MUST COME DOWN?
NGUYN XUÂN NAM 
Trong suÓt gÀn m¶t tháng qua, m¶t s¿ kin làm cho gi§i ÇÀu tÜ lo ngåi và bàn tán nhiu là s¿ kin chÌ sÓ trung bình kÏ ngh cûa Dow Jones Çã vÜ®t qua mÙc 7,000 Çim. Cách Çây hÖn hai næm, vào tháng 12 næm 1994, chÌ sÓ trung bình cûa Dow Jones ª mÙc 4,000 Çim, th nhÜng vào ngày 13 tháng 2 næm 1997, chÌ sÓ này tæng lên Çn mÙc 7,022.44 Çim -m¶t s¿ gia tæng gÀn nhÜ gÃp Çôi (80%) trong vòng 2 næm qua.
ChÌ sÓ trung bình Dow Jones là gì? S¿ gia tæng d» d¶i nhÜ th së änh hܪng nhÜ th nào ÇÓi v§i gi§i ÇÀu tÜ? ChÌ sÓ trung bình Dow Jones gia tæng là m¶t biu hin låc quan hay bi quan?...
ñây là nh»ng vÃn Ç mà chúng tôi së bàn Çn trong bài vit này.
CH· S TRUNG BµNH DOW JONES L Gµ?
Khi chúng ta Çc nh»ng bài vit v thÎ trÜ©ng chÙng khoán hay theo dõi s¿ lên xuÓng cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán, chúng ta thÜ©ng thÃy ch» "the Dow." ñó là ch» vit t¡t cûa cøm ch» "The Dow Jones Industrial Average" (DJIA) mà chúng tôi xin tåm dÎch là "chÌ sÓ trung bình công nghip Dow Jones." ChÌ sÓ này là chÌ sÓ thÎ trÜ©ng chÙng khoán rÃt ph° thông, ph° thông Çn ni mà khi ngÜ©i ta nói r¢ng "thÎ trÜ©ng tæng 15 Çim ngày hôm nay" có nghïa là "chÌ sÓ Dow Jones tæng 15 Çim ngày hôm nay".
ChÌ sÓ trung bình Dow Jones rÃt ph° bin nhÜ th, nhÜng nó có lÎch sº tØ lúc nào? Chúng ta thÆt bÃt ng© khi bit r¢ng chÌ sÓ này có lÎch sº tØ hÖn 100 næm qua. Vào næm 2026, ông Charles Dow lÆp m¶t danh sách cûa 11 c° phiu mà ông cho là tiêu biu nhÃt cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán cÛng nhÜ cûa sÙc månh kinh t cûa Hoa Kÿ vào th©i Çó, gÒm 9 c° phiu cûa các công ty thu¶c ngành hÕa xa, 2 c° phiu thu¶c các công ty cûa ngành sän xuÃt và ch tåo. Mi ngày, sau khi thÎ trÜ©ng chÙng khoán Çóng cºa, ông lÃy chÌ sÓ trung bình cûa 11 c° phiu nói trên và Çæng trên báo. Sau này, cùng v§i Edward Jones, ông Charles Dow lÆp ra t© The Wall Street Journal, m¶t t© báo chuyên v tài chánh và ÇÀu tÜ n°i ting nhÃt cûa Hoa Kÿ và th gi§i, do Dow Jones Company Inc. làm chû. ChÌ sÓ trung bình thÎ trÜ©ng chÙng khoán tØ Çó mang tên cûa hai ngÜ©i này (Dow và Jones), nên gi là chÌ sÓ Dow Jones, hay the Dow. Sau 12 næm chÆp ch»ng v§i nim ban ÇÀu, v§i s¿ thêm vào hay bÕ ra c° phiu này n trong danh sách, cuÓi cùng vào næm 2026, ông Dow Çã ÇÜa ra ÇÜ®c danh sách ÇÀu tiên cûa 11 c° phiu thu¶c ngành kÏ ngh và tØ Çó thÜ©ng kÿ Çæng trên báo. Trong danh sách 11 c° phiu công nghip Çó, trong suÓt m¶t th k qua, chÌ có c° phiu cûa hãng General Electric là còn Çn ngày hôm nay. HÀu ht (10/11) c° phiu cûa các công ty kÏ ngh khác trong danh sách ban ÇÀu Çã bÎ thay Ç°i b¢ng nh»ng c° phiu cûa các công ty m§i, månh hÖn, tiêu biu cho nn kÏ ngh cûa Hoa Kÿ hÖn.
Cho Çn næm 2026, danh sách c° phiu cûa các công ty kÏ ngh do ông Dow chn Çã tæng lên 30 và tØ Çó cho Çn bây gi©, danh sách này Çã ÇÜ®c thay Ç°i Çn 20 lÀn. Chính Ban Biên TÆp t© The Wall Street Journal là ngÜ©i quyt ÇÎnh khi nào thì thay Ç°i danh sách, công ty nào bÎ bÕ ra khÕi danh sách và công ty nào ÇÜ®c b° sung vào danh sách Çó. Nhìn chung, s¿ thay Ç°i cÛng không l§n l¡m bªi danh sách cÛng bao gÒm các công ty sän xuÃt và næng lÜ®ng mà thôi. CÛng chính vì danh sách chÌ bao gÒm các công ty thu¶c ngành ch tåo và næng lÜ®ng, nên nhiu nhà kinh t Çã nêu kin r¢ng danh sách các công ty nói trên phäi ÇÜ®c mª r¶ng ra Ç phän ánh ÇÀy Çû hÖn, và chính xác hÖn hình änh Ça dång và tình hình thÆt s¿ cûa nn kinh t Hoa Kÿ.
Trong thÆt t, không chÌ có m¶t chÌ sÓ Dow Jones (DJIA) mà thôi, mà có tÃt cä Çn 4 chÌ sÓ Dow Jones. Ngoài DJIA, còn có Dow Jones Transportation Average, Dow Jones Utility Average và Dow Jones 65 Composite Average. Dow Jones Transportation Average (chÌ sÓ trung bình Dow Jones ngành vÆn täi) phän ánh chÌ sÓ trung bình cûa 20 c° phiu cûa ngành vÆn täi, gÒm hÕa xa, hàng không, xe vÆn täi... Dow Jones Utility Average phän ánh chÌ sÓ trung bình cûa các c° phiu thu¶c các ngành xæng dÀu, nhiên liu và næng lÜ®ng... Ngoài ra, Dow Jones 65 Composite Average bao gÒm tÃt cä 65 c° phiu cûa các công ty trong ba chÌ sÓ trung bình Dow Jones nói trên. NhÜ vÆy, Dow Jones 65 Composite Averages là chÌ sÓ bao gÒm nhiu công ty nhÃt trong thÎ trÜ©ng chÙng khoán.
M¶t trong các vÃn Ç mà chúng ta có th nêu ra là chÌ sÓ trung bình Dow Jones Çáng tin Çn mÙc Ƕ nào? Có th nói r¢ng 30 công ty trong danh sách DJIA là nh»ng công ty rÃt månh, tiêu biu cho nn kinh t Hoa Kÿ. 30 công ty trong danh sách DJIA chim m¶t giá trÎ b¢ng 1/4 hay 25% t°ng giá trÎ cûa tÃt cä c° phiu trong thÎ trÜ©ng chÙng khoán - New York Stock Exchange (NYSE). Nói m¶t cách khác, 30 công ty trong danh sách DJIA tiêu biu cho nh»ng ngành quan trng cûa nn kinh t Hoa Kÿ và do vÆy, s¿ thành công hay thÃt båi cûa 30 công ty trong danh sách DJIA cÛng cho thÃy m¶t hình änh chung cûa nn kinh t Hoa Kÿ. Vì th, s¿ gia tæng hay søt giäm chÌ sÓ DJIA là m¶t trong nh»ng thܧc Ço quan trng v s¿ hÜng vong cûa nn kinh t Hoa Kÿ.
Ngoài chÌ sÓ Dow Jones Industrial Average, chúng ta cÛng có th theo dõi các chÌ sÓ khác nhÜ New York Stock Exchange Composite Index hay Standard & Poors 500 Stock Index mà nh»ng chÌ sÓ này ÇÜ®c xem là nh»ng "phÜÖng tin quan trng" Ç Ço lÜ©ng "sÙc khÕe chung" cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán Hoa Kÿ. B¢ng cách so sánh, ÇÓi chiu các chÌ sÓ nói trên trong m¶t giai Çoån th©i gian nào Çó, chúng ta có th có nh»ng cÖ sª Ç Çi Çn quyt ÇÎnh khi nào mua hay bán c° phiu và mua hay bán c° phiu nào. TÃt nhiên vic ÇÀu tÜ không ÇÖn giän nhÜ th, th nhÜng, vic hiu bit nh»ng khuynh hܧng thÎ trÜ©ng và hiu rõ nh»ng chÌ sÓ thÎ trÜ©ng cÛng së giúp chúng ta nhiu trong vic ÇÀu tÜ trong thÎ trÜ©ng chÙng khoán vÓn có rÃt nhiu rûi ro này.
Trong khi nói v chÌ sÓ trung bình công nghip Dow Jones, có th chúng ta së nêu ra câu hÕi: Cách tính chÌ sÓ này nhÜ th nào? Thoåt tiên, the Dow chÌ là chÌ sÓ trung bình ÇÖn giän cûa m¶t sÓ c° phiu. NgÜ©i ta lÃy chÌ sÓ trung bình b¢ng cách chia t°ng sÓ giá c° phiu cho t°ng sÓ c° phiu. Ngày nay, ngÜ©i ta tính chÌ sÓ trung bình kÏ ngh Dow Jones b¢ng cách lÃy giá tin c° phiu cûa 30 công ty trong danh sách DJIA rÒi chia cho m¶t factor (hin nay, factor này là sÓ .20268499).
B¢ng cách tính này, ngÜ©i ta có chÌ sÓ Dow Jones mà trong mÃy tháng nay, tØ ngày 13 tháng 2 næm 2026, báo chí nói khá nhiu v vic chÌ sÓ Dow Jones vÜ®t qua khÕi mÙc 7,000 Çim.
S GIA TNG NHANH H÷N TÐNG TÐNG V NIM LC QUAN
Vào tháng Sáu næm 1995, khi mà c° phiu Çã gia tæng ª mÙc khá cao, nhiu ngÜ©i cÛng Çã d¿ Çoán r¢ng chÌ sÓ trung bình kÏ ngh Dow Jones së vÜ®t qua mÙc 7,000 Çim trong m¶t tÜÖng lai nào Çó. Có lë trong sÓ nh»ng ngÜ©i Çó, ngÜ©i månh ming hÖn cä vÅn là Ralph Acampora, chuyên gia phân tích cûa Prudential Securities, khi chuyên gia này cho r¢ng chÌ sÓ trung bình Dow Jones së vÜ®t qua mÙc 7,000 Çim vào ÇÀu næm 2026. Tiên Çoán cûa Ralph Acampora ÇÜ®c xem là tiên Çoán rÃt låc quan, m¶t låc quan khá xa lå (outlandish prediction). Và th¿c t cûa thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ còn diÍn bin m¶t cách lå lùng hÖn khi mà chÌ sÓ trung bình Dow Jones Çã vÜ®t khÕi mÙc 7,000 Çim, lên mÙc 7,022.44 Çim vào ngày thÙ Næm (13 tháng 2 næm 2026).
Trong th©i gian qua, chÌ sÓ trung bình Dow Jones gia tæng khá nhanh: Vào tháng 10 næm 2026, chÌ sÓ trung bình Dow Jones Çã vÜ®t qua mÙc 6,000 Çim và chÌ 86 ngày sau, låi vÜ®t qua mÙc 7,000 Çim. Và trong 25 tháng qua, chÌ sÓ trung bình Dow Jones Çã gia tæng Çn 80%. ThÆt là s¿ gia tæng nhanh hÖn d¿ Çoán và nhanh Çn mÙc bÃt ng©.
Trong lúc chÌ sÓ trung bình Dow Jones vÜ®t qua mÙc 7,000 Çim, ngay lúc trä l©i phÕng vÃn, nhà phân tích thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ Ralph Acampora Çã ÇÜa ra m¶t tiên Çoán khác cÛng thu¶c loåi d» d¢n: "Nh»ng gì mà tôi nói v§i mi ngÜ©i ngay ngày hôm nay là ÇØng r©i bÕ thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ Çang phát trin, trông có vÈ thành công" (what Im telling everybody today is dont get off the bandwagon) và "chÌ sÓ trung bình Dow Jones së Çåt Çn mÙc 8,250 Çim vào cuÓi næm nay, 2026" - The San Jose Mercury News, 2/14/97. NhÆn ÇÎnh chung cûa nhiu ngÜ©i là tiên Çoán cûa Ralph Acampora là quá låc quan (wildly optimistic).
M¶t sÓ kin khác cho r¢ng thÎ trÜ©ng chÙng khoán së tip tøc gia tæng Çu Çu vào thÆp niên t§i. Trong m¶t cu¶c thæm dò kin cûa t° chÙc Lou Harris vào næm rÒi, cÙ mi 6 trong sÓ 7 nhà ÇÀu tÜ mutual fund cho bit r¢ng h hy vng giá c° phiu së tip tøc gia tæng 14% mi næm trong 10 næm t§i, nhÜ mÙc gia tæng trung bình trong suÓt thÆp niên qua. Chính nim tin vào s¿ gia tæng chÌ sÓ Dow Jones nên nhiu nhà ÇÀu tÜ muÓn bÕ ngày càng nhiu tin ÇÀu tÜ vào thÎ trÜ©ng chÙng khoán. ñØng nói chi Çn ngÜ©i ÇÀu tÜ, "ngay cä chính phû cÛng muÓn bÕ tin vào thÎ trÜ©ng chÙng khoán. Nhiu d¿ án Ç nghÎ chính phû ÇÀu tÜ quÏ an sinh xã h¶i (social security funds) vào c° phiu" (Even the government wants in, with proposals to invest Social Security funds in stocks) - The San Jose Mercury News, 2/14/97.
Kim ra tin và ÇÀu tÜ tin Ç gia tæng sÓ tin kim ÇÜ®c là Çiu quan tâm cûa nhiu ngÜ©i MÏ và cä ngÜ©i Vit tåi Hoa Kÿ. Vic gia tæng nhanh cûa chÌ sÓ trung bình kÏ ngh Dow Jones và tình trång låc quan cûa vic ÇÀu tÜ tin båc vào thÎ trÜ©ng chÙng khoán Çã kích thích nhiu ngÜ©i ngoåi cu¶c (chÜa ÇÀu tÜ) nhäy vào thÎ trÜ©ng và ném båc mà h Çã dành døm ÇÜ®c trong nhiu næm vào thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ c° phiu.
Tuy nhiên, vic gia tæng nhanh chÌ sÓ trung bình kÏ ngh Dow Jones cÛng làm cho nhiu ngÜ©i bi quan hÖn.
KHUYNH HÐNG BI QUAN
S¿ gia tæng chÌ sÓ trung bình Dow Jones là m¶t hin tÜ®ng, th nhÜng giäi thích và phän Ùng th nào trܧc hin tÜ®ng này là m¶t vÃn Ç khác. Hin có khá nhiu cách giäi thích khác nhau và tØ Çó có nh»ng phän Ùng cÛng khác nhau. Bên cånh khuynh hܧng låc quan trên, còn có m¶t cái nhìn khác, khá bi quan.
Nhiu ngÜ©i tÕ ra khá bi quan trܧc s¿ tæng vt nhanh chóng cûa chÌ sÓ trung bình Dow Jones và h có nh»ng l do chính Çáng Ç mà bi quan.
L do bi quan thÙ nhÃt: Trong næm næm vØa qua, chÌ sÓ trung bình Dow Jones tæng liên tip. ñây là m¶t hin tÜ®ng khá him hoi. Trong suÓt lÎch sº cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán, chÌ sÓ Dow Jones chÌ có hai lÀn tæng nhÜ th mà thôi. NhÜng ngay sau nh»ng hin tÜ®ng tæng liên tip nhÜ th là m¶t s¿ søt giäm Çáng chú : giäm 17% vào næm 2026 và giäm 4% vào næm 1990. TØ kinh nghim lÎch sº này, nhiu ngÜ©i quan ngåi r¢ng sau næm næm gia tæng ª m¶t mÙc khûng khip nhÜ th vØa qua, liu chÌ sÓ Dow Jones së tái lÆp låi lÎch sº và trª nên xuÓng nhanh?
Chính suy nghï này làm cho nhiu ngÜ©i quan ngåi v ÇÀu tÜ trong thÎ trÜ©ng chÙng khoán hin nay hay trong th©i gian t§i.
Có ngÜ©i còn vin dÅn ÇÎnh luÆt Newton (gravity law hay là luÆt hÃp dÅn cûa trái ÇÃt) trong lãnh v¿c tài chánh khi cho r¢ng "mi vÆt bay lên không thì phäi rÖi xuÓng ÇÃt" (what goes up must come down). Và nhÜ th, liu có ÇÎnh luÆt Newton trong lãnh v¿c ÇÀu tÜ trong thÎ trÜ©ng chÙng khoán? Hãy ch© xem.
L do bi quan thÙ hai: Ông Alan Greenspan, B¶ trܪng ngân khÓ Hoa Kÿ, gÀn Çây Çã cho r¢ng c° phiu Hoa Kÿ Çang bÎ "overpriced" ho¥c "overvalued" và sau l©i nói Çó cûa ông, chÌ sÓ Dow Jones cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán søt xuÓng. CÛng trong cái nhìn Çó, James Grant -chû bút bän tin New York mang tên "Grants Interest Rate Observer"- Çã nói r¢ng chÜa bao gi© thÎ trÜ©ng c° phiu "Ç¡t ÇÕ" nhÜ th. Cä hai câu nói này có chung m¶t ám chÌ r¢ng giá c° phiu trên thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ cao hÖn giá trÎ thÆt và r¢ng së Çn m¶t lúc nào Çó thÎ trÜ©ng c° phiu së "rÖi xuÓng" trª låi giá thÆt cûa nó. Trong suy nghï Çó, thÎ trÜ©ng c° phiu Çang ÇÙng trܧc rûi ro søt giá trong tÜÖng lai.
Cùng v§i l do thÙ nhÃt nói trên, l do bi quan thÙ hai làm cho nhiu ngÜ©i thêm røt rè hÖn trong vic tung tin vào ÇÀu tÜ trong thÎ trÜ©ng c° phiu.
L do bi quan thÙ ba: Standard & Poors 500 Index là m¶t phÜÖng tin nh¢m Ço lÜ©ng m¶t cách bao quát hÖn thÎ trÜ©ng chÙng khoán cûa Hoa Kÿ. Trong hai næm 2026 và 1996, chÌ sÓ này tæng lên Çn 60%. D¿a vào lÎch sº 39 næm cûa Standard & Poors 500 Index thì trong quá khÙ chÌ có m¶t lÀn vào næm 1975 và 1976, chÌ sÓ này tæng 60% trong hai næm liên tip, và ngay næm sau chÌ sÓ Çó søt xuÓng 7%. LÎch sº có tái lÆp låi không? ChÌ sÓ Standard & Poors 500 Index có theo quy luÆt Newton trong thÎ trÜ©ng tài chánh?
L do bi quan thÙ tÜ: NgÜ©i ta hay liên tܪng vic tæng giá c° phiu cûa thÎ trÜ©ng chÙng khoán hin nay v§i vic tæng giá thÎ trÜ©ng nhà ÇÃt vào nh»ng næm 2026. Vào nh»ng næm Çó, th h mà ngÜ©i MÏ gi là "baby boomers" Çã Ç° xô Çi mua nhà và giá nhà th©i Çó tæng lên nhäy vt (nhu cÀu ng¡n hån này Çã tåo cho nhà ÇÃt bÎ overvalued ho¥c overpriced) và chÌ vài næm sau, giá nhà ÇÃt rÖi xuÓng Çn mÙc 40% (phäi chæng là giá thÆt?) trong m¶t sÓ vùng. S¿ Çiu chÌnh giá nhà (price correction) lÀn Ãy làm cho nhiu ngÜ©i phát tài và cÛng làm cho nhiu ngÜ©i mÃt cûa m¶t cách thê thäm. CÛng trong cái nhìn này mà Kurt Brouwer -nhà cÓ vÃn ÇÀu tÜ tåi San Francisco- Çã nói: "ñiu tÓt ÇËp nhÃt có th xäy ra là m¶t s¿ Çiu chÌnh giá thÎ trÜ©ng c° phiu tØ 10 Çn 15%." Cái khó nhÃt trong vic ÇÀu tÜ vào thÎ trÜ©ng chÙng khoán là khi nào thì mua và khi nào thì bán c° phiu. Quyt ÇÎnh này së làm cho chúng ta giàu hÖn hay bÎ nghèo nàn, phá sän. Quy luÆt Ç mua và bán thì có lë ai cÛng bit cä, th nhÜng "vào" và "ra" lúc nào không phäi là chuyn dÍ dàng gì. Nhiu ngÜ©i quan nim r¢ng nu Ça sÓ Çông Çäo các nhà cÓ vÃn ÇÀu tÜ cho bit r¢ng Çây là th©i Çim Ç bán c° phiu nào Çó, thì Çó là lúc mà chúng ta nên mua c° phiu Çó vào. ñiu này ch£ng khác nào Ça sÓ ngÜ©i Vit quyt ÇÎnh Çi hc bác sï hay nha sï, thì Çó là lúc mình nên chn m¶t ngh khác vÆy. Tuy so sánh này có lë không chuÄn mÃy nhÜng chúng ta có th hiu nhÜ th này: Nu chúng ta bit mua vào ª lúc c° phiu Çang ª thÎ trÜ©ng thÃp nhÃt và bit bán ra ª lúc thÎ trÜ©ng Çang ª mÙc cao nhÃt, thì chúng ta së l©i l§n. Th nhÜng, lúc nào là lúc giá thÃp nhÃt và lúc nào là giá ª mÙc cao nhÃt là m¶t Än sÓ không dÍ dàng gì bit ÇÜ®c. Nhiu ngÜ©i hay "n°" r¢ng mình Çã "vào" và "ra" thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ c° phiu thÆt Çúng lúc, nhÜ bán c° phiu ra v§i giá cao nhÃt và mua c° phiu vào ª giá thÃp nhÃt. Chuyn "vào" và "ra" Çúng lúc không h là chuyn dÍ dàng. Ví dø nhÜ ª th©i Çim này, chúng ta nên vào hay nên ra? trên, nhiu ngÜ©i khuyên nên "vào", nhÜng cÛng có nhiu ngÜ©i khuyên "ra" vì nghï r¢ng thÎ trÜ©ng c° phiu së xuÓng giá, hay së t¿ Çiu chÌnh giá khoäng 15%... ñâu là m¶t quyt ÇÎnh Çúng Çây?
NH¬NG TRN "ñNG ñT" TRONG QUÁ KH V BI HC AN TON
Trong lúc không ai trong chúng ta dám kh£ng ÇÎnh m¶t Çiu gì, thì nhiu ngÜ©i có khuynh hܧng tìm kim m¶t giäi pháp an toàn hÖn. Nh»ng ngÜ©i bi quan thì cho là tình hình ÇÀu tÜ luôn luôn låc quan nhÃt trܧc khi søp Ç° (investment outlook always looks rosiest before the fall). Trong tình hình ÇÀu tÜ låc quan nhÃt Çó, không ai nghï r¢ng chuyn søp Ç° có th xäy ra và ngÜ©i ta có cäm giác an toàn "sense of security" thì thÎ trÜ©ng suy søp và khûng hoäng (crash). Giáo sÜ kinh t Robert Shiller cûa Çåi hc Yale Çã nói: "NgÜ©i ta có cäm giác tÜÖng t¿ nhÜ th vào næm 2026, trܧc khi thÎ trÜ©ng c° phiu khûng hoäng. Vào næm 2026, không có dÃu hiu nguy him trên chân tr©i."
Trong s¿ quan ngåi v thÎ trÜ©ng ÇÀu tÜ chÙng khoán có th g¥p nguy him, nhiu ngÜ©i Çã Ç° xô vào thÎ trÜ©ng mutual fund, tåo ra cái gi là cÖn sÓt mutual fund (mutual fund mania). NgÜ©i ta bán c° phiu cûa m¶t vài công ty mà h Çã mua, lÃy tin bÕ vào mutual fund mà ngÜ©i ta tin là an toàn hÖn và cÛng mang låi l®i nhuÆn cao (high returns).
LUT CH÷I "HIGH RISK, HIGH RETURN"
Trong lãnh v¿c tài chánh và ÇÀu tÜ, ngÜ©i ta hay thÜ©ng nghe nói luÆt "high risk, high return" (rûi ro càng nhiu thì l®i tÙc càng cao). Câu nói này càng không lå gì ÇÓi v§i ngÜ©i Vit mình bªi ông bà ta hay nói: "Có gan làm giàu" kia mà. Gan càng to, thì giàu càng lË (hay xui thì "homeless" cÛng nhanh). Nu bån là ngÜ©i thích "high risk" thì nhiu khi bån së kim ÇÜ®c "high return", b¢ng không, nu s® thì bån bÕ tin vào nhà bæng v§i lãi xuÃt 1 hay 2%... còm cÕi.
Tùy tính khí cûa bån, tùy tính toán cûa bån, mà bån së bÕ ÇÒng tin vào Çâu.
ñNG TIN HÔM NAY V ñNG TIN NGY MAI
Cách Çây gÀn m¶t tháng luÆt sÜ Nguyn H»u Liêm -chû nhim tåp chí TRIT và tôi tham d¿ cu¶c hp cûa các chû bút và chû nhim ngÜ©i MÏ gÓc thiu sÓ tåi khách sån Radison, San Jose do San Francisco Foundation t° chÙc. Trong cu¶c hp Çó, m¶t chû nhim cûa m¶t t© báo thu¶c gÓc MÏ Latinh cho bit r¢ng ông ta nghe nhiu ngÜ©i Vit làm tin m¥t và giÃu tin ª trong nhà.
Tính v phÜÖng din tài chánh, nu chúng ta gi» tin trong nhà, ÇÒng tin cûa chúng ta "nhË dÀn", giäm giá trÎ dÀn theo ngày tháng vì låm phát. Ví dø, låm phát trung bình là 3.7% mi næm, thì sÓ tin mình gi» trong nhà (hay bÕ trong checking account mà không có lãi) së bÎ giäm xuÓng theo t l Ãy và sau m¶t sÓ næm nào Çó thì trª nên vô giá trÎ. NgÜ©i ta hay dùng quy luÆt 72 Ç tính th©i gian tæng hay giäm tin. Quy luÆt này ÇÜ®c áp døng cä vào trong tính toán gia tæng dân sÓ cÛng nhÜ nh»ng lãnh v¿c khác. Ví dø, chúng ta giÃu trong nhà 100,000 MÏ kim, và mÙc låm phát là 3.7%, thì trong bao lâu, 100,000 Çó së hoàn toàn mÃt giá trÎ? NgÜ©i ta tính nhÜ sau: 72/3.7 = 19.5 næm. NhÜ vÆy, nu gi» tin trong nhà, nu mÙc låm phát là 3.7% mi næm thì sau 19.5 næm, sÓ tin 100,000 Çô la cûa chúng ta së bÎ mÃt giá trÎ hoàn toàn. NhÜ vÆy, nu chúng ta có 100 ngàn ª tu°i 45 và chúng ta giÃu sÓ tin Ãy trong nhà Ç khi v hÜu (65tu°i) mà tiêu xài, thì khi v hÜu, sÓ tin Ãy gÀn nhÜ ch£ng Çû Ç làm Çiu gì. Nu chúng ta muÓn gi» nguyên giá trÎ (hay nhiu hÖn) 100,000 Çô la Çó, chúng ta phäi ÇÀu tÜ sÓ tin này v§i mÙc lãi (sau khi trØ thu) phäi là b¢ng (hay nhiu hÖn) 3.7%. MuÓn vÆy, chúng ta phäi ÇÀu tÜ ÇÒng tin, nhÜng ÇÀu tÜ ÇÒng tin vào Çâu, muÓn lãi nhiu hay lãi ít, muÓn ch¡c æn hay chÃp nhÆn rûi ro... là tùy thu¶c nÖi bån.
Ông bà dåy: Có gan thì làm giàu. HÖn ai ht, bån hãy t¿ hÕi mình cái gan cûa mình bao l§n. Bác sï có giÕi cÛng không bit cái "gan" này cûa bån l§n Çn mÙc nào Çâu.
Nhiu ngÜ©i khuyên r¢ng khi còn trÈ, chúng ta có th chÃp nhÆn nh»ng ÇÀu tÜ "high risk" (rûi ro nhiu) Ç hy vng së có l©i cao (high return), th nhÜng khi ª tu°i l§n rÒi thì nên chuyn ÇÀu tÜ v nh»ng chÜÖng trình ÇÀu tÜ ít rûi ro hÖn, bªi không ai muÓn cänh:
"...NgÒi buÒn mà khóc tÌ ti,
Tin Öi, tin hªi, mày Çi làm gì?"
xäy ra trong tu°i già cûa mình.