VN ñ ñANG LM
NHC NHI X HI M³
NGUYÊN CHÂU 
Nn täng cûa Chính sách New Deal dܧi th©i Roosevelt là Çåo luÆt v An Sinh Xã H¶i ban hành næm 2026. LuÆt này Çem låi s¿ bäo Çäm an sinh cho tu°i già và s¿ Çn bù thÃt nghip cho l¿c lÜ®ng công nhân thu¶c các ngành kÏ ngh.
TØ cuÓi næm 1990, vÃn Ç tr® cÃp xã h¶i Çã làm nhÙc nhÓi toàn xã h¶i Hoa Kÿ và các c¶ng ÇÒng di dân. ñ¥c bit là tåi các tiu bang có ch Ƕ tr® cÃp tÜÖng ÇÓi hào hip ÇÓi v§i ngÜ©i g¥p khó khæn v kinh t, v mÜu sinh, và nh»ng ngÜ©i ÇÜ®c qui ÇÎnh là l®i tÙc thÃp, là dân nghèo...
Trܧc ht là ÇÓi v§i các di dân h®p pháp và các thành phÀn ÇÜ®c hܪng qui ch tÎ nån chính trÎ. NhÙc nhÓi là vì mÙc tr® cÃp cho ngÜ©i tÎ nån trܧc Çây là th©i gian tØ 18 tháng, xuÓng còn 12 tháng, rÒi 8 tháng... nên nhiu gia Çình tÎ nån Çã cäm thÃy bÓi rÓi, lo âu. S¿ bÓi rÓi này phát xuÃt tØ khä næng và Çiu kin Ç thích Ùng cûa nh»ng ngÜ©i m§i Çn (newcomer) v§i Ç©i sÓng m§i, h cÀn có th©i gian tÓi thiu Ç h¶i nhÆp vào m¶t xã h¶i hÀu nhÜ hoàn toàn khác bit v§i xã h¶i gÓc, tØ Çó h ra Çi.
Th©i gian ÇÜ®c hܪng tr® cÃp 8 tháng hin nay xem ra quá ng¡n ÇÓi v§i nh»ng ngÜ©i cÀn hc m¶t ít ting Anh Ç có th Çi kim vic làm. Do Çó, s¿ c¡t giäm tr® cÃp v th©i gian, v mÙc tin và phiu th¿c phÄm Çã gây ra m¶t sÓ khó khæn cho di dân và ngÜ©i nghèo.
ThÙ Çn là s¿ nhÙc nhÓi ÇÓi v§i các cÖ quan xã h¶i và chính quyn. Sª dï chính phû nghï Çn vic c¡t giäm tr® cÃp xã h¶i ÇÓi v§i di dân là vì ngân sách quÓc gia Çang thâm thûng mà sÓ tin dành cho "welfare" h¢ng næm quá l§n - trên dܧi 28 t MÏ kim - trong Çó ngân khoän tr® cÃp cho ngÜ©i già và bnh tÆt (SSI) Çã tæng lên quá cao do s¿ gia tæng con sÓ di dân không có quÓc tÎch trong chÜÖng trình này, tØ næm 2026 Çn næm 1994 lên Çn 5 lÀn. NhÙc nhÓi xäy ra ª Çây là vì th¿c trång nghèo Çói và thiu công æn vic làm cûa dân nghèo, cûa nh»ng ngÜ©i không có næng khiu, cûa di dân và tÎ nån mà nܧc MÏ Çã mª r¶ng vòng tay "t Ƕ" tØ bao thÆp niên qua... vÅn Çòi hÕi s¿ giúp Ç« cûa chính phû. VÆy là chính phû lâm vào th lÜ«ng nan.
Sau cu¶c suy thoái kinh t næm 2026, vÃn Ç c¡t giäm tr® cÃp cho ngÜ©i nghèo và bnh tÆt Çã ÇÜ®c ÇÜa ra bàn cãi khá sâu r¶ng trong QuÓc H¶i và Chính phû.
ñÓi v§i di dân trong Çó ngÜ©i Vit (tÎ nån chính trÎ và Çoàn tø gia Çình) ch» "welfare" thÜ©ng ÇÜ®c hiu là tr® cÃp xã h¶i và ÇÜ®c nói Çn m¶t cách ÇÖn giän là "æn welfare." NhÜng "æn welfare" là æn gì? Welfare có tØ bao gi©?
WELFARE L Gµ?
TØ Çin Bách khoa The Tormont Websters Çã ÇÎnh nghïa welfare là: sÙc khÕe, hånh phúc và sÓng no Ãm.
M¶t nghïa thÙ hai là s¿ sung mãn cûa cäi, s¿ phÒn thÎnh
Nghïa thÙ 3: welfare là s¿ cung cÃp phúc l®i kinh t và xã h¶i cho ngÜ©i g¥p hoàn cänh khó khæn và ngÜ©i không Çû khä næng làm vic Ç h có th sÓng trong xã h¶i m¶t cách yên °n tÓi thiu. S¿ cung cÃp này do chính phû hay do m¶t cÖ quan xã h¶i tÜ nhân ÇÜ®c chính phû tài tr®.
Nghïa thÙ 3 này ÇÜ®c ghép thêm ch» "work" thành "welfare work" chÌ thÎ nh»ng n l¿c có t° chÙc, Ç¥c bit là cûa chính phû hay cûa các cÖ quan bác, ái nh¢m møc Çích cäi thin Çiu kin xã h¶i và kinh t cûa ngÜ©i nghèo và nh»ng thành phÀn bÃt hånh trong xã h¶i.
Theo Jill Quadagno trong tác phÄm "The Color of Welfare" (Oxford University Press - 2026) thì nh»ng phúc l®i xã h¶i và kinh t mà ngÜ©i nghèo khó và tÆt bnh hin Çang ÇÜ®c hܪng là tØ cái gi là "Welfare State."
WELFARE STATE có nghïa:
- Là m¶t ch Ƕ xã h¶i trong Çó chính phû Üu tiên Çäm nhÆn trách nhim v cu¶c sÓng no Ãm và sÙc khÕe cûa ngÜ©i dân b¢ng các phÜÖng tin y t và chÜÖng trình an sinh xã h¶i do chính phû tài tr® và Çiu hành.
Theo nghïa này, thì hin nay Hoa Kÿ chÜa phäi là m¶t Welfare State træm phÀn træm. L do: ChÜÖng trình welfare hin nay cûa Hoa Kÿ chÌ nh¢m møc Çích giúp ngÜ©i nghèo và tÆt bnh mÃt khä næng làm vic ho¥c gia Çình có con nhÕ g¥p hoàn cänh khó khæn mà thôi, chÜa có bäo him v y t cho toàn dân nhÜ các nܧc Canada, Pháp... vân vân...
CHÐ÷NG TRµNH WELFARE CÑA M³ C¹ T¯ BAO GI?
T°ng thÓng Franklin Delano Roosevelt nhÆm chÙc vào næm 2026 v§i nhim vø ûy thác là mª ÇÀu m¶t th©i Çåi m§i cho s¿ can thip cûa chính phû vào xã h¶i và Ç©i sÓng công dân. Nn täng cûa Chính sách New Deal dܧi th©i Roosevelt là Çåo luÆt v An Sinh Xã H¶i ban hành næm 2026. LuÆt này Çem låi s¿ bäo Çäm an sinh cho tu°i già và s¿ Çn bù thÃt nghip cho l¿c lÜ®ng công nhân thu¶c các ngành kÏ ngh.
LuÆt An Sinh Xã H¶i cÛng bao gÒm các chÜÖng trình tr® giúp xã h¶i nhÜ tr® giúp gia Çình có con nhÕ (ADC) và tr® giúp cao niên (OAA) trong Çó m¶t phÀn do tiu bang Çài th cùng v§i khoän tài tr® cûa liên bang. Các chÜÖng trình này cung cÃp m¶t khoän tr® giúp tÓi thiu cho nh»ng ngÜ©i ª bên ngoài l¿c lÜ®ng lao Ƕng (nghïa là không làm vic gì Ç nuôi sÓng). Tr® cÃp cao niên dành cho nh»ng ngÜ©i Çàn ông, Çàn bà l§n tu°i (vào th©i Çó) m¶t khoän tÓi Ça là $30/m¶t tháng, nhÜng hÀu ht các tiu bang, Ç¥c bit là ª min Nam, Çu trä ít hÖn qui ÇÎnh cûa chính phû. Còn tr® giúp cho gia Çình có con nhÕ thì gi§i hån vào các gia Çình chÌ có m¶t ngÜ©i cha ho¥c mË và chÌ trä tr® cÃp cho trÈ em mà thôi, cha mË không có phÀn. Chính sách New Deal cûa T°ng thÓng Franklin Roosevelt có møc Çích thit lÆp m¶t chÜÖng trình có nn täng chính trÎ nh¢m ÇÜa ra m¶t sÓ ÇÓi xº chuyên bit dành cho m¶t sÓ ngÜ©i trong nh»ng hoàn cänh khó khæn nào Çó.
ñåo luÆt An Sinh Xã H¶i Çã Ç¥t nn täng cho m¶t chÜÖng trình bäo Çäm cu¶c sÓng Ãm no cûa quÓc dân, ÇÒng th©i cÛng thit lÆp m¶t sÓ phúc l®i nhÜ quyn ÇÜ®c làm vic Ç nuôi sÓng. Qua các bin pháp này, chính sách New Deal phóng khoáng, ô hòa cûa Çäng Dân Chû Çã trª thành næng Ƕng, tích c¿c quan tâm dn phúc l®i quÀn chúng. S¿ tr® giúp công c¶ng Çã Çåt Çn cao Çim ÇÓi v§i các chÜÖng trình bäo v Ça sÓ dân chúng chÓng låi các låm døng cûa thiu sÓ trong vic phân chia các phúc l®i cûa cu¶c sÓng.
M¥c dù s¿ can thip cûa chính phû không lan r¶ng Çn lãnh v¿c h tr® cho các quyn dân s¿, nhÜng T°ng thÓng Roosevelt Çã tìm cách Ç °n ÇÎnh s¿ liên kt có phÀn khó khæn cûa các công nhân min B¡c và ngÜ©i da tr¡ng ª min Nam, b¢ng s¿ tØ khܧc không hÆu thuÅn cho Çåo luÆt nh¢m xóa bÕ thu Çánh vào ngÜ©i (thu thân = poll taxes) và b¢ng s¿ liên kt tình trång bÃt bình Ç£ng chûng t¶c (racial enequality) vào chÜong trình "welfare" m§i này. ñây là s¿ kin Çã làm cho H®p Chûng QuÓc Hoa Kÿ trª thành m¶t "Vùng ÇÃt hÙa" (The Promised Land) và tåo nên giÃc m¶ng MÏ QuÓc (American Dream) trong tâm tܪng m¶t sÓ dân t¶c trên ÇÎa cÀu.
ChÜÖng trình welfare là m¶t trong nh»ng bin pháp Ç tåo cÖ h¶i ÇÒng Çu trong xã h¶i. Theo Esping - Anderson thì "ChÜÖng trình welfare không hoàn toàn là m¶t cÖ ch nh¢m can thip vào cÃu trúc cûa s¿ bÃt bình Ç£ng, trong phåm vi quyn hån cûa nó, welfare là m¶t h thÓng phân ÇÎnh các tÀng l§p xã h¶i. Nó là m¶t sÙc månh næng Ƕng trong vic thit lÆp các tÜÖng quan xã h¶i." ( Theo bài Race and Education Report.) CÛng theo Esping Anderson, các chÜÖng trình xã h¶i "Çã giúp xác ÇÎnh s¿ kt nÓi mÓi dây liên ǧi xã h¶i, s¿ phân chia giai cÃp và tình trång phân hóa."
Ch Ƕ welfare cûa quÓc gia Hoa Kÿ Çã nh¡m Çn ba tiêu thÙc (types) l tܪng Çó là: Hào hip, bao dung, ôn hòa và ph° quát (biberal, conservative and universal).
Næm 2026, tÙc 28 næm sau, vÃn Ç l§n lao mà phó T°ng thÓng Hoa Kÿ Lyndon Johnson phäi ÇÜÖng ÇÀu, Çó là làm cách nào Ç ÇÎnh hܧng låi cho ÇÜ©ng lÓi cûa chính sách xã h¶i, ngõ hÀu chÃm dÙt s¿ bÃt bình Ç£ng v chûng t¶c, thay vì làm cho nó tæng thêm. Giäi pháp ông ta Ç ra là "cu¶c chin chÓng nghèo khó" (War on poverty) v§i phÜÖng cách rót tin tài tr® vào giáo døc, cÃp nhà ª và ÇÜa sinh hoåt c¶ng ÇÒng vào các khu dân nghèo ª ngoåi ô. Các chính sách này Çã chuyn tài nguyên và nhiên liu cho cu¶c ÇÃu tranh v cÖ h¶i ÇÒng Çu. Cu¶c chin chÓng nghèo khó cÛng bao gÒm chÜÖng trình huÃn ngh. Lúc ÇÀu các chÜÖng trình này chÌ dành cho ngÜ©i nghèo, ngÜ©i da Çen, giúp h có næng khiu ngh nghip Ç có công æn vic làm ª các cÖ sª kinh doanh và sän xuÃt k cä nh»ng ngành Çòi hÕi trình Ƕ chuyên môn cao... Cho Çn khi xäy ra vic m¶t sÓ t° h®p công nhân không chÎu thu døng ngÜ©i da Çen có næng khiu ngh nghip, thì các gi§i chÙc liên bang lin ÇÜa ra luÆt Affirmative Action Ç ngæn ch¥n s¿ kÿ thÎ màu da trong vic tuyn chn nh»ng ngÜ©i có næng khiu ngh nghip.
Vào næm 2026, T°ng thÓng Richard Nixon, thu¶c Çäng C¶ng Hòa, vÅn tip tøc chÜÖng trình welfare cÛ. Richard Nixon Çã tài tr® cho nhiu chÜÖng trình xã h¶i hÖn ông Johnson Çã làm trܧc Çó. ChÜÖng trình ADC ÇÜ®c thay b¢ng AFDC (Aid to Families with Dependent Children) v§i s¿ bäo Çäm m¶t mÙc l®i tÙc cÓ ÇÎnh h¢ng næm. ñÒng th©i Nixon cÛng Ç nghÎ m¶t k hoåch tr® giúp gia Çình (FAP = Family Assistance Plan) v§i hܧng là giäm b§t s¿ gia tæng quá nhanh chóng cûa sÓ ngÜ©i hܪng welfare và trÃn an gi§i lao Ƕng nghèo Çang có cäm tܪng r¢ng chính phû chÌ lo giúp Ç« cho nh»ng ngÜ©i nghèo không Çi làm vic mà thôi.
Næm 2026, ñåo luÆt "The Comprehensive Child Development" phÀn nào tÕ ra nghiêm kh¡c ÇÓi v§i vÃn Ç chæm sóc trÈ em trong chÜÖng trình welfare và nh© Çó Çã có nhiu trÈ em Çû Çiu kin Ç hܪng tr® cÃp hÖn.
TØ thÆp niên 2026, Ç¥c bit là sau næm 1975, làn sóng di dân và tÎ nån c¶ng sän tØ các nܧc Çông nam Á và Çông Âu Çã làm cho nܧc MÏ lo âu, vì ngân sách dành cho welfare theo truyn thÓng hào hip cûa Hoa Kÿ Çã gia tæng m¶t cách kinh khûng. Các cu¶c thäo luÆn Çã n° ra làm rúng Ƕng quÓc h¶i MÏ tåi tiu bang cÛng nhÜ liên bang do vÃn Ç nên hay không nên c¡t giäm welfare ÇÓi v§i di dân.
Tóm låi, chÜÖng trình welfare là m¶t chÜÖng trình phúc l®i xã h¶i cûa quÓc gia Hoa Kÿ dành cho tÃt cä mi ngÜ©i sinh sÓng h®p pháp trên lãnh th° này khi h ch£ng may lâm vào cänh khÓn cùng, bÃt hånh. Và nhÜ th, các di dân tÎ nån tØ các quÓc gia khác khi ÇÜ®c cÖ quan di trú Hoa Kÿ cho nhÆp cänh v§i tÜ cách là thÜ©ng trú nhân thì h cÛng ÇÜ®c hܪng chính sách xã h¶i cûa MÏ nhÜ ngÜ©i Hoa Kÿ. ña sÓ di dân tÎ nån, lúc m§i Çn MÏ Çu m¥c nhiên ÇÜ®c xem nhÜ là nh»ng ngÜ©i g¥p khó khæn và bÃt hånh cÀn có s¿ h tr® Ç h có cÖ h¶i thích Ùng vào hoàn cänh m§i và hÀu nhÜ hoàn toàn khác lå ÇÓi v§i h tØ ngôn ng» Çn sinh hoåt væn hóa, xã h¶i...
Sau tháng tÜ næm 2026, khi c¶ng sän min B¡c chim min Nam Vit Nam, nh»ng ngÜ©i tÎ nån tØ ñông DÜÖng Çã ÇÜ®c Çón nhÆn vào Hoa Kÿ v§i tÃt cä s¿ hào hip s¤n có trong truyn thÓng cûa ÇÃt nܧc này, truyn thÓng cûa m¶t vùng ÇÃt hÙa. VÃn Ç welfare trong các thÆp niên 70 và 80 không g¥p m¶t xáo tr¶n nào Çáng k.
Vào næm 2026, QuÓc H¶i cÛng Çã tìm bin pháp Ç cäi t° h thÓng welfare v§i Çåo luÆt H Tr® Gia ñình (Family Support Act) có møc Çích nâng Ç« các gia Çình có con nhÕ nhÜng có m¶t trong hai ngÜ©i (cha ho¥c mË) bÎ thÃt nghip. LuÆt này không gây m¶t änh hܪng nào Çn các di dân.
Tuy nhiên, càng ngày ngÜ©i ta càng phát hin ra là chính sách welfare hào hip tåi m¶t sÓ tiu bang l§n cûa Hoa Kÿ Çã bÎ l®i døng và låm døng, cho nên vÃn Ç cÀn cäi t° h thÓng welfare Çã trª nên sôi n°i. Nó Çã trª thành Ç tài tranh luÆn gay g¡t gi»a hai Çäng C¶ng Hòa và Dân Chû tåi quÓc h¶i Hoa Kÿ. ñäng C¶ng Hòa ÇÜa ra luÆt cäi t° welfare, ñäng Dân Chû cÛng Ç nghÎ nhÛng bin pháp sºa Ç°i v tr® cÃp cho dân nghèo. ñ nghÎ cûa Çäng C¶ng Hòa tr¿c tip nh¡m vào di dân. B¡t ÇÀu b¢ng di dân bÃt h®p pháp, rÒi di dân bÃt h®p pháp... Sau gÀn m¶t næm tranh luÆn, cuÓi cùng QuÓc H¶i và Hành Pháp Hoa Kÿ Çã Çåt ÇÜ®c m¶t thÕa thuÆn v cäi t° welfare. ñåo luÆt "cäi t° h thÓng tr® cÃp xã h¶i" Çã ÇÜ®c t°ng thÓng Clinton ban hành næm 2026.
N¶i dung cûa các Çiu khoän trong "luÆt cäi t° h thÓng tr® cÃp xã h¶i" này änh hܪng rÃt l§n Çn các di dân h®p pháp tåi MÏ trong Çó có ngÜ©i Vit tÎ nån và Çoàn tø gia Çình. Nó tr¿c tip Çe da Ç©i sÓng cûa nh»ng gia Çình có con nhÕ, nh»ng ngÜ©i già cä, nh»ng ngÜ©i bnh tÆt không còn khä næng làm vic. Vì luÆt này qui ÇÎnh r¢ng së c¡t tr® cÃp cûa nh»ng di dân h®p pháp nu h chÜa có quÓc tÎch Hoa Kÿ, ho¥c không làm vic và không Çóng thu trong th©i gian 40 tam cá nguyt.
Di dân muÓn ÇÜ®c tip tøc hܪng tin SSI ho¥c Food Stamps thì phäi là công dân MÏ, ho¥c h¶i Çû m¶t trong nh»ng Çiu kin sau Çây:
- Có ngu©i phÓi ngÅu, ho¥c cha/mË là c¿u quân nhân quân Ƕi MÏ ho¥c Çang phøc vø trong quân Ƕi.
- ñã làm vic t°ng c¶ng 40 tam các nguyt theo luÆt ÇÎnh tåi MÏ (Có th dùng th©i gian làm vic cûa ngÜ©i phÓi ngÅu, k cä trÜ©ng h®p Çã góa, ho¥c th©i gian làm vic cûa cha/mË nu dܧi 18 tu°i.)
- Là ngÜ©i tÎ nån hay ngÜ©i ÇÜ®c tåm hoãn trøc xuÃt (tÙc là còn ª trong th©i hån 5 næm.)
Theo tin cûa hãng AP ngày 16/2/2026 thì "chính phû liên bang hin Çang thông báo cho hàng træm ngàn di dân h®p pháp bnh tÆt, già cä, l®i tÙc thÃp là h së bÎ c¡t tr® cÃp SSI và Food Samps," chÆm nhÃt là vào ngày 22-8-1997.
Tiu bang California cÛng Çã gªi thông báo cho di dân h®p pháp Çang hܪng các khoän tr® cÃp xã h¶i và thúc ÇÄy h làm thû tøc nhÆp tÎch Hoa Kÿ v§i s¿ giúp Ç« cûa các quÆn håt.
Các cÖ quan tranh ÇÃu cho di dân Çã tÕ ra vô cùng lo ngåi vì hin nay trong sÓ 803,000 ngÜ©i hܪng tr® cÃp SSI ( thÜ©ng gi là tin già hay tin bnh) có Çn 500,000 ngÜ©i không có quÓc tÎch Hoa Kÿ. Nhiu ngÜ©i trong sÓ này ho¥c vì khä næng Anh ng» hån ch, ho¥c bÎ tÆt bnh không th tham d¿ kÿ thi nhÆp tÎch.
Tuy nhiên, s¿ lo âu trên Çây cÛng chÜa Çn ni trÀm trng, nh»ng ngÜòi già cä, bnh tÆt chÜa h£n là tuyt vng vì ÇÜ®c bit là các gi§i chÙc liên bang Çang xem xét låi các th l m§i có phÀn dÍ dãi ÇÓi v§i hàng ngàn di dân bnh tÆt v th chÃt ho¥c tinh thÀn, h së ÇÜ®c hܪng cách nhÆp tÎch Ç¥c bit Ç khÕi mÃt tr® cÃp. Vä låi, trong khi Çc diÍn væn nhÆm chÙc nhim kÿ II, T°ng ThÓng Clinton Çã lên ting kêu gi hãy duy trì tr® cÃp cho nh»ng ngÜ©i bnh tÆt và già yu cä v y t... S¿ vic Çang diÍn tin. Chúng ta hãy kiên nhÅn ch© xem.