình h®p ÇÒng công c¶ng mang låi l®i ích cho ngÜ©i MÏ gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng" và hàng loåt chÜÖng trình có l®i khác.

M¶t ví dø là ngành thÀu khoán. Do nh»ng quy‰t ÇÎnh cûa toà án vào næm 2026, thành phÓ San Francisco Çã loåi bÕ hÀu h‰t nh»ng nhà thÀu khoán gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng ra khÕi hÀu h‰t các h®p ÇÒng. Trܧc Çó, các nhà thÀu gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng nhÆn ÇÜ®c 4.7% h®p ÇÒng chính và 15.4% các h®p ÇÒng thÀu låi. Th‰ nhÜng, chÌ trong m¶t næm, các h®p ÇÒng cûa h† sút giäm nhÜ xe xuÓng dÓc mà bÎ ÇÙt th¡ng còn 0.6% mà thôi. Các nhà thÀu chính và các cÖ quan chính quyŠn thành phÓ không còn kš h®p ÇÒng v§i nh»ng nhà thÀu ngÜ©i MÏ gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng n»a. M¶t nhà thÀu gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng Çã nói: "Không có luÆt affirmative action, h† trª låi v§i thói quen cÛ cûa h†. H† không còn g†i các nhà thÀu gÓc Á Châu Thái Bình DÜÖng n»a và b¡t ÇÀu g†i bån bè cûa h†... H† trª låi ngay cách làm cÛ mà h† tØng quen."

Trong š nghïa Çó, muÓn lo cho tÜÖng lai cûa chúng ta và cä tÜÖng lai cûa con em chúng ta tránh khÕi nån kÿ thÎ, chúng ta PHI ñI B„U V€ LOI B½ NGAY D LUT 209.

ñØng Nj ngày mai cûa chúng ta bÎ kÿ thÎ, và ÇØng Nj con em chúng ta l§n lên së nguyŠn rûa chúng ta, trách nhiŒm cûa chúng ta là Çi bÀu và nhÜ nhÆt báo The San Jose Mercury News vi‰t:

"M‡i lá phi‰u chÓng d¿ luÆt 209 là m‡i lá phi‰u cho s¿ công b¢ng."

Tài liŒu tham khäo:

1. The San Jose Mercury News, 209 Subtly Targets Affirmative Action, 9-20-96.

2. The San Jose Mercury News, Toward a truly colorblind California, 9-22-96.

3. The San Jose Mercury News, Affirmative Action opens the doors to opportunity, 9-22-96.

4. Asian Pacific Americans for Affirmative Action, Prop. 209 Will Hurt Pacific Americans, 8-2026.